Hivi ni vitu rahisi au vya kawaida
saa,funguo,vitana,miwani.
Ni vitu ambavyo wahanga wa mauaji ya kimbari huko Bosnia
walivibeba katika safari yao ya mwisho.
Wote tunayafahamu haya mambo,
vitu vya kila siku.
Ukweli wa kwamba baadhi ya wahanga walibeba
vitu binafsi kama miswaki na dawa za meno
ni dalili ya wazi ioneshayo kwamba hawakuwa na wazo
ni kipi hasa kingeenda kuwatokea.
Katika hali ya kawaida, waliambiwa wataenda kubadilishwa
na wafungwa wa vita.
Hivi vitu vilikuja patikana
katika baadhi ya makaburi nchini mwangu,
mpaka sasa tunapoongea,wataalamu wa vinasaba wanafukua miili
katika makaburi yaliyogunduliwa,
miaka 20 baada ya vita.
Na inawezekana ni kiasi kikubwa sana kilichowahi kugunduliwa.
Katika miaka minne ya mtafaruku
uliowachanganya akili watu wa taifa la Bosnia mwanzoni mwa miaka ya 90,
takribani wananchi 30,000,wengi wao wakiwa raia wa kawaida,
walipotea,kudhaniwa kuuawa,
na wengine 100,000 waliuawa
wakati wa operesheni ya kivita
Wengi wao waliuawa
aitha siku za mwanzo za vita
au nyakati za mwishoni za wasiwasi,
upande wa umoja wa mataifa ulio salama mfano Srebrenica
uliposhikiliwa na jeshi la Serbia.
Taasisi ya uhalifu wa kimataifa
ilitoa namba ya hukumu
kwa uhalifu wa kukiuka haki za binadamu na mauaji ya kimbari.
Mauaji ya kimbari ni hali ya
kuleta ubaguzi wa rangi,kuvuruga siasa, hali ya kidini
au makabila
Kwa vile mauaji ya kimbari lengo lake ni kupoteza maisha ya watu.
Pia inaharibu mali zao,
urithi wao wa kitamaduni,
viashirio muhimu sana vitavyoonesha waliwahi kuwepo.
Mauaji ya kimbari sio kwa ajili ya kukatisha maisha ya watu tu;
ni hali ya kukana utambulisho.
Kuna ufahamu kwamba-
hakuna kitu kama uhalifu maridadi
Siku zote kutakuwa na mabaki ya wale waliofariki
ambayo ni imara kuliko miili yao iliyo rahisi kuharibika
na kumbukumbu zao ambazo zinafifia.
Vitu hivi vinawezwa kupatikana
katika baadhi ya makaburi,
hatua ya ukusanyaji wa vitu hivi ipo
katika hali ya kipekee
katika kutambua wale waliopotea katika mauaji,
mauaji ya kwanza katika udongo wa Ulaya
tangu wakati wa Holocaust.
Mwili hata mmoja hautakiwi ubaki haujapatikana
au kutotambuliwa.
Unapopatikana,
vile vitu vilivyokuwa na mwili huo
wakati wa mauaji
vinasafishwa kwam makini,kufanyiwa uchunguzi,
kuwekwa kati makundi na kisha kutunzwa.
Maelfu ya vitu hivi yamewekwa katika mifuko myeupe ya plastiki
kama ile unayoona katika tume ya uchunguzi wa uhalifu unaohusisha mauaji.
Vitu hivi vinatumika kawa ajili ya utambuzi wa vinasaba
ili kutambua wahanga,
lakini pia vinatumika kama uthibitisho muhimu sana katika vinasaba
kwenye majaribu ya mauaji yanayoendelea.
Wale waliookoka huwa wanaitwa mara kwa mara
kujaribu kutambua vitu hivi,
lakini kuangalia kwa macho ya kawaida ni ngumu kidogo,
ni hatua ambayo haina uhakika sana na inaumiza.
Mara baada ya wataalamu wa vinasaba, madaktari na wanasheria
wanapomalizana na hivi vitu
vinabaki yatima kwa kuachwa tu.
Vingi huaribiwa,amini usiamini,
au vinawekwa,
mbali ambapo haviwezi kufikiriwa tena.
Miaka michache iliyopita niliamua
kupiga picha kila kitu kilichofukuliwa
ili niweze kutengeneza maktaba ya picha
ili wale waliokoka waweze kuona kwa urahisi.
Kama msimulia hadithi, ningependa kurudisha kitu kwa jamii.
Ninapenda kwenda mbali zaidi katika kufikiri na kutenda ili kuongeza ufahamu.
Katika hili, mtu anaweza
kutambua vitu hivi
au picha zinaweza kubaki
muda mrefu sana, bila kusumbuliwa na kumbukumbu sahihi
ya yale yaliyotokea.
Kupiga picha kunahusisha kuelewa hisia za wengine,
na vitu hivi vinahusisha sana hisia za wengine.
Mimi ni kama kifaa katika swala hili,
mtaalamu wa vinasaba, kama ukipenda,
na matokeo yake ni picha ambayo ipo karibu sana
na kuwa nyaraka.
Pale watu wote waliopotea waligundulika,
miili yao inayooza katika makaburi yao
na hivi vitu vya kila siku vyote vitabaki.
Katika urahisi,
vitu hivi ni agano la mwisho
katika utambulisho wa wahanga,
ukumbusho wa mwisho ambao utadumu
na kuonyesha kwamba watu hawa waliwahi kuwepo.
Asante sana
(Makofi)