สติปัญญา มันคืออะไร
ถ้าเรามองย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์
ถึงมุมมองในเรื่องสติปัญญา
แบบอย่างที่สำคัญนั้นคงจะเป็น
ประโยคอันโด่งดังของเอ็ดสเกอร์ ไดสทรา (Edsger Dijkstra) ที่ว่า
"คำถามที่ว่า เครื่องจักรกลสามารถคิดได้หรือไม่นั้น
น่าสนใจพอๆกับ
คำถามที่ว่าเรือดำน้ำ
ว่ายน้ำได้หรือไม่"
ตอนที่เอ็ดสเกอร์ ไดสทราเขียนประโยคนี้
เขาต้องการวิจารณ์
ผู้บุกเบิกคอมพิวเตอร์ยุคแรกๆ
เช่น อลัน ทัวริง (Alan Turing)
อย่างไรก็ตาม ถามคุณมองย้อนกลับไป
และพิจารณาว่าอะไรคือ
นวัตกรรมที่มีอำนาจมากที่สุด
ที่ช่วยให้เราสามารถสร้าง
เครื่องจักรที่ว่ายน้ำได้
และเครื่องจักรที่คิดเองได้
คุณจะพบว่ามันสำคัญแค่ความเข้าใจ
หลักการและกลไกของ
การว่ายน้ำและการบิน
ที่ทำให้เราสามารถสร้างเครื่องจักรเหล่านี้ได้
และดังนั้น หลายปีที่ผ่านมานั้น
ผมได้รับผิดชอบโครงการหนึ่งที่พยายามทำความเข้าใจ
พื้นฐานของกลไก
ของสติปัญญา
ลองย้อนกลับไปนะครับ
เริ่มจากการทดลองทางความคิด
สมมติว่าคุณคือมนุษย์ต่างดาว
ที่ไม่มีความรู้เกี่ยวกับชีววิทยา
หรือประสาทวิทยา หรือสติปัญญาของโลกเลย
แต่ว่าคุณมีกล้องดูดาวมหัศจรรย์
ที่สามารถส่องดูโลก
และคุณนั้นมีชีวิตที่ยืนยาว
และสามารถเฝ้าดูโลกได้
เป็นล้านๆ ปี พันๆ ล้านปี
และคุณสังเกตเห็นผลกระทบที่แปลกประหลาด
คุณสังเกตเห็นว่า ในระยะเวลากว่าพันปี
โลกใบนี้ ถูกอุกกาบาตพุ่งเข้าชน อยู่เรื่อยๆ
จนถึงจุดจุดหนึ่ง
และที่จุดนั้น
หรือประมาณช่วงปี ค.ศ.2000
อุกกาบาต
ที่มีวงโคจร
พุ่งเข้าสู่โลก
เกิดเบี่ยงเบนทิศทาง
หรือระเบิดก่อนที่จะชนโลก
ตอนนี้ ใช่แล้วครับ โลกใบนี้
พวกเรารู้ว่าเหตุผลนั้นคือ
เรากำลังพยายามรักษาชีวิตของเราเอง
เรากำลังป้องกันผลกระทบเหล่านั้น
แต่ถ้าพวกคุณคือมนุษย์ต่างดาว
ที่ไม่รู้สิ่งที่มนุษย์ทำกันอยู่
ที่ไม่มีความรู้เกี่ยวกับสติปัญญาบนโลกเลย
คุณจึงต้องรวบรวม
ทฤษฎีฟิสิกส์ที่สามารถอธิบายว่า
ตั้งแต่อดีตจนถึงเวลาหนึ่ง
ทำไมเหล่าอุกกาบาตที่ควรจะทำลายโลก
จึงหยุดไปเสียเฉยๆ
และผมก็คิดว่ามันเป็นคำถามเดียวกันกับ
ความเข้าใจเรื่องธรรมชาติของสติปัญญา
เพราะฉะนั้น ในโครงการนี้ ที่ผมศึกษามาเป็นเวลาหลายปี
ผมได้มองในหลายๆ แง่มุม
ทั้งในแง่ของวิทยาศาสตร์ และสาขาวิชาอื่นๆ
ที่ชี้นำ
ไปสู่สิ่งเดียวที่เป็นพื้นฐานของกลไก
ของสติปัญญา
ตัวอย่างนะครับ ในแง่ของจักรวาลวิทยา
มีหลักฐานมากมายหลายรูปแบบ
ที่ว่าจักรวาลของเรานั้นได้ถูกปรับแต่งให้เหมาะสม
ต่อการพัฒนาทางสติปัญญา
และโดยเฉพาะ การพัฒนา
สภาวะสากล
ที่ก่อให้เกิดความหลากหลาย ของความเป็นไปได้ในอนาคตหลายรูปแบบที่สุด
อย่างเช่นในการเล่นเกม เกมกระดานโกะ
อย่างที่พวกคุณจำได้ ในปี ค.ศ. 1997
ตอนที่คอมพิวเตอร์ Deep Blue ของ IBM เอาชนะแกรี คาสโปรฟ (Garry Kasparov) ในเกมหมากรุก
มีไม่กี่คนที่ตระหนักว่า
ประมาณสิบปีก่อนนั้น
เกมโกะ
ที่ได้ชื่อว่ามีความท้าทายสูงกว่า
เพราะมีตาเดินเป็นไปได้ที่มากกว่ามาก
ก็เริ่มถูกจำนน
ต่อผู้เล่นในคอมพิวเตอร์
ด้วยเหตุผลข้อเดียวกัน
ที่ว่าเทคนิคที่ดีที่สุดสำหรับคอมพิวเตอร์ที่เล่นโกะ
คือการทำให้เหลือทางเลือกของตาเดินให้มากที่สุด
เวลาที่เล่น
ท้ายที่สุด ในการวางแผนการเคลื่อนที่ของหุ่นยนต์
ได้มีเทคนิคมากมาย
ที่พยายามนำข้อดี
ของความสามารถของหุ่นยนต์
ให้เกิดอิสระของการกระทำในอนาคตสูงสุด
เพื่อที่จะสามารถทำงานที่ซับซ้อนได้สำเร็จ
ดังนั้นจากเทคนิคที่มากมายนี้
เมื่อนำมันมารวมเข้าด้วยกัน
ผมเริ่มถามตั้งแต่หลายปีก่อน
ว่ามันจะมีกลไกพื้นฐานสำหรับสติปัญญา
ที่จะช่วยให้เราลด
ทางเลือกทางเทคนิคที่มากมายนั้นได้หรือไม่
ว่ามันมีสมการของสติปัญญาหรือไม่
และผมเชื่อว่า คำตอบคือมีครับ
สิ่งที่คุณเห็นอยู่นี้
อาจจะใกล้เคียงกับสมการ E = mc²
ด้านสติปัญญามากที่สุดที่ผมเคยเห็นนะครับ
ฉะนั้น ที่คุณเห็นนี้
คือการแสดงความสอดคล้อง
ที่ว่าสติปัญญา หมายถึงแรง หรือเอฟ
ที่ทำให้เกิดอิสระของการกระทำ ในอนาคตสูงที่สุด
มันทำให้เกิดอิสระของการกระทำในอนาคตสูงสุด
หรือไม่ก็ทำให้ตัวเลือกคงอยู่
และความแข็งแกร่ง หรือที
และความหลากหลายของความเป็นไปได้ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต หรือเอส
บนเส้นเวลาของอนาคต หรือ ทาว
สั้นๆ คือ สติปัญญาไม่ชอบอยู่กับที่
ความฉลาดจะพยายามทำให้เกิด อิสระของการกระทำในอนาคตสูงที่สุด
และพยายามเปิดทางเลือกของตนไว้
ดังนั้น จากสมการนี้
มันเป็นเรื่องปกติที่จะถามว่า คุณจะทำอะไรกับมันได้บ้าง?
มันจะทำนายได้แม่นแค่ไหน?
มันจะทำนายระดับสติปัญญาของมนุษย์ได้หรือไม่?
หรือมันจะทำนายปัญญาประดิษฐ์ได้ไหม?
เพราะฉะนั้น ผมจะแสดงให้คุณเห็นในวีดิโอ
ที่ผมคิดว่า มันจะแสดง
บางสิ่งที่น่ามหัศจรรย์
ของสมการนี้ครับ
(วีดิโอ) คนพากย์: งานวิจัยด้านจักรวาลวิทยาเมื่อไม่นานมานี้
บ่งชี้ว่าจักรวาลที่ผลิต
ความไม่เป็นระเบียบ หรือที่เรียกว่า เอนโทรปีมากกว่า ตลอดช่วงชีวิตของมัน
มีแนวโน้มที่จะมีสถานะภาพที่เหมาะสม
ต่อความมีอยู่ของสิ่งมีชีวิตที่มีสติปัญญา เช่น พวกเรา
แต่หากว่าความสัมพันธ์กัน
ระหว่างเอนโทรปีและสติปัญญานั้น
มีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกว่านั้นล่ะ
สมมติว่าพฤติกรรมอันชาญฉลาดไม่ได้แค่มีความสัมพันธ์กับ
การผลิตเอนโทรปีในระยะยาว
แต่ความจริงแล้วมันเกิดขึ้นจากเอนโทรปีเลยล่ะ?
เพื่อที่จะหาคำตอบ เราได้พัฒนาซอฟต์แวร์ขึ้นมา
ชื่อว่า เอนทรอปิกา (Entropica) ถูกออกแบบมาเพื่อ
ทำให้เกิดการผลิตเอนโทรปีในระยะยาวให้มากที่สุด
ของระบบใดๆก็ตามที่คิดว่าเกี่ยวข้อง
ผลคือเอนทรอปิกาสามารถผ่าน
แบบทดสอบระดับสติปัญญาของสัตว์, เล่นเกมส์ของมนุษย์
และยังได้รับเงินจากการซื้อขายหุ้นอีกด้วย
โดยที่ไม่มีการแนะแนวทางใดๆ
และนี่คือตัวอย่างการทำงานเอนโทรปิกา
เหมือนกับการที่มนุษย์สามารถยืนตรงได้โดยที่ไม่ล้ม
นี่คือเอนโทรปิกา
มันสามารถทรงตัวเสาบนรถเข็นได้
การกระทำนี้น่าตื่นเต้น
เพรา่ะเราไม่ได้ตั้งเป้าหมายให้เอนโทรปิกาทำตามเลย
มันตัดสินใจที่จะตั้งเสานี้เอง
การทรงตัวแบบนี้มักเป็นความสามารถที่มีอยู่
ของหุ่นยนต์ที่คล้ายมนุษย์
และหุ่นยนต์ต่างๆที่มีไว้ช่วยเหลือมนุษย์เท่านั้น
มีสัตว์แค่ไม่กี่ชนิดที่สามารถใช้สิ่งต่างๆ
รอบๆตัวของมันเป็นเครื่องมือ
สำหรับเอื้อมเข้าไปในที่แคบๆ
เราเห็นเอนโทรปิกา
ด้วยตัวของมันเอง
สามารถเคลื่อนวงกลมใหญ่ที่เป็นสัญลักษณ์ของสัตว์
ไปรอบๆ เพื่อที่จะทำให้วงกลมเล็กๆ
ที่เป็นสัญลักษณ์ของเครื่องมือ เพื่อเอื้อมเข้าไปในช่องเล็กๆ
ที่บรรจุวงกลมวงที่สาม
และปลดปล่อยวงกลมวงที่สาม จากจุดที่มันถูกขังไว้อยู่
ความสามารถในการใช้เครื่องมือแบบนี้จะนำไปประยุกต์
ใช้กับกระบวนการผลิตที่ชาญฉลาดและการเกษตร
นอกจากนี้ สัตว์บางชนิด
สามารถที่จะร่วมมือกันโดยช่วยกันดึงเชือก
พร้อมๆ กัน เพื่อให้อาหารตกลงมา
เราจะเห็นได้ว่าเอนโทรปิกาสามารถ
ทำได้เช่นเดียวกัน
ความสามารถในการร่วมมือนี้มีสิ่งที่แอบน่าสนใจอยู่ตรงที่
มันเป็นหนึ่งในวิธีการวางแผนทางเศรษฐศาสตร์ และในศาสตร์อื่นๆ อีกหลายแขนง
เอนโทรปิกานั้นสามารถนำไปประยุกต์
ใช้ได้ในหลายๆด้าน
ตัวอย่างเช่น เราจะเห็นได้ว่า
เอนโทรปิกาสามารถเล่นเกมปอง (Pong) แข่งกับตัวมันเองได้
ซึ่งแสดงถึงศักยภาพในเชิงการสร้างเกม
ส่วนนี่คือเอนโทรปิกาจัดการเชื่อมโยง
ความสัมพันธ์ใหม่ๆ บนโลกออนไลน์
ที่บางครั้งเพื่อนจะหลุดจากการติดต่อ
และมันทำให้เครือข่ายยังคงเชื่อมโยงกันอยู่ได้
ความสามารถในการการเชื่อมโยงเครือข่ายนี้
มีประโยชน์ในด้านการให้บริการทางสุขภาพ
พลังงานและการสืบราชการลับ
นี่คือเอนโทรปิกากำลังเชื่อมโยงเส้นทาง
ของกองเรือ
มันค้นพบและใช้ประโยชน์คลองเชื่อมปานามาได้
เพื่อที่จะขยายจากมหาสมุทรแอตแลนติก
ไปสู่มหาสมุทรแปซิฟิก
ด้วยวิธีเดียวกันนี้เอนโทรปิกา
สามารถแก้ปัญหา
ในการปกป้องตัวมันเอง, การทหาร และการขนส่ง
ท้ายที่สุด เราจะเห็นได้ว่า
เอนโทรปิกาสามารถค้นพบและบริหาร
กลยุทธ์ในการการซื้อ-ถูก ขาย-แพง
บนขอบเขตของการซื้อขายหุ้นจำลอง
ทำให้มันเติบโตภายใต้การจัดการ
อย่างก้าวกระโดดได้สำเร็จ
ความสามารถในการจัดการความเสี่ยงเช่นนี้
จะสามารถนำไปใช้ในด้านการเงิน
และการประกันภัย
อเล็กซ์ วิสเนอร์ กรอส: สิ่งที่พวกคุณเพิ่งเห็น
คือความหลากหลายอันโดดเด่นของอัจฉริยะภาพใน
พฤติกรรมการรับรู้ของมนุษย์
เช่นการใช้เครื่องมือ และการเดินตัวตรง
และการร่วมมือกับคนในสังคม
ทุกอย่างที่กล่าวมานั้น ล้วนแล้วแต่เป็นไปตามสมการ
ที่เป็นตัวขับเคลื่อนระบบ
เพื่อที่จะทำให้เกิดอิสระสูงสุดของการกระทำในอนาคต
แต่ทีนี้ มันก็มีเรื่องตลกร้ายอยู่ด้วย
ย้อนกลับไปที่จุดเริ่มต้น
ของการใช้ความหมายของคำว่าหุ่นยนต์ (โรบอท)
ซึ่งที่มีรากศัพท์มาจากละครที่ชื่อว่า เรอ หรือ R.U.R.
มีแนวคิดที่ว่า
ถ้าเราพัฒนาเครื่องจักรให้มีความสติปัญญา
จะทำให้เกิดการปฏิวัติของเครื่องจักรเหล่านั้น
เครื่องจักรเหล่านั้นจะต่อต้านพวกเรา
ผลกระทบหลักของงานนี้ก็คือ
ในช่วงหลายสิบปีที่ผ่านมานี้
เราอาจมองแนวคิดของการปฏิวัติของพวกเครื่องจักรกล
ในทางที่ผิด
อันที่จริงแล้ว ไม่ใช่ว่าเครื่องจักรกลจะมีสติปัญญา
และหลงไหลในพลังความสามารถของตัวมันเอง
แล้วก็พยายามที่จะครองโลก
มันตรงข้ามกันเลย
ความอยากที่จะควบคุม
อนาคตที่เป็นไปได้ทั้งหมดต่างหาก
ที่เป็นหลักการพื้นฐานมากกว่า
สติปัญญาเสียอีก
ความจริงแล้วสติปัญญานั้นเกิดขึ้นจาก
ความอยากที่จะควบคุมต่างหาก
ไม่ใช่ในทางกลับกัน
ผลลัพธ์ที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งก็คือ การหาเป้าหมาย
ผมมักจะถูกถามว่า ความสามารถในการหาเป้าหมายนั้น
เป็นผลมาจากโครงร่างที่ว่าได้อย่างไร?
และคำตอบคือ ความสามารถในการหาเป้าหมาย
สามารถทำตามโครงร่างที่ว่าได้
โดยต้องตระหนักถึงสิ่งเหล่านี้
เหมือนกับเวลาที่พวกคุณเดินทางผ่านอุโมงค์หรือ
หรือช่องทางแคบๆ ในอนาคตของคุณ
เพื่อที่คุณจะได้ทำอย่างอื่น
ให้สำเร็จไปด้วย
หรือเหมือนกับการที่คุณจะลงทุน
ทางการเงินของคุณให้ปลอดภัย
เพื่อที่จะลดความไม่แน่นอนในระยะสั้น
และเพิ่มความมั่งคั่งในระยะยาว
การหาเป้าหมายเกิดโดยตรง
จากการขับเคลื่อนระยะยาว
เพื่อที่จะเพิ่มอิสระของการกระทำที่จะเกิดขึ้นในภายภาคหน้า
ท้ายที่สุด ริชาร์ด ไฟน์แมน (Richard Feynman) นักฟิสิกส์ที่มีชื่อเสียง
เคยเขียนบันทึกไว้ว่า ถ้าอารยธรรมมนุษย์นั้นถูกทำลายลง
และคุณสามารถส่งผ่านแนวคิดอย่างเดียว
ไปสู่ลูกหลาน
เพื่อที่จะช่วยให้พวกเค้าสร้างอารยธรรมขึ้นมาใหม่
สิ่งที่คุณควรจะบอกคือ
ว่าสิ่งที่สำคัญสำหรับทุกๆคน
นั้นล้วนทำมาจากธาตุเล็กๆ
ที่ดูดเข้าหากันเวลาที่มันอยู่ห่างกัน
แต่ผลักกันเมื่อมันอยู่ใกล้กัน
คำกล่าวในแบบของผม
ที่จะส่งต่อถึงลูกหลาน
เพื่อช่วยพวกเขาให้สร้างปัญญาประดิษฐ์ขึ้นมา
หรือช่วยให้พวกเขาเข้าใจสติปัญญาของมนุษย์
ดังนี้ครับ
สติปัญญานั้นควรจะถูกมองว่า
เป็นกระบวนการทางกายภาพ
ที่พยายามทำให้เกิดอิสระทางการกระทำในอนาคตให้สูงที่สุด
และหลีกเลี่ยงข้อจำกัดของตัวมันเองในอนาคต
ขอบคุณมากครับ
(เสียงปรบมือ)