Je bent een hooggeplaatste militair,
geattacheerd in Afghanistan.
Je staat in voor de levens
van honderden mannen en vrouwen
en je basis wordt aangevallen.
Overal om je heen slaan mortiergranaten in.
Je ziet niets door het stof en de rook.
Je probeert de gewonden te helpen,
waarna je terug naar je bunker kruipt.
Je bent gedesoriënteerd door de explosies.
Je ligt op je zij en probeert te bevatten wat er zopas gebeurd is.
Wanneer je zicht weer hersteld is,
merk je een bebloed gezicht op
dat je aanstaart.
Het is een beangstigende aanblik.
Maar je beseft algauw
dat het beeld niet echt is.
Dit beeld blijft je achtervolgen, overdag en tijdens je slaap.
Je vertelt het tegen niemand uit angst om je baan te verliezen
of te worden gezien als zwak.
Je geeft je visioen een naam;
"Bebloed Gezicht in de Bunker".
Je kort het af tot "BGIB".
Je sluit het op, ergens in je achterhoofd.
Maar het blijft je achtervolgen.
Zeven jaar lang.
Sluit nu je ogen.
Zie je BGIB voor je?
Zoja, dan zie je nu het gezicht
van de onzichtbare wonden van de oorlog,
ook wel gekend als 'post-traumatisch stress-syndroom'
en 'traumatisch hersenletsel'.
Hoewel ik zelf niet aan deze stoornis lijd,
is het me niet vreemd.
Als klein meisje ging ik elke zomer bij mijn grootouders op bezoek.
Het was mijn grootvader
die me de gevolgen heeft aangetoond van oorlogsvoering op de geest.
Mijn grootvader was een marinier tijdens de oorlog in Korea.
Een kogel doorboorde zijn nek waardoor hij niet om hulp kon roepen.
Hij zag hoe de hospiek hem voorbijliep,
hem ten dode opschreef,
en hem alleen achterliet.
Toen zijn fysieke wonden jaren later genezen waren,
kon hij naar huis terugkeren.
Maar hij sprak bijna nooit van zijn wedervaren, althans niet overdag.
's Nachts hoorde ik hem echter schelden in z'n slaap
vanuit z'n kamer.
Overdag verwittigde ik hem altijd voor ik de kamer binnenkwam,
zodat ik hem niet zou doen schrikken.
Voor de rest van zijn dagen
was hij geïsoleerd en zei hij niet veel.
Hij vond geen manier om zich uit te drukken.
En ik beschikte nog niet over de middelen om hem te helpen.
Ik zou zijn aandoening niet kunnen benoemen
tot ik een twintiger was.
Ik wou een opleiding beeldende therapie volgen
en raakte al snel gefascineerd door trauma-onderzoek.
In de les leerde ik meer over het post-traumatisch stress-syndroom,
afgekort PTSS.
Mijn missie om veteranen te helpen die geleden hadden net als mijn grootvader,
is toen ontstaan.
Er waren diverse benamingen voor post-traumatische stress
doorheen de oorlogsgeschiedenis:
'heimwee',
'soldatenhart',
'shell-shock',
of 'staren in de verte'.
Terwijl ik aan het studeren was, woedde er een nieuwe oorlog.
Dankzij kogelvrije kledij en legervoertuigen
konden soldaten ontploffingen overleven die vroeger hun dood betekenden.
Maar de onzichtbare wonden namen almaar toe.
Dit dwong legerartsen en onderzoekers
om de effecten van traumatische hersenletsels en PTSS
verder te onderzoeken.
Dankzij de vooruitgang van de technologie en hersenscans
weten we nu dat er een kortsluiting plaatsvindt in de Broca-plek,
het spraakcentrum van de hersenen, nadat iemand een trauma ervaart.
Deze fysiologische verandering,
vaak 'spraakloze paniek' genoemd,
gepaard met het stigma op mentale gezondheid,
de angst om te worden beoordeeld,
of niet begrepen,
of zelfs uit hun functie ontslagen te worden,
heeft ertoe geleid dat onze soldaten een onzichtbare strijd leveren.
Vele generaties van veteranen
kiezen ervoor om niet te praten over hun ervaringen,
en moeten eenzaam lijden.
Ik had een hele kluif aan mijn eerste baan.
Ik was kunsttherapeut aan het grootste militaire medisch centrum,
Walter Reed.
Na een paar jaar gewerkt te hebben in een afgesloten psychiatrische afdeling,
werd ik overgeplaatst naar het 'Intrepid Center of Excellence', of NICoE,
de leider op vlak van de behandeling van hersentrauma's bij veteranen.
Ik geloofde in kunsttherapie,
maar nu moest ik nog de veteranen overtuigen:
grote, sterke en stoere mannen
en enkele vrouwen.
Ik wou ze kunst laten maken als psychische behandeling.
De resultaten waren ronduit spectaculair.
Levendige en symbolische kunst
gecreëerd door onze soldaten.
En achter ieder werk schuilt een verhaal.
We namen waar dat het creatieproces
het probleem in het spraakcentrum omzeilt.
Het creëren van kunst gebruikt dezelfde delen van de hersenen als trauma's.
Op deze manier kunnen militairen hun ervaringen verwerken
op een veilige manier.
Daarna kunnen ze hun kunstwerken beschrijven met woorden,
waardoor de linker- en rechterhersenhelft in overeenstemming komen.
We hebben gezien dat dit met alle kunstvormen werkt:
tekenkunst, schilderkunst, het maken van collages.
Maar we zien het grootste effect
bij het maken van maskers.
Zo hebben deze onzichtbare wonden eindelijk niet enkel een naam,
maar ook een gezicht.
En wanneer veteranen deze maskers maken,
zijn ze letterlijk in staat om vat te krijgen op hun trauma.
Het is verbazend hoe vaak het hen in staat stelt
om het trauma te doorbreken en beginnen te genezen.
Herinner jij je BGIB nog?
Dat was een echte ervaring van één van m'n patiënten.
Toen hij dat masker maakte,
was hij in staat om dat vreselijke beeld los te laten.
Het was aanvankelijk een moeilijk proces voor hem.
Maar uiteindelijk ging hij BGIB beschouwen als het masker,
niet meer als een innerlijke wonde.
Iedere keer zijn sessie erop zat,
gaf hij mij het masker, en vroeg me om erop te passen.
Uiteindelijk borgen we BGIB op in een doos.
Toen de veteraan het centrum verliet
liet hij BGIB achter.
Eén jaar later had hij BGIB slechts tweemaal gezien.
Beide keren lachte BGIB hem toe
en de veteraan voelde zich niet angstig.
Iedere keer dat die veteraan nog een traumatische herinnering doormaakt,
schildert hij gewoon wat.
Hoe vaker hij deze verontrustende beelden schildert
hoe minder hij ze ziet, of helemaal niet meer.
Filosofen vertellen ons al duizenden jaren
dat de kracht van creatie
zeer nauw verwant is aan de kracht van vernietiging.
Nu toont wetenschap aan dat het deel van de hersenen
dat verantwoordelijk is voor trauma's
ook het deel kan zijn waar deze trauma's genezen.
Kunsttherapie toont ons nu hoe we die verbinding kunnen maken.
We vroegen aan één van onze leden
om het effect van het maskers maken op zijn behandeling te beschrijven.
Dit is wat hij zei:
"Je concentreert je gewoon op niets anders dan het masker
of op de tekening.
Het was alsof er een blok van me af viel.
En daardoor kon ik verdergaan.
Toen ik er twee dagen later naar keek, dacht ik:
"Nu zie ik het volledige plaatje. Dit is het ontbrekende puzzelstuk."
En vanaf dan ging het alleen maar beter.
Mijn behandeling verliep vanaf toen in sneltreinvaart.
Ik werd constant gevraag om van alles uit te leggen.
Voor de eerste keer in 23 jaar
was ik eindelijk in staat om er openlijk over te praten.
Ik zou er nu over kunnen praten, als ik dat wil.
Want ik heb het vrijgelaten.
Het is geweldig.
Hierdoor kon ik 23 jaar PTSS
en trauma's op één plaats bundelen.
Dat was nog nooit eerder gebeurd.
Sorry.
In de afgelopen vijf jaar
hebben we ruim duizend maskers gemaakt.
Mooi, hè
Dank je wel.
(Applaus)
Ik wou dat ik dit proces had kunnen delen met m'n grootvader,
maar ik weet dat hij opgetogen zou zijn
dat we manieren ontdekken
om de soldaten van vandaag en morgen te helpen genezen.
We helpen hen om hun innerlijke bronnen te vinden
die ze kunnen aanwenden
om zichzelf te genezen.
Dank je wel.
(Applaus)