20 yıl boyunca fillerle ilgili yaptığım çalışmaları
bir cümleye sığdıracak olsam, bu cümle ne olurdu?
Size ne söylerdim?
Fillerin de aynı bizim gibi olduğunu söylerdim.
Bununla neyi kastediyorum?
Dışarıda, sahada olmak
ve bu çok yavaş, zeki hayvanların davranış örüntülerini anlamaya çalışmak
epey sabır gerektiriyor
ama zamanla görüyorsunuz ki, bize çok benzer oldukları doğru.
"Bunu nasıl söyleyebilirsin?" diye düşünüyor olabilirsiniz.
"Bak, kulakları kocaman, burunları upuzun.
Nasıl bizim gibi olabilirler?"
Aslında, aileleri bizimkilere çok benziyor
ve aile, filler için oldukça önemli.
Birbirlerine çok bağlı ailelerde büyüyorlar
ve geniş ailelere sahipler.
Bu tıpkı bizim, teyzelerin getirecekleri yemekleri planlayıp toplaştığı
ve tüm oğlan çocuklarının "Birlikte bilgisayar oyunu oynayacak mıyız?
"Dövüşecek miyiz?" diye düşündüğü
aile buluşmalarımızı andırıyor.
Gerçekten çok benziyor
ve bağırış çağırışla dolu, cıvıl cıvıl bir ortam var, izlemesi harika
ancak bu düğün gibi bir olayı andıran aile toplantısı başladığında
birden aile politikası ortaya çıkıyor.
Bu sahnede arkada gördüğünüz düşük statülü bireyler,
bu bireyler konumlarının farkındalar.
Gölün en çamurlu kısımlarındaki suyu onlar içecekler
çünkü tüm aile orada
ve en iyi su, yüksek statülü aileye ayrıldığı için onlar içemez.
Bize çok benzeyen başka bir özellikleri de
grupta, herkesin büyük saygı duyduğu yaşlılar olması.
Bu kabile reisi olan dişi.
Diğer dişiler ona uzanıp hortumunu kendi ağızlarına götürüyorlar,
bu bir saygı göstergesi,
bir tür el sıkışmasına benziyor
ama aynı zamanda bir selamlama
ve bu selamlama çok küçük bir yaşta öğreniliyor.
Yani, bu ritüeller ve aileyle iç içe olmak
aynı zamanda koordine aktiviteleri kolaylaştırıyor.
Burada yavrusu çukura düşmüş,
ne yapacağını bilmediği için panikleyen genç bir dişi görüyorsunuz.
Daha yaşlı ve lider olan dişi "Sorun yok," diyor
ve bebeği kavrayıp çıkarıyor.
Bu başka aileler için geçerli olmayabiliyor,
pek iyi koordine olamıyorlar,
genç dişiler gerçekten ne yapacağını bilemiyor
ancak daha yaşlı olanlar eğiliyor, birlikte diz çöküyorlar
ve bebeği çıkarıyorlar.
Çok benzer olan başka bir şey de ergen erkeklerin,
12 ile 15 yaş arasındaki erkek fillerin yetişkinliğe erişme töreni.
Bu fotoğraftaki en büyük fil,
aileden ayrılmak üzere olan bir fil.
Çok irileşmiş, çiçeği burnunda,
yetişkin dişilere epey çektirmiş,
aynı zamanda da bağımsız, dışarı çıkıp diğerleriyle oynamak istiyor.
Sonuç olarak da burada tamamı erkek olan bir topluluk oluşuyor,
epey geleneksel bir erkek topluluğu.
Burada dominant erkek Greg,
onu ortada görebilirsiniz.
Etrafında kocaman bir topluluk var, takipçileri ona saygı duyuyor.
Burada başarılı liderlerin, başarılı dominant bireylerin
ödül ve ceza ayarını yapmayı bilmesi de çok ilginç bir nokta.
Bu kişi bu konuda usta.
Ortada kendi takipçi grubunu kurmak isteyen başka zorbalar da var
ama bunu yapamıyorlar çünkü çok agresifler.
Lider etrafta değilken
takipçilerini tatlı dille kendi sürülerine çekmeye çalışıyorlar
ve bunu yaparken daha az agresif oluyorlar.
Yani, bu erkek ve dişi topluluklarında
politikanın nasıl işlediğini görmek çok enteresan.
Şimdi bu hanımlara dönelim.
Bir çekirdek ailede bir anne, belki bir de büyükanne,
onun tüm kızları ve tamamının yavruları, yani tüm erkek ve dişi yavrular bulunur.
Burada ilginç olan şey, karakterlerin nasıl bir fark yarattığı.
Her dişi lider epey farklı bir karaktere sahip.
Bu ikisi, biraz meraklı ve belirsiz kişiliklere sahip,
bu diğer ikisi ise çok agresif.
"Önce cezalandıracağız, soruları sonra sorarız."
Bazı dişi liderler ise aksine şöyle diyor:
"Unut gitsin! Önce koşacağım,
çalılıkta ve güvende olup olmadığımızı sonra anlarım."
Şu ana kadar yapılmış tüm çalışmaların gösterdiği üzere,
en bilge ve en başarılı dişi liderler,
tehlikeyi değerlendirebilen
ve durumun kaçmaya değer mi, yoksa önemsiz mi olduğuna karar verebilenler.
Sosyal olmak filler için çok önemli
ve elbette en baştan itibaren,
tıpkı erken çocukluk gelişiminde olduğu gibi,
sosyalleşme çok önemli.
Birlikte suya girmek, yemek yemek,
oyun oynamak, küçük kavgalar etmek;
bunların hepsi sosyal gelişim için çok önemli.
Kim su birikintisine koşarken kardeşiyle yarışıp kazanmaya çalışmamıştır ki?
Bu ilişkiler, en baştan gerçek bir hayat boyu yakın arkadaşlığa dönüşüyor.
Bu dişiler hayatları boyunca birlikte yaşayacaklar.
Biri erkek biri dişiyse, birbirlerini hayatları boyunca tanıyabilirler
ancak bu bağları erkenden kurmak çok önemli.
Bu ilişkiler, zamanı geldiğinde hayatlarını kurtarabilir.
Size bir okul bahçesi senaryosu göstereyim.
Burada olup bitene odaklanırsanız,
bir zorba olduğunu görebilirsiniz,
yavrunun hortumunu çekiyor.
Bir de diplomatımız var,
o da uzanıp "Hayır, bunu yapma! Bırak!" diyor.
Ayrıca, elbette, bir seyircimiz var.
Bu üç farklı karakteri, aile içinde nasıl düşünürsünüz?
Fillerin gerçekten de aynı bizim gibi olduğunu düşünmek etkileyici.
Ben de bunu merak ettim şunu düşündüm:
Dominant bir dişinin yavrusu ile düşük statülü bir dişinin yavrusunun
kişilikleri arasındaki farkı ölçüp
gelişimlerinin nasıl olacağına baksak nasıl olur?
Sonra da bunu yapmaya başladık.
Kulaklarını dikmiş, üstünüze üstünüze yürüyen küçük adamı görüyorsunuz.
Bu karakter ile kendini geride tutup annesine dokunmak isteyen,
ne olup bittiğinden emin olmayan karakter arasındaki farka bakın.
Diğeri tüm özgüveniyle önden yürüyor.
Bir yavrunun annesinden ne kadar uzağa gidebileceğini,
başkalarına ne sıklıkla dokunduğunu,
ne sıklıkla oyun başlattığını ölçmeye başladık.
Sonra da dişilerin, yani annelerinin dominantlığına baktık
ve dominant dişilerin yavrularının,
düşük statülü dişilerin yavrularından çok daha fazla sosyalleştiğini bulduk.
Görünüşe göre, bunun sebebi düşük statülü yavruların oynamak istememesi değil,
aslında yüksek statülü yavrularla etkileşime girmeye izinleri yok.
Dominant dişilerden uzaklaştırılıyorlar.
Bu biraz da, bizim fillere çok benzememizin
fillerin de bize çok benzemesinin olumsuz bir tarafı.
İyisiyle de kötüsüyle de bu böyle
çünkü bunu insanlarda da görüyorum
ve belki bundan bir ders çıkarmalıyız.
Bulduğumuz son bir şey de şu:
Erkekler daha çok risk alıyor,
daha bağımsızlar
ve annelerinden uzakta daha çok zaman geçirmeye yatkınlar.
Bu insan toplulukları ve diğer sosyal hayvanlar için de geçerli.
Umarım sizi, hayatlarımızın fillerinkine çok benzediğine
ve fillerin de, yıllar boyunca ölçülebilen
oldukça bireysel ve sağlam kişilikleri olduğuna ikna edebilmişimdir.
Zorba, sosyal bir yenilgi olmadığı sürece her zaman zorba olmaya eğilimli,
bu durumda da yumuşamaya karar veriyor,
yoksa hiçbir kazancı olmayacak.
Bir de nazik devler var, onlar da her zaman nazik kalacaklar.
Genç erkekler, gerçekten yaşlılara danışmaya ihtiyaç duyuyor
ve bu nazik devler, bu konuda, onları teşvik etme konusunda çok iyi.
Aileden ayrılmak erkekler için çok zor
ama hayatta kalıyorlar ve kiminle takılmaları gerektiğini anlıyorlar.
Bitirirken şunu söylemek istiyorum,
bize çok benzedikleri ve böyle kişiliklere sahip oldukları için
umarım onları televizyonda gördüğünüzde
veya vahşi doğada görecek kadar şanslıysanız,
belki onları dikkate ve korumaya değer, bireysel karakterler olarak görürsünüz.
Teşekkür ederim.