Tôi cần phải thú nhận.
Là một nhà khoa học kiêm kỹ sư,
trong nhiều năm liền, tôi đã quá tập trung vào hiệu suất.
Hiệu suất có thể trở thành lối mòn,
và hôm nay tôi sẽ kể cho các bạn về hành trình
đưa tôi ra khỏi lối mòn trở về với thực tế phong phú.
Vài năm trước, sau khi hoàn thành Chương trình Tiến Sỹ,
ở Luân Đôn, tôi chuyển đến Boston.
Tôi sống ở Boston và làm việc ở Cambridge.
Tôi đã mua một chiếc xe đạp đua mùa hè ấy, và đạp đi làm mỗi ngày.
Tôi dùng điện thoại để tìm đường đi.
Nó đưa tôi đi qua đại lộ Mass, Massachusetts,
con đường ngắn nhất từ Boston đến Cambridge.
Tôi đã đạp xe mỗi ngày trên đại lộ nhiều xe hơi ấy,
trong suốt một tháng.
Một ngày nọ, tôi chọn đi con đường khác.
Tôi không rõ vì sao mình đã chọn, ngày hôm đó, một con đường vòng.
Tôi chỉ nhớ cảm giác của sự ngạc nhiên;
ngạc nhiên vì tìm thấy một con đường không có xe hơi,
trái ngược với đại lộ Mass gần đó, đầy xe;
ngạc nhiên vì tìm thấy một con đường đầy lá và cây bao phủ.
Đi hết sự ngạc nhiên, tôi lại cảm thấy xấu hổ.
Làm sao mà tôi lại mù đường đến thế?
Trong suốt một tháng,
tôi bị mắc kẹt trong ứng dụng điện thoại
tin rằng hành trình đi làm duy nhất chỉ là
con đường ngắn nhất.
Trên con đường cô đơn này, không có suy nghĩ,
không có tận hưởng,
không có niềm vui hòa mình vào thiên nhiên,
không có khả năng nhìn vào mắt mọi người.
Sao lại như vậy?
Bởi vì tôi đã giữ chúng bên ngoài hành trình đi làm của mình.
Bây giờ, để tôi hỏi các bạn: Liệu có phải chỉ có mình tôi không?
Bao nhiêu bạn từng sử dụng ứng dụng bản đồ để tìm đường?
Phần lớn, nếu không phải là tất cả.
Đừng hiểu lầm -- ứng dụng bản đồ là những thay đổi tuyệt vời nhất
khuyến khích mọi người khám phá thành phố.
Lấy điện thoại ra và bạn biết ngay phải đi đâu.
Tuy nhiên, với ứng dụng này, có vẻ chỉ có vài con đường là đến nơi,
trong khi còn có rất nhiều con đường khác ngoài kia.
Sau trải nghiệm đó, tôi đã thay đổi.
Tôi chuyển hướng tìm kiếm từ khai phá dữ liệu truyền thống
sang thấu hiểu cách con người trải nghiệm thành phố.
Tôi sử dụng công cụ khoa học máy tính
để tái tạo thử nghiệm khoa học xã hội ở quy mô phức tạp.
Tôi bị say đắm bởi vẻ đẹp và nguồn cảm hứng
từ những thử nghiệm khoa học xã hội thuần túy
do Jane Jacobs, Stanley Milgram, Kevin Lynch tiến hành.
Kết quả của nghiên cứu đó đã tạo nên những bản đồ mới,
nơi các bạn không chỉ tìm được con đường ngắn nhất, màu xanh,
mà còn cả con đường thú vị nhất, màu đỏ.
Điều đó xảy ra như thế nào?
Einstein từng nói:
"Lôgic sẽ dẫn bạn từ A tới B.
Nhưng trí tưởng tượng sẽ đưa bạn tới cùng trời cuối đất."
Vì thế, với một chút tưởng tượng,
ta cần tìm hiểu
nơi nào trong thành phố mà mọi người đều thấy đẹp.
Tại trường đại học Cambridge, với đồng nghiệp,
chúng tôi suy nghĩ về thử nghiệm đơn giản này.
Nếu tôi cho các bạn thấy hai cảnh này,
và hỏi rằng cảnh nào đẹp hơn,
các bạn sẽ chọn cái nào?
Mạnh dạn lên nào.
Ai nói A? Ai nói B?
Thật sáng suốt.
Dựa trên ý tưởng đó, chúng tôi xây dựng
mô hình dựa vào quần chúng, một trò chơi trên mạng,
Người chơi được cho xem những cặp cảnh,
và được yêu cầu chọn cái nào đẹp, yên tĩnh và vui hơn.
Dựa trên hàng ngàn bình chọn,
chúng tôi tìm kiếm điểm chung,
tìm ra cảnh thành thị nào làm mọi người cảm thấy vui vẻ.
Sau đó, tôi tham gia vào Yahoo Labs,
chung đội với Luca và Rossano,
cùng với nhau, chúng tôi tập hợp những nơi thắng cuộc ở London
để tạo lập bản đồ thành phố mới,
cần thiết cho cảm xúc con người.
Trong bản đồ này, các bạn không chỉ tìm thấy
đoạn đường ngắn nhất, từ điểm A đến điểm B
mà còn tìm thấy đoạn đường hạnh phúc,
một con đường tuyệt đẹp, yên tĩnh.
Trong các cuộc kiểm tra, những người tham gia
thích thú với con đường hạnh phúc, xinh đẹp và yên tĩnh
hơn là con đường ngắn nhất,
trong khi chỉ tốn thêm vài phút di chuyển.
Những người tham gia cũng yêu những kí ức gắn liền với địa điểm.
những kí ức chung -- tòa nhà BBC xưa;
và những kí ức riêng -- nơi có nụ hôn đầu.
Chúng cũng gợi lại cách những con đường
tỏa mùi và phát ra âm thanh.
Vì thế, giả như ta có một công cụ dẫn đường
đưa ta trở lại với những con đường thú vị
không chỉ dựa trên thẩm mỹ
mà còn cả mùi vị, âm thanh, kí ức, thì sao?
Đấy là nơi mà chúng tôi đang tiến hành nghiên cứu.
Nhìn chung, điều mà tôi muốn làm
là tránh đi mối đe dọa từ con đường duy nhất,
không cho nó lấy đi trải nghiệm thành phố một cách trọn vẹn.
Đi trên con đường qua công viên, chứ không phải qua bãi đậu xe hơi,
và các bạn có một con đường hoàn toàn khác.
Đi trên con đường tràn ngập những người mà bạn yêu mến
thay vì đầy ắp xe hơi, một con đường hoàn toàn khác.
Thật đơn giản.
Tôi muốn kết thúc bài nói với suy nghĩ này:
các bạn có nhớ "The Truman Show" không?
Một sự trào phúng trong truyền thông
nơi con người không biết mình đang sống trong thế giới phức tạp.
Có lẽ ta sống trong một thế giới bị tính hiệu quả làm cho phức tạp.
Hãy nhìn vào những thói quen hằng ngày,
giống như Truman trong bộ phim, trốn thoát khỏi thế giới phức tạp.
Vì sao ư?
Nếu bạn cho rằng phiêu lưu là nguy hiểm,
hãy tiếp tục làm những công việc hằng ngày.
Chết người đấy!
Xin cảm ơn!
(Vỗ tay)