Thị giác là giác quan quan trọng
và được ưu tiên nhất mà chúng ta có.
Chúng ta luôn luôn quan sát
thế giới xung quanh,
chúng ta nhanh chóng xác định và nhận ra
chúng ta đang nhìn cái gì.
Ta hãy bắt đầu bằng một ví dụ
về chính thực tế đó.
Tôi sẽ cho các bạn xem bức ảnh của 1 người
chỉ trong 1, 2 giây,
và tôi muốn các bạn xác định
cảm xúc trên khuôn mặt anh ấy là gì.
Sẵn sàng chứ ?
Bức ảnh đây. Đưa ra cảm nhận thật của các bạn nhé.
Được chứ. Các bạn đã nhìn thấy gì?
Vâng, chúng tôi khảo sát trên thực tế
trên 120 người,
và kết quả thu được rất khác nhau.
Mọi người không thống nhất
về biểu cảm mà họ thấy trên khuôn mặt anh ấy.
Có thể bạn thấy anh ấy đang khó chịu.
Đây là câu trả lời phổ biến nhất
mà chúng tôi nhận được.
Nhưng nếu bạn hỏi người ngồi bên trái,
có thể họ sẽ thấy sự tiếc nuối hay hoài nghi,
và nếu bạn hỏi người ngồi bên phải,
họ có thể có cách cảm nhận hoàn toàn khác,
sự hy vọng hoặc sự cảm thông chẳng hạn.
Nào, chúng ta cùng nhìn lại
vẫn khuôn mặt đó một lần nữa.
Chúng ta có thể cảm thấy điều gì đó
hoàn toàn khác biệt,
đó là do tính chủ quan của nhận thức.
Những gì chúng ta nghĩ là chúng ta thấy,
thực ra đã được lọc
qua con mắt trí tuệ của riêng ta.
Tất nhiên, còn nhiều những ví dụ khác
về cách chúng ta nhìn thế giới qua con mắt trí tuệ của mình.
Tôi sẽ chỉ đưa ra vài ví dụ.
Ví dụ như những người ăn kiêng,
họ nhận thấy quả táo to hơn so với
những người không để ý tới lượng calo chứa trong đó.
Các cầu thủ bóng mềm thấy quả bóng nhỏ hơn
nếu họ vừa trải qua thời kỳ sa sút phong độ,
so với những người vừa có một trận đấu thành công.
Và thật ra, quan điểm chính trị của chúng ta cũng
có thể tác động tới cách chúng ta nhìn nhận người khác,
kể cả là các chính trị gia.
Vậy là tôi cùng nhóm nghiên cứu quyết định thử nghiệm vấn đề này.
Năm 2008, Barack Obama đang chạy đua vào ghế tổng thống
lần đầu tiên.
Và chúng tôi đã khảo sát hàng trăm người Mỹ
một tháng trước cuộc bầu cử.
Điều chúng tôi thu được trong lần khảo sát này
là có một số người, một số người Mỹ,
cho rằng những bức ảnh kiểu này
phản ánh đúng nhất vẻ ngoài của Obama.
Trong số những người này, 75%
đã bỏ phiếu cho Obama trong cuộc bầu cử.
Những người khác, lại cho rằng những bức ảnh kiểu này mới phản ánh
đúng nhất vẻ ngoài của Obama.
89% những người này
đã bỏ phiếu cho McCain.
Chúng tôi đưa ra nhiều bức ảnh của Obama
từng bức một,
vì thế họ không nhận ra rằng chúng tôi đã chỉnh sửa
từng bức ảnh một
bằng cách làm sáng lên
hoặc tối hơn màu da của ông ấy.
Vậy tại sao lại có điều này?
Tại sao khi tôi nhìn vào một người
một sự vật, hay một sự kiện,
tôi thấy những điều rất khác biệt
so với người khác?
Vâng, có nhiều lí do,
nhưng có một nguyên nhân mà chúng ta cần phải hiểu một chút
là về cách mắt con người hoạt động.
Những nhà khoa học về nhãn khoa nhận thấy rằng
lượng thông tin
mà chúng ta có thể nhìn thấy
ở bất kì thời điểm nào đó,
những thứ chúng ta có thể tập trung vào, thật ra là tương đối ít.
Thứ chúng ta có thể nhìn một cách sắc nét
rõ ràng và chính xác
chỉ tương đương
diện tích bề mặt ngón tay cái
khi chúng ta duỗi thẳng tay ra.
Mọi thứ khác xung quanh đều bị mờ
làm cho phần lớn bức tranh
trước mắt chúng ta trở nên mơ hồ.
Nhưng chúng ta vẫn phải làm rõ
và lĩnh hội được những thứ chúng ta nhìn,
chính trí não của chúng ta sẽ giúp bổ sung những gì còn thiếu.
Hệ quả là, sự nhận thức chỉ là một trải nghiệm chủ quan,
và đó chính là cách chúng ta nhìn
qua trí tưởng tượng của riêng mình.
Vậy, ở vị trí là một nhà tâm lý học xã hội,
những câu hỏi thế này
thực sự hấp dẫn đối với tôi.
Tôi thấy thích thú với việc
mọi người không có cùng cách nhìn với nhau.
Tại sao có người
thực sự nhìn thấy cốc nước đầy một nửa,
trong khi người khác nhìn nó
vơi một nửa?
Có phải suy nghĩ và cảm nhận của một người
chi phối cách người đó nhìn thế giới
theo cách của riêng của mình?
Và điều đó có quan trọng không?
Vậy để bắt đầu trả lời những câu hỏi này,
tôi và nhóm nghiên cứu đã quyết định tìm tòi thật sâu
về một vấn đề
đã được cộng đồng quốc tế chú ý tới:
sức khỏe và thể lực của con người.
Trên toàn thế giới,
mọi người đang chật vật kiểm soát vấn đề cân nặng,
Có rất nhiều phương pháp
giúp chúng ta giảm cân.
Lấy ví dụ, chúng ta đưa ra dự định
là sẽ tập tập thể dục sau các kì nghỉ lễ,
nhưng sự thật là, phần lớn người Mỹ
không thực hiện được dự định trong năm mới này của mình
vì ngày lễ Tình nhân.
Chúng ta tự nói với bản thân
nhằm động viên chính mình,
đây chính là năm mà chúng ta
lấy lại vóc dáng chuẩn,
nhưng chừng đó là không đủ
để giúp chúng ta trở lại cân nặng lý tưởng.
Vậy tại sao?
Đương nhiên không có câu trả lời đơn giản,
nhưng có một lý do mà tôi tranh luận,
đó là tuệ nhãn của chúng ta
có thể đang chống lại chính chúng ta.
Một số người cảm thấy việc tập luyện
là thật sự khó khăn,
và một số người khác
xem việc đó thật dễ dàng.
Do vậy, để bước đầu xem xét các vấn đề này,
chúng tôi đã thu thập các thông số khách quan
về chỉ số hình thể của nhiều cá nhân.
Chúng tôi đo vòng eo của họ,
và so với vòng hông.
Tỷ lệ eo - hông cao
thể hiện cơ thể kém cân đối hơn
người có tỉ lệ eo - hông nhỏ hơn.
Sau khi thu thập những số đo này,
chúng tôi nói với các tình nguyện viên rằng
họ sẽ phải đi bộ tới vạch đích
và đeo thêm tạ
trong một cuộc đua.
Nhưng trước khi họ làm điều đó,
chúng tôi yêu cầu họ ước tính khoảng cách
tới vạch đích.
Chúng tôi nghĩ trạng thái cơ thể của họ
có thể thay đổi cách họ nhận thức về quãng đường
Và kết quả là như thế nào?
Vâng, từ tỉ lệ eo - hông
ta đoán được cách đánh giá về khoảng cách.
Những người cơ thể không cân đối, không khỏe mạnh
nhận thấy quãng đường đến vạch đích
dài hơn rất nhiều
so với người có cơ thể cân đối hơn.
Tình trạng cơ thể
làm thay đổi cách ta nhận biết môi trường xung quanh.
Nhưng trí óc của chúng ta cũng như vậy.
Trên thực tế, thân thể và trí óc của chúng ta
hoạt động song hành
để thay đổi cách chúng ta nhìn nhận thế giới xung quanh.
Điều đó khiến chúng ta nghĩ rằng những người
có động cơ mãnh liệt
và mục tiêu lớn lao để tập luyện
trên thực tế có thể cảm thấy vạch đích gần hơn
so với những người có động lực yếu hơn.
Do đó, để kiểm nghiệm xem các động cơ
có ảnh hưởng tới cảm nhận của chúng ta như vậy không,
chúng tôi đã thực hiện nghiên cứu thứ hai.
Một lần nữa, chúng tôi thu thập các số đo khách quan
về chỉ số hình thể của con người,
đo vòng eo
và vòng hông của họ,
và chúng tôi đưa ra một số phép thử khác về sự cân đối.
Dựa trên những phản hồi mà chúng tôi đưa cho họ,
một số người tham gia đã nói rằng
Họ không có động lực để tập luyện thêm nữa.
Họ cảm thấy họ đã đạt được mục tiêu về sự cân đối.
và họ chẳng cần phải làm gì nữa.
Những người này không có động lực
Những người khác, dù cũng dựa trên các phản hồi của chúng tôi,
nói rằng họ đã có động lực mạnh mẽ để luyện tập.
Họ đặt mục tiêu lớn để có thể tới vạch đích.
Nhưng một lần nữa, trước khi họ tới được vạch đích,
Chúng tôi yêu cầu họ ước lượng khoảng cách.
Quãng đường tới địch xa bao nhiêu?
Và một lần nữa, tương tự như nghiên cứu trước,
chúng tôi tìm ra rằng, tỉ lệ eo - hông
giúp dự đoán về cách đánh giá khoảng cách.
Những người hình thế thiếu cân đối thấy quãng đường xa hơn,
thấy vạch đích ở xa hơn
so với những người có hình thể ổn hơn.
Quan trọng là, điều này chỉ xảy ra
với những người không có động lực
để tập luyện.
Nói cách khác,
những người có động lực mạnh mẽ để luyện tập
cảm thấy quãng đường ngắn.
Ngay cả phần lớn những người "quá khổ"
cũng cảm thấy vạch đích
gần bằng với,
hoặc thậm chí gần hơn một chút
so với những người có thể hình tốt.
Như vậy, thân thể của chúng ta có thể thay đổi
cách chúng ta cảm nhận khoảng cách,
nhưng những người luôn theo đuổi mục tiêu
mà họ có thể đạt được trong tương lai gần
và những người tin rằng họ có khả năng
đạt tới mục tiêu
trên thực tế sẽ cảm thấy bài tập dễ dàng hơn.
Điều đó khiến chúng ta tiếp tục muốn biết,
liệu có một chiến lược nào ta có thể sử dụng
và dạy lại người khác mà có thể
thay đổi cảm nhận của họ về quãng đường cần đi,
khiến họ cảm thấy việc tập luyện sẽ dễ dàng hơn.
Bây giờ chúng ta sẽ xem xét tới các tài liệu khoa học về thị giác
để tìm ra điều chúng ra nên làm,
và dựa trên những tài liệu chúng tôi đã nghiên cứu, chúng tôi đã đưa ra một chiến lược
mà chúng tôi gọi là, "Hãy luôn tập trung vào điều bạn muốn."
Đây không phải là một câu khẩu hiệu
từ một tấm bảng cổ động.
Nó thực chất là một lời chỉ dẫn về
cách chúng ta quan sát cuộc sống xung quanh
Chúng tôi đã dạy mọi người về chiến lược này,
chúng tôi bảo họ tập trung vào vạch đích,
tránh để ý xung quanh,
để hình dung ánh đèn
chiếu sáng nơi đích đến,
và rồi mọi thứ xung quanh đều trở nên lu mờ
và không được để ý tới.
Chúng tôi cho rằng chiến lược này
sẽ giúp việc tập luyện trở nên dễ dàng hơn.
Chúng tôi đã so sánh nhóm này
với 1 nhóm gốc.
Chúng tôi nói với nhóm này,
hãy chỉ nhìn xung quanh
như bạn tự nhiên vẫn làm.
Bạn sẽ để ý thấy vạch đích,
nhưng bạn có lẽ không nhận ra
thùng rác được đặt phía bên phải,
hoặc có người và cột đèn ở phía tay trái.
Chúng tôi cho rằng những người sử dụng chiến lược này
sẽ nhìn thấy quãng đường xa hơn.
Vậy chúng tôi đã phát hiện ra điều gì?
Khi chúng tôi để họ ước tính quãng đường,
chiến lược này có thành công
trong việc thay đổi cách đánh giá của họ?
Có.
Những người chú ý tới mục tiêu của họ
nhận thấy vạch đích gần hơn 30 phần trăm
so với những người chỉ nhìn xung quanh
như bình thường họ vẫn làm.
Chúng tôi cho rằng điều này rất tuyệt vời.
Chúng tôi đã rất phấn khích vì điều đó nghĩa là
chiến lược này đã làm cho
việc luyện tập trở nên dễ dàng hơn,
Nhưng một câu hỏi lớn được đặt ra là,
điều này có thực sự làm cho việc tập luyện
trở nên tốt hơn?
Nó cũng có thể cải thiện chất lượng
của việc tập luyện không?
Và sau đó, chúng tôi lại nói với những tình nguyện viên,
bạn sẽ đi tới vạch đích
đồng thời phải đeo thêm tạ.
Chúng tôi buộc thêm tạ vào mắt cá chân của họ
khối lượng lên tới 15% trọng lượng cơ thể họ.
Chúng tôi bảo họ nâng đầu gối của họ lên cao
và chạy nhanh về đích.
Chúng tối thiết kế bài tập đặc biệt này
để nó tương đối thử thách
nhưng không phải là không thể làm được,
giống như phần lớn những bài tập
mà thực sự giúp cải thiện hình thể.
Vậy câu hỏi đặt ra là:
Bạn việc để mắt vào mục tiêu
và chỉ tập trung vào vạch đích
có thay đổi cách nhìn của họ về bài tập?
Câu trả lời là có.
Những người tập trung vào mục tiêu
sau đó đã nói với chúng tôi rằng
họ cần tới ít hơn 17% nỗ lực
để hoàn thành bài tập
so với những người mà chỉ nhìn xung quanh một cách tự nhiên.
Điều này đã thay đổi cách nhìn chủ quan
về bài tập.
Nó cũng thay đổi bản chất khách quan
của bài tập.
Những người mà tập trung vào mục tiêu
trên thực tế di chuyển nhanh hơn 23%
so với những người nhìn xung quanh.
Nói một cách dễ hiểu,
tăng 23%
cũng giống bạn đổi 1 chiếc xe 1980 Chevy Citation
lấy 1 chiếc 1980 Chevrolet Corvette.
Chúng tôi đã rất phấn khích với phát hiện này,
bới đây là một chiến lược
mà bạn chả phải mất gì,
ai cũng có thể dễ dàng sử dụng nó,
bất kể hình thể của họ như thế nào
hay bài tập có khó khăn thế nào,
nó đều mang lại tác động đáng kể.
Luôn tập trung vào điều bạn muốn
làm cho việc tập luyện dường như dễ dàng hơn
ngay cả khi người ta phải gắng sức hơn
bởi vì họ di chuyển nhanh hơn.
Tôi biết rằng sẽ tốt hơn cho sức khỏe
nếu bạn đi nhanh hơn một chút,
nhưng tập trung vào mục tiêu
là một chiến lược cộng thêm
giúp bạn có được
một lối sống khỏe mạnh.
Nếu bạn vẫn chưa bị thuyết phục rằng
chúng ta đang nhìn thế giới qua nhãn quan của mình,
để tôi đưa ra một ví dụ cuối cùng.
Đây là một bức ảnh của một con phố đẹp ở Stockholm, cùng 2 cái ô tô.
Chiếc ô tô phía sau trông có vẻ lớn hơn
chiếc ở đằng trước.
Tuy nhiên, trên thực tế,
các ô tô này đều có cùng kích cỡ,
nhưng chúng lại không giống như ta nhìn thấy.
Vậy, có phải là
con mắt của chúng ta bị nhầm lẫn
và bộ não của chúng ta bị rối loạn?
Không, hoàn toàn không phải như vậy.
Đó chỉ là cách đôi mắt của chúng ta hoạt động.
Chúng ta có thể nhìn thế giới theo một cách khác,
và đôi khi nó có thể
không giống với thực tế,
nhưng không có nghĩa là người này đúng
còn người kia thì sai.
Tất cả chúng ta nhìn thế giới qua nhãn quan của mình,
nhưng chúng ta có thể tự dạy mình cách nhìn khác đi.
Tôi có thể nghĩ về những ngày
mà mọi thứ trở nên tồi tệ.
Tôi chán nản, tôi gắt gỏng, tôi mệt mỏi,
và tôi thật kém cỏi,
và có một đám mây u ám
luẩn quẩn trong tâm trí tôi,
và trong những ngày như thế,
dường như mọi người xung quanh tôi
cũng đều chán ngắt.
Đồng nghiệp của tôi tỏ ra khó chịu
khi tôi muốn được kéo dài hạn chót,
và người bạn của tôi có vẻ bực mình
khi tôi tới ăn trưa muộn vì một cuộc họp kéo dài,
và vào cuối ngày,
chồng tôi thấy thất vọng
vì tôi thích đi ngủ hơn là đi xem phim.
Và trong những ngày như vậy, khi mọi người tỏ ra
chán nản và bực bội với tôi,
tôi cố gắng tự nhắc bản thân rằng tôi có thể nhìn mọi thứ theo một cách khác.
Có lẽ người đồng nghiệp của tôi còn đang băn khoăn,
có lẽ bạn của tôi đang lo lắng,
và có lẽ chồng tôi đang cảm thấy sự cảm thông.
Tất cả chúng ta nhìn thế giới
qua nhãn quan của mình,
và tới lúc nào đó, có vẻ như
thế giới này đầy những nguy hiểm
thử thách, và trở ngại không thể vượt qua,
nhưng không ai bắt bạn lúc nào cũng phải cảm thấy như vậy,
Chúng ta có thể tự dạy bản thân nhìn mọi thứ khác đi,
và khi chúng ta tìm ra cách để làm cho thế giới
trở nên đẹp đẽ hơn, dễ dàng hơn,
thì biết đâu, thế giới sẽ thực sự trở nên như vậy.
Xin cám ơn.
(Vỗ tay)