Nie jestem człowiekiem skłonnym do płaczu.
Ale w moim zawodzie to dobra cecha.
Jako obrońca praw obywatelskich widywałem rzeczy okropne.
Najpierw pracowałem przy sprawach o nadużycie władzy przez policję w USA.
W 1994 roku w Rwandzie prowadziłem z ramienia ONZ
śledztwo w sprawie ludobójstwa.
Okazuje się, że płacz niewiele daje w takiej sytuacji.
Rzeczy, które tam widziałem, czułem i których musiałem dotknąć
są nie do opisania.
Mogę powiedzieć jedno.
Ludobójstwo w Rwandzie
było jedną z największych porażek światowego współczucia.
Słowo "współczucie" pochodzi od łacińskiego zwrotu "cum passio",
co znaczy dzielić z kimś cierpienie.
To, co zobaczyłem w Rwandzie, zbliżając się do ludzkiego cierpienia,
czasem poruszało mnie do łez.
Ale chciałbym, by świat wzruszył się wcześniej.
I żeby prócz łez wywołało to powstrzymanie ludobójstwa.
Brałem też udział w jednym z największych triumfów współczucia.
Jest nim walka z biedą na świecie.
Z tym problemem spotkał się chyba każdy z nas.
Nie wiem czy zaczynaliście od śpiewania przeboju "We are the world",
zdjęcia "adoptowanego" dziecka na lodówce, czy od darowizny na studnie w Afryce.
Nie pamiętam swojego pierwszego zetknięcia z biedą,
ale pamiętam najbardziej poruszające.
To było, gdy spotkałem Venus, mamę z Zambii.
Ma troje dzieci i jest wdową.
Tamtego dnia przeszła 20 km, w swoim jedynym ubraniu.
Przyszła do stolicy, by opowiedzieć swoją historię.
W ciągu wielu godzin, które z nią spędziłem,
wprowadziła mnie w świat biedy.
Mówiła, jak to jest, gdy podczas gotowania wygasa ostatni kawałek drewna.
Gdy kończy się ostatnia kropla oleju.
Gdy mimo jej usilnych starań kończy się jedzenie.
Widziała, jak jej najmłodszy syn, Peter, cierpi z powodu niedożywienia.
Jak jego wykrzywione nóżki powoli tracą siłę.
Jak jego oczy zachodzą mgłą i gasną.
I jak ciało Petera staje się zimne.
Od ponad 50 lat takie historie budzą w nas współczucie.
Bo nasze dzieci mają jedzenia w bród.
I nie chodzi tylko o współczucie, chcemy jakoś powstrzymać to cierpienie.
Można krytykować, że zrobiliśmy zbyt mało,
a to, co osiągnęliśmy, działa za słabo...
Ale prawda jest taka:
walka z biedą jest bodaj największym i najdłuższym przejawem współczucia
w historii naszego gatunku.
Chciałbym się z wami podzielić dość szokującym odkryciem,
które może na zawsze zmienić wasze spojrzenie.
Ale zacznijmy od tego, co już pewnie wiecie.
35 lat temu, pod koniec liceum,
słyszałem, że z powodu biedy codziennie umiera 40 tys. dzieci.
Dziś tę liczbę zredukowano do 17 tysięcy.
To wciąż zbyt wiele,
ale znaczy to, że co roku 8 mln dzieci nie umrze z powodu biedy.
Co więcej, liczba osób, które żyją w skrajnej biedzie,
czyli muszą przeżyć za niewiele ponad dolara dziennie,
spadła z 50%
do jedynie 15%.
To olbrzymi postęp,
przewyższający wszelkie oczekiwania.
My wszyscy
możemy być dumni i ośmieleni widząc,
że współczucie naprawdę może położyć kres cierpieniu milionów ludzi.
Ale jest też coś, o czym możecie nie wiedzieć.
Jeśli podniesiemy granicę biedy do 2 dolarów na dzień,
okaże się, że te same 2 miliardy biedaków z czasów mojego liceum
nadal tkwi w biedzie 35 lat później.
Dlaczego tylu ludzi tkwi w biedzie?
Wróćmy na chwilę do Venus.
Od lat współczucie motywowało mnie i moją żonę
do pomagania dzieciom, udzielania mikropożyczek
i wspierania pomocy międzynarodowej.
Ale póki nie spotkałem Venus,
nie wiedziałem, że żadne z tych działań nie zapobiegłoby śmierci jej synka.
Venus powiedziała mi, że wszystko było dobrze,
dopóki Brutus nie zaczął sprawiać problemów.
Brutus to jej sąsiad,
a "problemy" zaczęły się dzień po śmierci jej męża,
gdy Brutus wyrzucił Venus i dzieci z domu,
zagarnął ich ziemię i splądrował prowadzony przez nią stragan.
Venus wpędzono w nędzę przemocą.
I wtedy mnie olśniło, że ani pomoc dzieciom, ani mikro-pożyczki,
ani żaden z tradycyjnych programów walki z biedą
nie powstrzymałyby Brutusa.
Bo nie taki mają cel.
Zrozumiałem to jeszcze lepiej, gdy spotkałem Griseldę.
Jest wspaniałą dziewczyną z biednej społeczności w Gwatemali.
Wiele lat doświadczeń wskazuje,
że największy wpływ na poprawę
sytuacji życiowej jej rodziny
miałoby posłanie Griseldy do szkoły.
Eksperci nazywają to zjawisko "efektem dziewczynki".
Ale gdy poznałem Griseldę, nie chodziła do szkoły.
Prawie w ogóle nie wychodziła z domu.
Niedługo przed naszym spotkaniem, gdy wracała z rodziną z kościoła,
w biały dzień,
mężczyzna z jej wioski porwał ją
i brutalnie zgwałcił.
Griselda mogła uczyć się w szkole.
Tylko nie mogła do niej bezpiecznie dotrzeć.
I nie ona jedna.
Na całym świecie ubogie dziewczynki i kobiety między 15 a 44 rokiem życia
padają ofiarą przemocy domowej i przemocy na tle seksualnym.
Te dwie formy przemocy przyczyniają się do większej liczby zgonów i kalectwa,
niż malaria, wypadki samochodowe i wojna razem wzięte.
Tak naprawdę biedni tkwią w całych systemach przemocy.
Będąc w południowej Azji, przejeżdżałem obok młyna.
Zobaczyłem chudego mężczyznę dźwigającego 50-kilogramowy wór ryżu.
Wtedy jeszcze nie miałem pojęcia, że był niewolnikiem,
przemocą zmuszanym do pracy w tym młynie od 30 lat.
Żaden program walki z biedą, trafiający do jego społeczności
nie uchronił jego ani setki innych niewolników
przed biciem, gwałtami i gehenną przemocy w tym młynie.
Po pół wieku działań na rzecz walki z ubóstwem
mamy więcej ubogich w niewoli niż kiedykolwiek w historii.
Obecnie eksperci szacują liczbę niewolników na 35 milionów.
Tyle, ile populacja Kanady, w której jesteśmy.
Właśnie dlatego zacząłem nazywać plagę przemocy "efektem szarańczy".
Bo spada na ubogich niczym plaga, niszcząc wszystko.
W sondażach wśród najuboższych
największym zmartwieniem okazuje się przemoc.
Ale nie chodzi o ludobójstwa czy wojnę.
Chodzi o przemoc w życiu codziennym.
Jako prawnik w pierwszym momencie byłem pewien, że trzeba zmienić prawo.
Zdelegalizować przemoc w stosunku do ubogich.
Ale odkryłem, że już jest nielegalna.
Problemem nie jest prawo, tylko brak egzekwowania go.
Służby w tych krajach są tak niewydolne,
że według niedawnego raportu ONZ,
że większość ubogich żyje poza ochroną prawa.
Nie mamy bladego pojęcia, co to znaczy.
Bo tego nie doświadczamy.
Egzekwowanie prawa jest dla nas oczywistością.
Nic tego nie wyraża lepiej niż trzy cyfry:
9, 1, 1.
To policyjny numer alarmowy w Kanadzie i USA.
Czas przyjazdu policji to średnio 10 minut.
To dla nas standard.
A gdyby nie było służb, które nas chronią?
Ostatnio doświadczyła tego kobieta w Oregonie.
Była sama w sobotni wieczór,
gdy do jej domu zaczął dobijać się mężczyzna.
To był dla niej koszmar,
bo trafiła już do szpitala po jego napaści 2 tygodnie wcześniej.
Przerażona chwyciła za słuchawkę
i, jak każdy na jej miejscu, wykręciła 911.
I dowiedziała się, że z powodu cięć budżetowych,
policja w jej hrabstwie nie pracuje w weekendy.
Posłuchajcie.
Dyspozytorka: Nie mam kogo wysłać.
Jeśli zaatakuje, czy może go pani poprosić, by odszedł?
Czy on jest nietrzeźwy?
Ofiara: Już prosiłam, mówiłam że dzwonię na policję.
Już raz się włamał, zaatakował mnie.
9-1-1: Czy może pani jakoś uciec?
Ofiara: Nie mogę, blokuje jedyne wyjście.
9-1-1: Mogę jedynie udzielić porady i powiadomić szeryfa jutro.
Co innego gdyby miał broń lub próbował panią skrzywdzić.
Ale posterunek szeryfa jest zamknięty, nie mam kogo wysłać.
GH: Niestety kobieta ta została brutalnie napadnięta i zgwałcona.
Tak wygląda życie poza ochroną prawa.
Tak żyją miliardy najuboższych.
Jak dokładnie?
Mężczyzna molestujący seksualnie ubogie dziecko w Boliwii
statystycznie ma większe szanse na skręcenie karku pod prysznicem,
niż na to, że trafi do więzienia.
Jeśli zniewolisz ubogiego w południowej Azji,
to prędzej trafi cię piorun, niż trafisz do więzienia.
Epidemia przemocy szaleje.
Rujnuje próby wyrwania miliardów ludzi z piekła życia za 2 dolary.
Dane nie kłamią.
Możemy dać biednym najróżniejsze dobra i usługi,
ale jeśli nie powstrzymamy łobuzów, którzy im je odbierają przemocą,
mocno nas zawiodą długofalowe skutki naszych starań.
Myślicie pewnie, że egzekwowanie prawa
jest jednym z priorytetów światowej walki z ubóstwem.
Ale nie jest.
Niedawny audyt ujawnił, że nawet 1% międzynarodowego wsparcia
nie idzie na ochronę biednych przed przemocą w życiu codziennym.
Czasem mówimy o przemocy wobec biednych w dziwaczny sposób.
Pewna organizacja humarnitarna opowiada poruszającą historię
dziewczynek gwałconych w drodze po wodę pitną.
I świętuje wydrążenie nowej studni, która znacząco skróci im drogę.
Kropka.
Ani słowa o gwałcicielach, którzy wciąż tam są.
Gdyby u nas zgwałcono studentkę w drodze do biblioteki,
nikt by nie proponował przeniesienia biblioteki bliżej akademika.
Ale biednym to ma wystarczyć.
Eksperci od rozwoju i redukcji ubóstwa nie wiedzą, co z tym począć.
Co więc robią?
Przemilczają to.
Ale istotniejszą przyczyną zaniedbania ochrony przed przemocą
jest to, że majętnym mieszkańcom
ochrona nie jest potrzebna.
Rozmawiałem niedawno na Światowym Forum Ekonomicznym
z prezesami spółek robiących tam wielkie interesy.
Zapytałem ich, jak zapewniają bezpieczeństwo swoim firmom.
Odpowiedzieli niemal jednogłośnie:
"Kupujemy je".
Prywatne firmy ochroniarske w krajach rozwijających się
są nawet 7-krotnie potężniejsze niż policja.
W Afryce największym pracodawcą na kontynencie jest firma ochroniarska.
Bogaci płacą za bezpieczeństwo i mogą się bogacić.
Biednych na to nie stać,
a bez ochrony nie podniosą się z kolan.
To ogromny skandal.
Ale nie musi tak być.
Egzekwowanie prawa można poprawić.
Przemoc można powstrzymać.
Prawie każdy system sprawiedliwości z początku jest niewydolny i skorumpowany,
ale można go zmienić wielkim wysiłkiem i zaangażowaniem.
Kierunek jest jasny.
Po pierwsze, traktujmy powstrzymanie przemocy
jak nieodłączną część walki z ubóstwem.
Każdą rozmowę o ubóstwie pomijającą ten problem
musimy uznać za niepoważną.
Po drugie, musimy zainwestować poważne środki i podzielić się wiedzą,
by mógł tam powstać nowy, publiczny system sprawiedliwości
który zamiast prywatnej ochrony dałby wszystkim szanse na bezpieczeństwo.
Takie zmiany są możliwe i już się zdarzają.
Niedawno fundacja Gatesów wsparła projekt w jednym z największych miast Filipin,
gdzie miejscowi przedstawiciele prawa tak przeobrazili kulejące sądy i policję,
że w ciągu zaledwie 4 lat ilość dzieci zmuszanych do prostytucji
spadła o 79%.
Z perspektywy historii
co bywa najbardziej niezrozumiałe i niewybaczalne?
Brak zwykłego współczucia.
Historia powoła trybunał składający się z naszych wnuków,
które zapytają: "Babciu, dziadku, gdzie byliście?
Gdzie byłeś dziadku, gdy Żydów uciekających przed nazizmem
zawracano u naszych brzegów?
Gdzie byłeś, dziadku?
A ty, babciu, gdy internowano Japończyków w USA?
Gdy katowano Murzynów za to, że chcieli głosować?".
Tak samo nasze wnuki zapytają,
gdzie byliśmy, gdy miliardy najuboższych grzęzły w bezprawiu i przemocy?
Chciałbym, byśmy mogli powiedzieć, że współczuliśmy i zabraliśmy głos,
i jako pokolenie byliśmy tak poruszeni, że powstrzymaliśmy przemoc.
Dziękuję.
[Musimy działać, żeby powstrzymać przemoc]
(Brawa)
Chris Anderson: Mocno powiedziane.
Proszę opowiedzieć, co robi się, by poprawić wyszkolenie policji.
Jak trudny to proces?
GH: Jednym z pozytywnych skutków jest to, że rozpad tych służb staje się oczywisty.
Pojawia się polityczna wola działania.
Teraz potrzebne są środki i doświadczenie.
Będzie trochę politycznej szarpaniny, ale jest do wygrania.
Z moją organizacją wypracowaliśmy na świecie obiecujące przykłady.
CA: Ile może kosztować w jednym kraju poprawa pracy policji?
Jako fragmentu systemu.
GH: W Gwatemali zaczęliśmy projekt szkolenia policji, sędziów i prokuratorów,
dzięki czemu będą potrafili skutecznie prowadzić takie sprawy.
Ilość spraw przeciwko sprawcom przemocy na tle seksualnym
wzrosła ponad tysiąckrotnie.
Projekt ma skromne finansowanie, rzędu miliona dolarów rocznie.
Niesamowite jest przełożenie na poddźwignięcie całego systemu,
który mógłby działać właściwie dzięki szkoleniu, motywacji i prowadzeniu.
W tych krajach zwłaszcza klasa średnia widzi,
że nie ma przyszłości w destabilizacji i prywatyzacji bezpieczeństwa.
Myślę, że jest teraz szansa na zmiany.
CA: By tak się stało, istotny jest cały łańcuch.
Co oprócz policji?
GH: Egzekwowanie prawa
zaczyna się od policji, ona jest u źródeł tego procesu,
ona przekazuje sprawę prokuratorom, a oni dalej sądom.
Ofiary muszą w całym procesie mieć instytucjonalne wsparcie.
Trzeba to wszystko zebrać razem.
Dawniej zaczynano szkolić sędziów, ale dowody od policji były beznadziejne.
Albo policja znała się na narkotykach i terroryzmie,
ale nie miała pojęcia, jak zapewnić ochronę zwykłym ludziom.
Musimy to połączyć w całość,
dzięki czemu ludzie ubodzy mogą być chronieni przez prawo jak my.
Może to ochrona niedoskonała,
ale wspaniale wiedzieć, że wykręcając 911 jest szansa, że ktoś cię ochroni.
CA: Gary, wykonałeś kawał świetnej roboty,
zwracając na to uwagę światu zarówno w książce, jak i tutaj.
Dziękujemy. Gary Haugen.
(Brawa)