Bunlar sıradan eşyalar:
Saatler, anahtarlar, taraklar, gözlükler.
Bunlar Bosna'daki soykırım kurbanlarının
son yolculuklarında yanlarında taşıdıkları eşyalar.
Hepimiz bu bayağı, gündelik eşyalara aşinayız.
Bazı kurbanların diş macunu ve diş fırçası gibi
bazı kişisel eşyalarını yanında taşıması,
kendilerine ne yapılacağı hakkında
bir fikirleri olmadığının açık bir işareti.
Genellikle onlara savaş esirlerine karşılık
takas edilecekleri söylenmiş.
Bu eşyalar ülkemdeki çok sayıda toplu mezardan toparlandı
ve biz konuşurken, adli tıpçılar
yeni bulunan toplu mezarlardan cesetler çıkarıyorlar,
savaştan 20 yıl sonra bile.
Ve bu büyük ihtimalle bugüne kadar bulunanların en büyüğü.
'90lı yılların başında
Bosna'yı harap eden bu 4 yıllık savaş boyunca
yaklaşık 30.000 kişi
-büyük çoğunluğu sivil-
kayboldu, muhtemelen katledildi
ve 100.000 kişi ise askeri operasyonlarda katledildi.
Öldürülenlerin çoğu
ya savaşın ilk günlerinde
ya da savaşın sonuna doğru
Birleşmiş Milletlerce güvenli alan ilan edilen bölgelerin
-Srebrenica gibi-
Sırp ordusunun eline geçmesiyle katledildi.
Uluslararası Ceza Mahkemesi çok sayıda
insanlık suçu ve soykırım davası açtı.
Soykırım
bir ırkın ya da politik, dini veya etnik bir grubun
sistemli bir şekilde ve kasıtlı olarak yok edilmesidir.
Soykırım öldürmek olduğu kadar,
mülkiyetin, kültürel mirasın
ve nihayetinde onların varlığına dair
her şeyin yok edilmesidir de.
Soykırım sadece öldürmek değildir,
bir kimliğin inkar edilmesidir.
Gerçek bir suç gibi görünmeyen emareler vardır.
Her zaman ölenlerden geriye
onların çürüyen bedenlerinden ve kaybolan hatıralarımızdan
daha dayanıklı olan bir şeyler kalır.
Bu eşyalar
çok sayıda toplu mezardan toplandı
ve bu eşyaların derlenmesinin asıl amacı
Avrupa topraklarında Holokost'tan sonra yaşanan
ilk soykırım eyleminde hayatını kaybedenlerin
tespit edilmesinde eşsiz bir yol olmasıdır.
Bir tek ceset bile bulunmamış
ya da tespit edilmemiş olmamalı.
Ölüme giden yolda
kurbanların beraberlerinde taşıdıkları
bu eşyalar bulunduğunda,
dikkatlice temizlendi, incelendi,
listelendi ve saklandı.
Çıkarılan binlerce şey tıpkı CSI'daki gibi
beyaz plastik poşetlere konuldu.
Bu eşyalar
kurbanların görsel olarak teşhis edilmesinde
adli tıp ekipmanı olarak kullanıldı,
bunun yanında
devam eden savaş suçları davalarında
çok değerli adli deliller olarak da kullanıldılar.
Sağ kalanlar arada bir bu eşyaları
fiziksel olarak teşhis etmek için çağrıldılar
ama fiziksel olarak göz atmak
çok zor, etkisiz ve üzücü bir süreç.
Adli tıpçılar, doktorlar ve hukukçular
o eşyayla işlerini bitirdikten sonra
bunlar hikayenin yetimleri haline geliyor.
Birçoğu yok oluyor, ister inanın ister inanmayın
ya da basitçe rafa kaldırılıyorlar,
göz önünden ve hafızamızdan.
Birkaç yıl önce
mezarlardan çıkan her bir eşyayı fotoğraflayarak
hayatta kalanların kolayca göz atabilecekleri
görsel bir arşiv oluşturmaya karar verdim.
Bir hikayeci olarak, topluma geri dönüş yapmayı seviyorum.
Farkındalığı artırmayı seviyorum.
Böylece, birileri bu eşyaları tanıyabilir
ya da en azından bu fotoğraflar
yaşananlara dair kalıcı,
tarafsız ve eksiksiz birer hatırlatıcı olarak kalırlar.
Fotoğrafçılık empatidir
ve bu eşyalarla yakın olmak da işte bu empatiyi sağlıyor.
Bu durumda, ben bir aracıyım,
hatta uygun görürseniz, bir adli tıpçıyım
ve sonuç olarak ortaya
belge sayılabilecek fotoğraflar çıktı.
Tüm kayıplar teşhis edildiğinde,
mezarda çürüyen sadece cesetler olacak
ama bu sıradan eşyalar varlığını sürdürecek.
Tüm bu sadelikleriyle,
bu eşyalar kurbanların kimliğine dair elimizde kalan son kanıtlar,
o insanların bir zamanlar yaşadıklarını bize hatırlatacak son şeyler.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)