Mặt trời lên.
Chim ca hót.
Dường như đây là khởi đầu của một ngày đẹp tươi.
Bạn vui vẻ đi dạo trong công viên, Bất ngờ,"ắt xì!"
Một người lạ mặt phun dịch và nước bọt ra từ miệng và mũi.
Bạn cảm thấy những giọt ẩm ẩm rơi trên da,
nhưng không thể cảm nhận hàng ngàn, hoặc thậm chí hàng triệu,
con vi trùng đang bí mật đi qua không khí
tiếp xúc quần áo, tay và mặt của bạn.
Nghe có vẻ thô thiển nhưng thực sự
cơ thể ta rất thường xuyên tiếp xúc với vi trùng,
và hầu hết, không thể được nhìn thấy bằng mắt thường.
Vi trùng được tìm thấy trên hầu hết các bề mặt mà ta tiếp xúc.
Nói về vi trùng,
chúng ta đang đề cập đến nhiều loại vi sinh vật,
bao gồm cả vi khuẩn, nấm, nguyên sinh vật và virút.
Nhưng điểm chung của tất cả vi trùng là khả năng tương tác với cơ thể
và thay đổi cách mà chúng ta cảm nhận và hoạt động.
Các nhà nghiên cứu bệnh truyền nhiễm, trong nhiều thập kỉ, đã tự hỏi
tại sao một số vi trùng tương đối vô hại,
trong khi một số khác lại phá huỷ và đôi khi là gây tử vong.
Câu đố vẫn chưa được giải đáp trọn vẹn,
nhưng những gì ta biết là tác hại, hoặc độc lực của vi trùng
là kết quả của quá trình tiến hoá.
Làm thế nào để biết một quá trình tiến hoá
có thể tạo ra các vi khuẩn với mức độ gây hại khác nhau?
Câu trả lời trở nên rõ ràng khi xem xét cách lây lan của vi trùng
thông qua chiến lược mà nó sử dụng để có được chủ thể kế tiếp.
Một cách lây lan thông thường là qua không khí,
ví dụ như hắt hơi, như bạn vừa thấy,
một vi trùng sử dụng phương pháp này là vi rút Rhinovirus,
trú ngụ ở đường hô hấp trên
và là nguyên nhân gây ra một nửa số bệnh cảm thông thường.
Hãy tưởng tượng sau khi hắt hơi,
một trong ba giả thuyết về rhinovirus,
hãy gọi chúng là "quá nhiều", "quá ít", và "vừa phải",
đã gặp hên khi đáp được xuống cơ thể bạn.
Những vi rút này được lập trình để nhân bản,
nhưng vì khác biệt di truyền, chúng chỉ làm được ở mức độ khác nhau.
"Quá nhiều" nhân lên khá thường xuyên, đưa đến thành công trong thời gian ngắn.
Tuy nhiên, thành công này làm bạn - chủ thể - phải trả giá.
Một vi rút nhân lên nhanh chóng có thể gây guy hiểm cho cơ thể,
làm cho triệu chứng cảm lạnh trở nặng.
Nếu quá mệt để đi ra khỏi nhà,
bạn đã không cho vi rút này có cơ hội tìm kiếm chủ thể mới.
Và nếu bệnh tật giết chết bạn,
chu kì sống của vi rút này cũng sẽ kết thúc ở đó.
"Quá ít", mặt khác, hiếm khi nhân lên
và ít gây nguy hiểm hơn.
Nó giữ cho bạn đủ khoẻ bạn để tiếp xúc với một chủ thể tiềm năng khác,
không có triệu chứng nghĩa là bạn sẽ không hắt hơi,
hoặc nếu có, có thể vài virút trong nước bọt sẽ lây sang người khác.
Trong khi đó, " Vừa phải" được nhân bản vừa đủ
để đảm bảo rằng bạn mang đủ lượng virút để lây lan
nhưng lại không quá mệt mỏi để nằm liệt trên giường.
Cuối cùng, nó là virút thành công nhất
lây nhiễm tới các chủ thể mới và thúc đẩy các thế hệ tiếp theo.
Hiện tượng này được khoa học gọi là giả thuyết thoả hiệp.
Được phát triển đầu tiên đầu những năm 80,
nó dự đoán rằng vi trùng sẽ tiến hoá để tối ưu sự thành công của mình
bằng cách cân bằng giữa việc nhân bản trong chủ thế,
và việc gây ra độc lực và truyền đến một chủ thể mới.
Trong trường hợp của Rhinovirus,
giả thuyết cho rằng sự tiến hoá của nó tạo thuận lợi cho các dạng ít nguy hiểm hơn
vì nó phụ thuộc vào việc tiếp xúc gần với các nạn nhân kế tiếp.
Với Rhinovirus, một chủ thể di chuyển là một chủ thể tốt,
quả thật, đó là những gì mà ta nhìn thấy.
Trong khi hầu hết mọi người đều trải qua việc sổ mũi, ho và hắt hơi,
cảm lạnh thông thường nói chung là nhẹ và chỉ kéo dài khoảng 1 tuần.
Sẽ rất tuyệt nếu câu chuyện kết thúc ở đấy,
nhưng còn nhiều phương thức khác mà vi trùng sử dụng.
Ví dụ, các kí sinh trùng sốt rét, do muỗi lây truyền.
Không giống như rhinovirus, nó nhân bản mà không cần con người
và thậm chí hưởng lợi từ việc làm tổn hại chúng ta
khi mà người bị bệnh và bất động thì dễ bị muỗi đốt hơn.
Vi trùng ít phụ thuộc vào việc thay đổi chủ thể,
như vi trùng truyền qua côn trùng, nước và thức ăn,
thường gây ra các bệnh nghiêm trọng hơn.
Vậy, ta có thể làm những gì để giảm thiểu tác hại của các bệnh truyền nhiễm?
Nhà sinh vật học tiến hoá Dr. Paul Ewald gợi ý việc kiểm soát
sự tiến hoá của chúng thông qua các biện pháp phòng chống đơn giản.
Bằng cách xây nhà chống muỗi, thiết lập hệ thống nước sạch,
hay không ra khỏi nhà khi bị cảm,
ta có thể cản trở chiến lược lây nhiễm của các vi trùng có hại
khiến chúng phụ thuộc nhiều hơn vào sự thay đổi vật chủ.
Vì vậy, trong khi các biện pháp diệt vi trùng truyền thống
có thể khiến chúng trở nên mạnh hơn, về lâu dài,
bằng cách khuyến khích chúng tiến hoá dưới dạng nhẹ hơn.
cách tiếp cận sáng tạo này có thể là một tình huống đôi bên cùng có lợi.
HO
Vâng, đa phần là như thế.