Kiến thức thông thường về thế giới hiện nay
cho thấy bây giờ là thời điểm của sự tuột dốc trầm trọng.
Và không gì ngạc nhiên, khi những tin xấu quanh chúng ta,
từ ISIS tới sự bất bình đẳng,
căng thẳng chính trị, biến đổi khí hậu,
Brexit, và vân vân.
Nhưng đó là vấn đề, và nghe có vẻ hơi kỳ lạ.
Tôi thật sự không mua bản tường thuật u sầu như này,
và tôi nghĩ bạn cũng không.
Nhưng không phải là tôi không nhìn thấy những vấn đề.
Tôi cũng đọc tin tức như các bạn.
Điều khiến tôi mâu thuẫn là kết luận mà rất nhiều người đưa ra từ các tin đó,
cụ thể là chúng ta đều quá ảo tưởng
bởi vì các vấn đề vẫn chưa thể giải quyết
và chính phủ của chúng ta thì bất lực.
Tại sao tôi lại nói vậy?
Tôi không phải là một người lạc quan.
Nhưng truyền thông cố gắng chỉ trích các thương vụ buôn bán
bằng những quy kết ấn định và không đưa ra câu trả lời
tôi luôn bực dọc về điều ấy.
Vì thế, vài năm trước tôi đã quyết định
trở thành một nhà báo,
tôi thử xem mình có thể làm tốt hơn không
bằng cách đi vòng quanh thế giới và hỏi người dân
về cách thức họ đã xử lý
những thách thức lớn về kinh tế lẫn chính trị.
Và điều khiến tôi ngạc nhiên.
Đó là hóa ra có rất nhiều dấu hiệu đáng chú ý của sự tiến bộ ngoài xã hội,
thường xảy ra ở những nơi ít ngờ tới đến nhất,
và chúng khiến tôi tin rằng những thách thức toàn cầu hiện nay
có lẽ không phải là không thể giải quyết.
Không chỉ dựa vào các giải pháp trên lý thuyết;
mà các giải pháp này đều đã được thử nghiệm.
Chúng có vẻ hiệu quả.
Và chúng khiến chúng ta có hy vọng.
Và tôi sẽ chỉ cho các bạn thấy
bằng cách kể về 3 quốc gia mà tôi đã ghé qua
Canada, Indonesia và Mexico
các quốc gia đó đã vượt 3 vấn đề được cho là không thể giải quyết.
Câu chuyện của họ đáng quan tâm vì nó chứa những công cụ mà ta có thể dùng,
và không chỉ đối với các vấn đề cụ thể
và còn cho nhiều điều khác.
Những gì mà mọi người nghĩ về quê hương Canada của tôi hiện nay,
nếu họ nghĩ về Canada,
họ nghĩ nó lạnh, buồn tẻ, người Canada khá lịch thiệp.
Họ cho rằng chúng tôi luôn nói "xin lỗi" bằng giọng buồn cười.
Đó hoàn toàn là sự thật.
(Tiếng cười)
Xin lỗi.
(Tiếng cười)
Nhưng Canada cũng rất quan trọng
bởi vì thắng lợi của Canada qua một vấn đề
hiện đang gây chia rẽ ở rất nhiều nước trên thế giới:
vấn đề nhập cư.
Canada ngày nay là một trong các nước chào đón người nhập cư nhiều nhất,
thậm chí khi so sánh với các quốc gia thân thiện với dân nhập cư khác.
Tỷ lệ nhập cư của Canada cao hơn Pháp 4 lần,
và tỷ lệ công dân nước ngoài được sinh ra cũng
cao gấp đôi của Thụy Điển.
Trong khi, Canada tự nhận
họ nhận dân tị nạn Syrian nhiều gấp 10 lần năm ngoái
so với Mỹ.
(Tiếng vỗ tay)
Và bây giờ Canada nhận thêm nhiều người hơn.
Tuy nhiên, nếu bạn hỏi người Canada
điều gì làm cho họ tự hào nhất về đất nước mình,
họ sẽ nói rằng đó là "sự đa văn hóa"
một từ đáng khinh tại hầu hết các nơi,
thứ hai,
hơn cả "Hockey".
Hockey.
(Tiếng cười)
Nói cách khác, khi các quốc gia khác
đang điên cuồng xây dựng rào chắn để ngăn người nhập cư,
Canada lại muốn mở rộng cửa đón họ vào.
Và đây là thật sự là một điều thú vị.
Canada không phải lúc nào cũng như vậy.
Đến giữa thập niên 60, Canada theo chính sách phân biệt chủng tộc dân nhập cư
Họ gọi đó là "Canada Trắng"
và như bạn có thể thấy, họ không chỉ nói về tuyết.
Vậy điều gì đã thay đổi Canada như ngày hôm nay?
Dù mẹ tôi ở Ontario có thể nói với bạn điều gì đó,
câu trả lời chẳng liên quan gì đến đức hạnh.
Người Canada vốn không phải tốt hơn những người khác.
Lời giải thích thực sự liên quan đến người đàn ông từng là lãnh đạo Canada năm 1968,
Pierre Trudeau, người là cha đẻ của thủ tướng hiện nay.
(Tiếng vỗ tay)
Điều chúng ta cần biết đầu tiên về Trudeau
là ông rất khác so với các vị lãnh đạo trước.
Ông là một người Pháp tại một nước bị cai trị lâu năm bởi bộ phận người Anh.
Ông ấy là người có trí tuệ.
Thậm chí ông ấy cũng rất biết cách ăn mặc.
Ý tôi là, thật đấy, ông ấy còn tập Yoga.
Ông ấy vui chơi cùng The Beatles.
(Tiếng cười)
Và như những người mê nhạc jazz, ông có thể nổi cáu bất cứ lúc nào.
Nhưng ông ấy tạo ra
một trong các thay đổi tiến bộ nhất chưa từng xảy ra tại bất cứ quốc gia nào.
Cách thức của ông ấy, theo tôi hiểu, gồm hai phần.
Thứ nhất, Canada loại bỏ các quy định nhập cư dựa theo sắc tộc lỗi thời,
và thay thế chúng bằng các chính sách "mù màu" đa dạng hơn
chú trọng vào giáo dục, kinh nghiệm và các kỹ năng ngôn ngữ.
Và những điều đó sẽ làm tăng lên
cơ hội cho người mới đóng góp cho nền kinh tế nước nhà.
Phần thứ hai, Trudeau tạo ra chính sách đầu tiên trên thế giới
về sự đa dạng văn hóa để thúc đẩy hội nhập
và ý tưởng rằng sự đa dạng là chìa khóa cho đặc tính của Canada.
Và nhiều năm sau đó, Ottawa đã tiếp tục đẩy mạnh thông điệp này,
nhưng cùng thời điểm đó, người Canada đã sớm nhận ra
sự thay đổi trong nền kinh tế, những lợi ích thiết thực của sự đa văn hóa
ở xung quanh họ.
Và những ảnh hưởng tích cực này đã nhanh chóng kết hợp
tạo ra đất nước Canada với tư tưởng phóng khoáng như ngày hôm nay.
Chúng ta hãy nhìn sang một đất nước khác, và một vấn đề khác nhạy cảm hơn,
Hồi giáo cực đoan.
Năm 1998, người dân Indonesia đã xuống đường
và lật đổ kẻ độc tài lâu năm, Suharto.
Đó là một giây phút kinh ngạc,
nhưng cũng đáng sợ vô cùng.
Với 250 triệu người,
Indonesia là đất nước có cộng đồng người Hồi Giáo đông nhất trên thế giới.
Là nơi khá nóng, diện tích lớn và khó kiểm soát,
với hơn 17,000 hòn đảo,
nơi mà mọi người nói gần 1000 ngôn ngữ.
Hiện tại thì, Suharto đã từng là một kẻ độc tài,
một kẻ độc ác.
Nhưng ông ấy cũng là kẻ bạo chúa có sức ảnh hưởng,
ông luôn cẩn trọng trong việc giữ tôn giáo ra khỏi chính trị.
Vì vậy các chuyên gia lo sợ nếu ông ấy không kiểm soát tốt sự tách biệt đó,
thì có thể Indonesia đã tan vỡ,
hoặc nhóm cực đoan sẽ chiếm sự kiểm soát
và khiến Indonesia thành một "phiên bản nhiệt đới của Iran"
Và đó có vẻ là chính xác những gì đã xảy ra đầu tiên.
Trong kỳ tuyển cử đầu tiên của Indonesia vào năm 1999,
các đảng Hồi giáo đã đạt được 36% phiếu bầu,
và những hòn đảo phải gánh chịu
các cuộc nổi loạn và tấn công khủng bố giết chết hàng nghìn người.
Tuy nhiên, kể từ đó Indonesia đã thay đổi ngoạn mục.
Khi người dân trở nên sùng đạo hơn ở cấp độ cá nhân
Tôi đã thấy nhiều người mang khăn trùm đầu hơn
so với 1 thập kỷ trước--
tình hình chính trị của đất nước đã chuyển sang theo hướng trái ngược.
Indonesia hiện nay là một nước dân chủ khá khuôn khép.
Tuy nhiên, các đảng Hồi giáo cũng sụt giảm dần lượng ủng hộ,
từ mức 38% năm 2004
xuống 25% năm 2014
Như các vụ khủng bố, cũng xảy ra ít hơn.
Và trong khi một vài người Indonesia gần đây đã gia nhập vào ISIS,
thì số lượng cũng khá nhỏ
tỷ lệ đầu người ít hơn nhiều
so với Bỉ.
Hãy nghĩ tới một đất nước cộng đồng hồi giáo khác
có thể nói những điều tương tự.
Năm 2014, tôi đến Indonesia hỏi vị tổng thống hiện nay,
một chuyên gia kỹ thuật có tên là Joko Widodo,
"Tại sao Indonesia lại thịnh vượng khi rất nhiều nước hồi giáo khác đang lụi tàn?"
"Những gì chúng tôi nhận ra", ông nói,
"là, để đương đầu với chủ nghĩa cực đoan. chúng tôi cần xử lý bất bình đẳng trước."
Các đảng phái của Indonesia, như các đảng phái ở những nơi khác,
đều cố gắng tập trung vào các vấn đề như giảm đói nghèo và chống tham nhũng.
Nên đó là những gì Joko và những người đi trước đã làm,
bằng cách xóa bỏ sự đe dọa của Hồi giáo.
Họ đàn áp mạnh tay với khủng bố,
nhưng đảng dân chủ Indonesia cũng đã nhận ra bài học
từ những thời kì đen tối của sự độc tài,
cụ thể là, sự đàn áp chỉ làm gia tăng chủ nghĩa cực đoan hơn.
Vì vậy, họ đã tiến hành chiến tranh với sự khéo léo đặc biệt.
Họ sử dụng cảnh sát thay vì quân đội.
Họ chỉ giam giữ ai đó khi có đủ bằng chứng
Tổ chức các phiên tòa công khai.
Họ còn cử các lãnh tụ Hồi giáo vào các nhà tù
để thuyết phục kẻ thánh chiến rằng khủng bố là không Hồi giáo.
Và tất cả những nỗ lực trên cũng đã được đền đáp xứng đáng,
khi tạo ra một đất nước không thể tưởng được so với 20 năm về trước.
Và qua ví dụ này, tôi hy vọng, tính lạc quan của tôi,
sẽ bắt đầu làm rõ hơn.
Vấn đề nhập cư hay chủ nghĩa hồi giáo không phải bất khả thi để giải quyết.
Giờ hãy theo tôi đến chuyến đi cuối cùng,
đó là Mexico.
Trong cả 3 câu chuyện, chuyện này có lẽ làm tôi ngạc nhiên nhất,
khi các bạn cũng biết,
đất nước vẫn đang mắc kẹt với rất nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, vài năm trước đây, Mexico đã làm điều
mà nhiều quốc gia khác từ Pháp, Ấn Độ hay cả Mỹ
chỉ có thể mơ đến.
Nó phá vỡ sự tê liệt chính trị đã áp bức trong suốt thời gian dài
Để hiểu được điều đó, chúng ta cần trở lại thời gian năm 2000,
khi Mexcico cuối cùng cũng trở thành nước dân chủ.
Thay vì sử dụng sự tự do mới để đấu tranh cải cách,
Các nhà chính trị Mexico đã dùng nó để giải quyết vấn đề khác.
Quốc hội bế tắc, và các vấn đề của đất nước --
thuốc phiện, nghèo đói, tội phạm, tham nhũng --
xoay khỏi tầm kiểm soát.
Mọi chuyện trở nên tệ đi vào năm 2008,
Lầu Năm Góc cảnh báo rằng Mexico có nguy cơ bị sụp đổ.
Đến 2012, một người tên Enrique Pena Nieto
bằng cách nào đó ông được bầu làm tổng thống.
Trước hết, Pena hầu như không lấy cảm hứng nhiều từ sự tự tin của ông ấy.
Chắc chắn, ông ấy đẹp trai
nhưng ông bước ra từ đảng mục nát Mexico trong thời gian lãnh đạo, PRI,
và ông ta nổi danh vì sự lăng nhăng của mình.
Thực tế, ông ấy trông như một anh chàng dễ thương thấp bé nhẹ cân
nên phụ nữ thường gọi ông ấy là "bombon", cưng,
trong chiến dịch tranh cử.
Tuy nhiên "bombon" này đã sớm làm mọi người ngạc nhiên
bởi đưa ra lệnh ngừng bắn
giữa ba đảng phái mâu thuẫn chính trị của đất nước.
Và trong 18 tháng tiếp theo, họ cùng nhau trải qua
một sự cải cách toàn diện đáng kinh ngạc.
Họ đã phá vỡ sự xuất hiện các mầm mống độc quyền âm ỉ ở Mexico.
Họ tự do hóa lĩnh vực năng lượng gỉ.
Họ tái cấu trúc từ trường học đến nhiều thứ khác.
Để đánh giá mức thành tựu cải cách này,
hãy cố gắng tưởng tượng quốc hội Hoa kỳ thông qua việc cải cách vấn đề nhập cư,
vận động cải cách tài chính và ngân hàng.
Bây giờ, hãy tưởng tượng Quốc hội đang làm điều đó cùng một thời điểm.
Đó là điều Mexico đã làm.
Không lâu trước đây, tôi đã gặp Pena và hỏi ông đã quản lý nó như nào.
Tổng thống chiếu rọi tôi với nụ cười đầy hào quang của ông --
(Tiếng cười)
và trả lời ngắn gọn rằng, đó là "sự thỏa thiệp".
Tất nhiên, tôi đã hỏi chi tiết hơn,
và câu trả lời đầy đủ hơn thốt ra rằng
"thỏa hiệp, thỏa hiệp và thỏa hiệp nhiều hơn."
Thấy không, Pena biết ông ấy cần sớm xây dựng lòng tin.
thế nên ông bắt đầu bàn với phe đối lập vài ngày sau đợt bầu cử của ông.
Để tránh khỏi áp lực từ các lợi ích đặc biệt,
ông ấy giữ những cuộc gặp của họ nhỏ và bí mật,
và rất nhiều người tham gia sau đó đã nói rằng đó là cuộc gặp mặt riêng tư,
tràn ngập thứ rượu tequila,
nó đã giúp xây dựng sự tự tin.
Nên sự thật tất cả các quyết định cũng phải được nhất trí,
và Pena còn đồng ý thông qua vài sự ưu tiên của các đảng khác
trước cái của ông.
Thượng nghị sĩ Santiago Creel, nói với tôi,
"Nhìn xem, tôi không nói tôi đặc biệt hay là bất cứ ai đặc biệt",
nhưng nhóm đó, thật sự đặc biệt."
Bằng chứng ư?
Khi Pena tuyên thệ, hiệp ước giữ vững,
và Mexico đã tiến lên lần đầu sau nhiều năm.
Bueno.
Vậy chúng ta đã thấy làm sao ba quốc gia này
trải qua ba thử thách lớn lao của họ.
Và nó rất tốt họ, phải không?
Nhưng ý tưởng tích cực gì cho chúng ta?
Trong khóa học nghiên cứu những thứ này và hàng ngàn chuyện thành công khác,
như cách Rwanda cùng tự kéo bản thân về sau cuộc nội chiến
hoặc Brazil đã giảm đi sự bất bình đẳng,
hoặc Hàn quốc đã giữ nền kinh tế của họ phát triển nhanh và xa
hơn bất kỳ nước nào trên trái đất này,
tôi đã chú ý một vài mối đe dọa phổ biến.
Trước khi trình bày chúng, tôi báo trước điều này.
Tôi nhận ra, dĩ nhiên, tất cả các quốc gia đều độc nhất.
Nên bạn không thể đơn giản lấy những gì đã làm ở một nước,
áp dụng nó vào nước khác và mong nó cũng hiệu quả như thế.
Không giải pháp cụ thể nào hiệu quả được mãi mãi.
Bạn cần thích nghi chúng vì sự thay đổi hoàn cảnh.
Đã nói, bằng cách tẩy xóa những câu chuyện này đến bản chất của chúng,
bạn hoàn toàn có thể lọc ra một vài công cụ để giải quyết vấn đề
mà nó sẽ hiệu quả ở các nước khác
và trong phòng họp
và trong các bối cảnh khác nhau.
Số một, nắm lấy điểm tột cùng.
Trong tất cả các ví dụ mà chúng ta xem,
sự cứu vớt đến từ thời điểm sự nguy hiểm tồn tại.
Và nó không phải trùng hợp.
Như Canada: khi Trudeau lên nắm quyền, ông ấy đối diện với hai nguy cơ tiềm ẩn.
Đầu tiên, dù đất nước rộng lớn và thưa dân của ông
rất cần thêm nhân số,
nguồn cung cấp công nhân da trắng của nó, Châu Âu,
đã dừng việc xuất khẩu họ khi nó cuối cùng đã phục hồi từ Thế Chiến II.
Vấn đề còn lại đó là chiến tranh lạnh của Canada
giữa cộng đồng Pháp và Anh
đã trờ thành cuộc chiến nóng.
Quebec đang đe dọa rút khỏi,
và chính người Canada thật sự giết những người Canada khác qua chính trị.
Hiện giờ, các quốc gia luôn đối đầu với những khủng hoảng. Phải không?
Không có gì đặc biệt cả.
Nhưng sự thiên tài của Trudeau là nhận ra rằng cuộc khủng hoảng Canada
đã càn quét tất cả bức rào thường cản trở cuộc cải cách.
Canada đã phải mở cửa. Nó không có sự lựa chọn.
Và họ phải cân nhắc tính đồng nhất.
Lần nữa, nó không có sự lựa chọn.
và nó đã đem lại cơ hội ngàn năm có một cho Trudeau
để phá vỡ quy tắc cũ và viết ra quy tắc mới.
Và cũng như những anh hùng khác, ông ấy đủ thông minh để nắm bắt nó.
Số hai, sức mạnh trong những suy nghĩ pha tạp.
Điểm tương đồng nổi bật khác giữa những người xử lý vấn đề tốt
đó là, họ đều là những người thực dụng.
Họ sẽ lấy những câu trả lời tốt nhất từ bất cứ nơi nào họ tìm được,
và họ sẽ không đưa chi tiết
như là buổi tiệc hay tư tưởng hay sự đa cảm lấn vào con đường của họ.
Như tôi đã đề cập lúc đầu, đảng viên dân chủ Indonesia đủ khéo léo
để trộm lấy nhiều lời hứa vận động hay nhất của người Hồi Giáo cho bản thân họ.
Họ còn mời một vài đảng viên Cấp Tiến vào liên minh cai trị của họ.
Hiện giờ, nó khiến nhiều giáo sĩ thế tục Indonesia phát sợ.
Nhưng bởi cưỡng ép đảng viên Cấp Tiến để giúp thống trị,
nó nhanh chóng đưa ra sự thật họ không giỏi ở công việc này,
và nó xáo trộn họ lên trong tất cả các thỏa hiệp bẩn thỉu
và nỗi nhục nhã hèn hạ là một phần của chính trị hiện nay.
Và nó xúc phạm hình ảnh của họ rất nhiều đến nỗi không bao giờ sửa được.
Số ba,
làm mọi người vui lòng trong vài thời điểm.
Tôi biết tôi đã nêu cách khủng hoảng cấp cho các lãnh đạo nền tự do đặc biệt.
Và đúng vậy, nhưng sự giải quyết vấn đề thường đòi hỏi nhiều hơn là sự dũng cảm.
Nó cũng cần thể hiện sự kiềm chế,
chỉ khi đó là thứ cuối cùng bạn muốn làm.
Như Trudeau: khi ông nhậm chức,
ông ấy dễ dàng đặt các cử tri cốt lõi của ông lên hàng đầu,
đó là cộng đồng Pháp của Canada.
Ông ấy đã có thể làm hài lòng một vài người vào mọi thời điểm.
Và Pena đã có thể sử dụng khả năng của ông để tấn công đối thủ,
như nó là truyền thống ở Mexico.
Nhưng thay vào đó, ông đã chọn ôm lấy kẻ thù,
trong khi bắt buộc đảng của ông thỏa hiệp.
Và Trudeau buộc mọi người dừng nghĩ đến những điều hạn bộ tộc
và nhìn nhận sự đa văn hóa, không phải ngôn ngữ và màu da,
như những gì làm họ trở thành người Canada chân chính.
Không ai hiểu mọi thứ họ muốn,
nhưng mọi người chỉ đủ hiểu rằng sự thương lượng đã nắm quyền.
Thế nên ngay tại điểm này bạn có thể đang nghĩ,
"Được, Tepperman,
nếu các giải pháp ngoài đó như anh cứ khăng khăng đòi,
thì vì sao nhiều quốc gia không sử dụng chúng?"
Không như họ đòi hỏi năng lực đặc biệt để thành công.
Ý tôi, không một nhà lãnh đạo nào chúng ta đã thấy là siêu anh hùng cả.
Họ không hoàn thành bất cứ điều gì nhờ bản thân họ,
và họ đều có rất nhiều sai lầm.
Như tổng thống đảng dân chủ đầu tiên của Indonesia,
Abdurrahman Wahid.
Người đàn ông này rất thiếu sức lôi cuốn
ông một lần đã ngủ gục
ngay giữa bài diễn văn của mình.
(Tiếng cười)
Câu chuyện có thật.
Vậy điều này cho chúng ta biết rằng trở ngại thật không phải là khả năng,
và cũng không phải là tình thế.
Đôi khi nó đơn giản hơn nhiều
Tạo ra những sự thay đổi lớn bao gồm giữ lấy những rủi ro lớn,
và giữ lấy các rủi ro lớn khá đáng sợ.
Trải qua nỗi sợ ấy cần sự can đảm,
và như bạn biết,
các nhà chính trị dũng cảm rất hiếm.
Nhưng không có nghĩa là chúng ta, cử tri
không thể đòi hỏi dũng khí từ nhà lãnh đạo chính trị của mình.
Mà đó là lý do vì sao chúng ta đưa họ nhậm chức ngay đầu tiên.
Và như tình hình thế giới hiện nay, thật sự không có sự lựa chọn khác.
Câu trả lời đang ở ngoài kia,
nhưng bây giờ nó tùy vào chúng ta
bầu chọn giới nữ hơn và giới nam
đủ can đảm để tìm họ,
để trộm lấy họ
và để bắt họ làm việc.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)