Ne düşündüğünüzü biliyorum:
"Bu adam neden oturuyor ki?"
Oturuyorum çünkü burası bir radyo.
(Müzik)
Tasarım hakkında radyo hikâyeleri anlatıyorum
ve tüm hikâye çeşitlerinin raporunu tutuyorum:
binalar, diş fırçaları,
maskotlar, yol bulma, yazı biçimleri...
Görevim, insanların ilgilendikleri tasarımla sıkı bağlar kurmalarını sağlamak
böylece tasarımın tüm şekillerine önemsemeye başlayacaklar.
Tasarım niyetiyle dünyayı aklınızda çözümlediğinizde
dünya büyülü bir hâl alıyor.
Bozuk şeylere odaklanmaktansa,
adı bilinmeyen tasarımcıların hayatımızı daha iyi hâle getirebilmek için
ter döktüğü dahice şeylere odaklanıyorsunuz.
Bu kesinlikle tasarımın tanımı:
hayatı daha iyi hâle getirmek
ve keyif vermek.
Çok az şey bana çok iyi tasarlanmış bir bayraktan daha fazla keyif verebilir.
(Kahkahalar) (Alkış)
Evet!
Bayrağınızın 50. yıl dönümü kutlu olsun, Kanada.
Çok güzel, tam bir klasik. Buna bayılıyorum.
Bayraklara bir nevi takıntılıyım.
Bazen bayraklar konusunu açıyorum,
ve insanlar "Bayraklar umrumda değil." diyor
ve daha sonra bayraklar hakkında konuşuyoruz, inanın bana,
insanların %100'ü bayraklara ilgi duyar.
Bayraklarda, duygularımıza hitap eden bir şeyler var.
Ailem, bu yıl Noel hediyelerimi
bayraklara sararak verdi,
hem de İskoçya bayrağından bir
hediye torbasıyla.
Fotoğrafı internete koydum ve gerçekten
birkaç dakika içinde birisi bir yorum bıraktı ve dedi ki,
"O İskoçya bayrağını al, münâsip bir yerine sok." (Kahkaha)
Gördünüz mü? İnsanlar bayraklarla ilgileniyor.
Bu işler böyle yürür.
Bayraklar hakkında sevdiğim şey,
bir defa bayrakların tasarımını, yâni
iyi bir bayrağın nelerden, kötü bir bayrağın nelerden
oluştuğunu anladığınızda, hemen her şeyin tasarımını anlayabiliyorsunuz.
Şimdi burada yapacağım şey şu,
radyo programımın yazılımını tıklatarak açtım,
"%99 Invisible" ve sahnede tekrar canlandıracağım,
şu düğmeye bastığımda --
Ses: Sesin S'si
Roman Mars: bir ses çıkaracak
ve her ses duyuşunuzda,
insan sesi ya da kısa müzik de olur fark etmez,
sebebi benim düğmeye basışım.
Ses: Ssssses.
RM: Pekala, oldu mu? Başlıyoruz o zaman.
Üç, iki.
%99 Invisible. Ben Roman Mars.
Anlatıcı: Bayrak tasarımının beş temel esası.
RM: Kuzey Amerika Bayrakbilimi Topluluğu'na göre.
Bayrakbilimi.
Ted Kaye: Bayrakbilimi, bayrakları inceleyen bilimdir.
RM: İçerisindeki fazladan "lol" sesi (vexillology) kulağa garip geliyor.
Anlatıcı: Birinci kural, bayrağı basit tutun.
Bayrak o kadar basit olmalı ki bir çocuk ezbere çizebilmeli.
RM: 2005'te, Şikago'ya taşınmadan önce,
şehirlerinde onlara özgü bayrakları olduğunu bilmiyordum.
TK: Çoğu büyük şehrin bir bayrağı var.
RM: Bunu bilmiyordum. Bu arada, bu Ted Kaye.
TK: Merhaba. RM: O bir bayrak uzmanı.
Gerçekten harika birisi.
TK: Ben, Ted Kaye. Bayraklar üzerine bilimsel bir yayını düzenledim
ve şimdi Portland Bayrak Derneği ve Kuzey Amerikan Bayrakbilimi Derneği
ile çalışıyorum.
RM: Ted, kelimenin tam anlamıyla bayrak tasarımının kitabını yazdı.
Anlatıcı: "İyi Bayrak, Kötü Bayrak."
RM: Aslında kitapçık diyelim. 16 sayfa falan.
TK: Evet, adı "İyi Bayrak, Kötü Bayrak:
Harika Bir Bayrak Nasıl Tasarlanır?"
RM: Şikago'da keşfettiğim ilk
şehir bayrağı çok nadir:
beyaz zemin, iki mavi yatay şerit,
ve ortada dört tane altı köşeli kırmızı yıldız.
Anlatıcı: İkinci kural: anlamlı simgeler kullanın.
TK: Mavi şeritler suyu, nehri ve gölü temsil eder.
Anlatıcı: Bayraktaki imgeler, renkler ya da şekiller
temsil ettiği şeyle alakalı olmalıdır.
TK: Kırmızı yıldızlar, Şikago târihindeki önemli olayları temsil eder.
RM: Adlarıyla, Şikago'nun yeni bölümündeki Dearborn Hisarı,
Büyük Şikago Yangını,
White City Lunaparkı sâyesinde herkesin hatırladığı
Dünya Kolomb Sergisi,
ve kimsenin hiç hatırlamadığı
Gelişim Yüzyılı Sergisi.
Anlatıcı: Üçüncü kural, iki ya da üç temel renk kullanın.
TK: Renkler konusundaki temel kural
standart renklerden iki ya da üç renk kullanmaktır:
kırmızı, beyaz, mavi, yeşil, sarı ve siyah.
RM: Şikago bayrağının tasarımında
tüm şehrin ortaklığı vardır.
Bayrak her yerde,
belediyeye ait her binada dalgalanıyor.
Whet Moser: Çalıştığım yere yakın blokların hepsinde muhtelemelen
en az bir tane bir çeşit Şikago bayrağı araç-gereçleri satan dükkân var.
RM: Şikago dergisinden Whet Moser.
WM: Bugün, sadece örnek veriyorum, saçımı kestirmeye gittim
ve berberin koltuğuna oturduğumda
berberin tüm aletlerini içinde sakladığı
kutuda ve aynaya baktığımda arkamdaki duvarda bir Şikago bayrağı gördüm.
Çıktığımda, yanımdan çantasında Şikago bayrağı rozeti olan bir adam geçti
RM: Bayrak esnekçe ve çeşitlice uygulanabilir.
Bilhassa altı köşeli yıldızlar, onlar her türlü mekandalar.
WM: Geçen gün aldığım kahvede
bir Şikago yıldızı vardı.
RM: Bu Şikago'nun gururunun ayırt edici simgesi.
TK: Şikago'da bir polis ya da itfaiyeci öldüğünde,
sıklıkla, tabutundaki bayrak ABD bayrağı değildir.
Şikago bayrağı olabilir.
İşte böyle, bayrak en derinden Şikago'nun kentsel imgesi hâline geldi.
RM: İnsanların bayrağı sevmelerinin sebebi sadece Şikago'yu sevmeleri değil.
Bence insanlar daha çok bayrağı çok havalı olduğu
için Şikago'yu seviyor.
TK: Harika simgeleşme ve kentsel gurur arasında olumlu bir geri-bildirim döngüsü.
RM: Evet. 2008'de San Francisco'ya geri döndüğümde,
bu bayrağı araştırdım
çünkü orada yaşadığım sekiz yıl içinde
onu hiç görmemiştim.
Onu buldum, ama bunu söylemekten üzüntü duyuyorum ki
bayrak hüzün verici bir şekilde yetersiz.
(Kahkaha)
Biliyorum.
Bu benim de canımı yakıyor.
(Kahkaha)
TK: Pekâlâ, en baştan başlayalım.
Anlatıcı: Birinci kural, bayrağı basit tutun.
TK: Basit tutmak.
Anlatıcı: Bayrak o kadar basit olmalı ki bir çocuk onu ezberden çizebilmeli.
TK: Bu nisbeten karmaşık bir bayrak.
RM: Pekâlâ, işte başlıyoruz. Tamam.
San Francisco bayrağının temel bileşeni, 1850'lerdeki yıkıcı yangınlardan sonra
şehrin küllerinden doğmasını simgeleyen
Anka Kuşu'dur.
TK: San Francisco için güçlü bir simge.
RM: Ama hâlâ Anka Kuşu'nu tam olarak anlayamadım.
Tasarım açısından bakarsak, aynı anda hem çok yavan
hem de çok ayrıntılı,
böyle bir amacınız vardıysa
başaramamışsınız
ve uzaktan bakıldığında kötü görünüyor,
fakat derin anlamının olması artı bir yön katıyor.
Anka Kuşu'nun arkasında, artalan çoğunlukla beyaz
ve sonrasında ise çevresinde azımsanmayacak altın bir kenar var.
TK: Ki bu çok çekici bir tasarım elementi.
RM: Bence sorun yok. Ama -- (Kahkaha) --
işte burada bayrak tasarımının büyük hayır-olamazları devreye giriyor.
Anlatıcı: Dördüncü kural, yazı ya da mühür yok.
Asla hiçbir türde yazı kullanmayın.
RM: Anka'nın altında, şeritte bir ilke yazılı
anlamı: "Barışta altın, savaşta demir,"
ayrıca -- asıl meselemiz tam da şu --
alt kısımda boydan boya San Francisco yazıyor.
TK: Temsil ettiğiniz şeyin adını bayrağa
yazma gereksiniminiz varsa,
simgeleştirmeniz anlamsızdır.
(Kahkaha) (Alkış)
RM: ABD bayrağında boydan boya "ABD" yazmıyor.
Hatta, ülke bayrakları uslu durmaya meyilliler.
Tıpkı önünde şapka çıkartılacak Güney Afrika, Türkiye, İsrail,
Somali, Japonya ve Gambiya gibi.
Burada gerçekten harika ülke bayraklarından bir demet var,
fakat onlar iyi tasarımın kurallarına uyuyorlar, çünkü büyük oynuyorlar.
Uluslararası sahnedeler.
Ama şehir, eyalet ya da bölge bayrakları
bambaşka bir olay.
(Kahkaha)
Kötü bayrakların musibeti var
ve durdurulmaları gerekiyor.
(Kahkaha) (Alkış)
Doğruluk ve cesaret budur.
İlk adım,
bir sorunumuz olduğunu kabul etmektir.
Birçok insan, iyi bir tasarımın
sadece zevk meselesi olduğunu düşünmeye meyillidir,
ve çok dürüstçe söylüyorum ki bazen bu doğru olabilir aslında,
ama bazen de değil, değil mi?
NAVA' nın bayrak tasarım kurallarının tam listesi şöyle.
Anlatıcı: Bayrak tasarımının beş temel kuralı.
Birinci kural. TK: Basit tutun.
Anlatıcı: İkinci kural. TK: Anlamlı simgeler kullanın.
Anlatıcı: Üçüncü kural. TK: İki ya da üç temel renk kullanın.
Anlatıcı: Dördüncü kural. TK: Yazı ya da mühür yok.
Anlatıcı: Asla hiçbir yazı kullanmayın. TK: Çünkü uzaktan okuyamazsınız.
Anlatıcı: Beşinci kural. TK: Ayırt edilebilir olun.
RM: Bütün en iyi bayraklar bu kurallara bağlı kalmışlardır.
Önceden dediğim gibi, çoğu ülkenin bayrağında sorun yok.
Ama mesele şu:
Bu kuralları herhangi bir tasarımcıya gösterseniz,
bu kurallar -- basitlik, derin anlamlılık,
az renkli olma ya da renkler konusunda dikkâtli olma,
özgünlük, okunamaz bir yazının olmaması --
tüm bu kurallar onları da ilgilendirir.
Ama ne yazık ki, ABD şehir bayraklarında uygun tasarlama kurallarına
çok nadir başvuruluyor.
Dördüncü madde sanırım bizim en büyük sorunumuz.
İsimlerimizi bayraklarımıza
yazmaktan kendimizi alamıyoruz
ya da belediyelere ait üstlerinde küçük yazılar olan ufak mühürleri.
Belediye mühürlerinin olayı şu:
Onlar, onları okuyabileceğiniz
kâğıt parçalarının üzerinde olmak için tasarlandı;
30 metre ötede, rüzgârda dalgalanan bayrakların üzerinde olmak için değil.
Tekrar bir yığın bayrağımız var.
Bayrakbilimciler buna ÇM diyor:
Çarşaf Mühürleri (Kahkaha)
ve eğer hangi şehrin olduklarını söyleyemiyorsanız,
evet, bu kesinlikle sorun budur,
görüldüğü üzere, Anaheim hariç.
Onu düzelttiler. (Kahkaha)
Birleşik Devletler'de bu bayraklar her yerde.
Belediye mühürlerinin Avrupalı dengi
hanedan armasıdır
ve işleri doğru yapmak için ders alacağımız yer burası.
Bu Amsterdam'ın hanedan arması.
Bu şehir, Birleşik Devletler'den bir şehir olsa,
muhtemelen bayrak şöyle bir şey olur.
Yâni, işte. (Kahkaha)
Ama onun yerine, Amsterdam bayrağı
böyle görünüyor.
Düz bir artalana koca hanedanın armasını
koyup altına da "Amsterdam" yazmaktansa,
armalı kalkanın temel öğelerini almışlar
ve onu dünyanın en haşin bayrağına dönüştürmüşler.
(Kahkaha) (Alkış)
Ve bu kadar haşin olduğu için
bu bayraklar ve çarpılar Amsterdam'ın her yerinde,
tıpkı Şikago'da olduğu gibi kullanılırlar.
Çarşaf Mühürler'den olan bayraklar benim için özellikle acı verici ve
rahatsız edici olsa da
hiçbir şey sizi bayrakbilimi tarihinin en büyük
hüsranlarından birini görmeye daha fazla hazırlayamaz.
Hazır mısınız?
Wisconsin eyâletindeki Milwaukee'nin bayrağı.
(Kahkaha)
Hani ayırt edilebilir durumda şimdi,
haklarını yemeyeceğim.
Steve Kodis: 1955'te kabul edildi.
RM: Şehirde bir yarışma yapıldı
ve çeşit çeşit tasarımda bir sürü öneriyi
bir araya topladılar.
SK: Fred Steffan adında bir belediye meclisi üyesi
şimdiki Milwaukee bayrağını yaratabilmek için
tüm önerileri kabaca bir araya topladı.
RM: Bu bir bulaşık teknesinin bayrağı.
Burada sanayiyi temsil eden kocaman bir dişli var,
limanı temsil eden bir gemi var,
ve kocaman bir buğday sapı
mayalama sanayisine hürmetini sunuyor.
Tam bir karmaşa
ve Steve Kodis, Milwaukee'den bir grafik tasarımcı, bunu değiştirmek istedi.
SK: Bu gerçekten berbat.
Şehir adına atılmış yanlış bir adım,
en kibar hâliyle söylersek.
RM: Ama Milwaukee bayrağını listede en yukarı taşıyıp,
neredeyse kendisiyle dalga geçilme noktasına getiren şey
Milwaukee alayının İç Savaş'ta kullandığı bayrağın resminin bulunması.
SK: Bu durum da, bayrağı daha da saçma hâle büründüren
son nokta oluyor,
bayrağın içinde başka bir bayrak tasarımı bulunuyor.
RM: Başka bir bayrak. Evet. Evet. (Kahkaha)
Evet.
(Müzik)
Milwaukee şahane bir şehir.
Orada bulundum. Çok sevdim.
Yine de bayrağın en hüzünlü tarafı,
burada iki büyük yeni tasarım yarışmasının yapılmış olması.
En sonuncusu 2001'de yapıldı.
Yüz beş adet katılımcı kaydedildi.
TK: Ama sonunda, Milwaukee Sanat Heyeti üyeleri,
yeni önerilerin hiçbirinin şehrin üstünde dalgalanmaya değmeyeceğine karar verdiler.
RM: Şu şeyi değiştiremediler! (Kahkaha)
Bu durum, iyi tasarımın ve demokrasinin
bir arada olamayacağını
düşündürecek kadar cesaret kırıcı.
Ama Steve Kotas, Milwaukee bayrağını
tasarlamayı bir kez daha deneyecek.
SK: Milwaukee'nin harika bir şehir olduğuna inanıyorum.
Her harika şehir, harika bir bayrağı hak eder.
RM: Steve henüz tasarımını açıklamaya hazır değil.
Bayrakları tasarımı önermenin gereklerinden biri de
insanların kabulünü görmek zorunda olmanızdır
sonrasında tasarımınızı açıklarsınız.
Ama püf noktası şu:
Eğer harika bir bayrak, haşin bir bayrak tasarlamak istiyorsanız,
tıpkı Şikago ya da D.C.'nin harika bayrakları gibi,
bir kâğıt parçasına iki buçuğa dört santimetrelik dikdörtgen çizerek başlayın.
Tasarımınız bu küçüklükteki dikdörtgenin içine sığmalı.
Sebebi şu:
TK: Bire bir buçuk metre boyutlarındaki bir bayrak,
30 metre ilerideki bir direkte
gözünüze neredeyse
iki buçuğa dört santimetrelik dikdörtgenin
40 santimetre uzaktan görüneceği biçimde görünür.
Kendinizi bu sınırlamalarda tuttuğunuzda,
tasarımın ne kadar ilgi çekici ve basit olabildiğini görüp şaşıracaksınız.
RM: Bu arada, San Francisco'ya geri dönelim.
Yapabileceğimiz herhangi bir şey var mı?
TK: Şunu söylemek isterim ki her kötü bayrağın içinde
dışarı çıkmaya çalışan bir iyi bayrak vardır. (Kahkaha)
San Francisco'nun bayrağını iyi bayrak yapmanın yolu
yazılı ilkeyi silmektir,
çünkü yazıyı uzaktan okuyamazsınız.
İsmi silin
ve kenarlar daha belirginleştirilebilir
böylece bayrağın bir parçası hâline gelir.
Ben olsam basitçe Anka'yı alır
ve onu bayrağın ortasında kocaman bir öğe hâline getiririm.
RM: Ama şu anki Anka gitmek zorunda.
TK: Anka'yı basitleştirir ya da tarz katarım.
Alevlerden fırlayan,
büyük, geniş kanatlı bir kuş çizerim.
Alevleri vurgularım.
RM: Bu San Francisco bayrağı Frank Chimero tarafından
Ted Kaye'in önerilerine dayanarak tasarlandı.
Tamamen serbest olsa ve bu yönergeleri takip etmese
neler yapar bilemiyorum.
Radyo programımın ve çevrimiçi yayınımın hayranları
kötü bayraklardan yakındığımı duymuşlar.
Bana başka önerilen tasarımlar gönderdiler.
Bu öneri Neil Mussett'ten.
İkisi de çok daha iyi.
Bence kabul edilseler,
şehirde orda burda asılı görürüm.
Bayrakların dünyasını güzelleştirme savaşımda,
çoğu dinleyici, bayrakları tekrar tasarlamanın ve yeni bayrakların
resmî olarak kabul edilmesini sağlamanın
uygulanabilirliğini incelemenin sorumluluğunu üstlendi.
Eğer şehrinizin bayrağını görüp, beğenirseniz,
dalgalandırın onu,
bir iki tasarım kuralını çiğnese bile.
Umrumda değil.
Ama şehrinizin bayrağını görmüyorsanız
belki de yoktur, ama varsa
ve iğrençse
sizi, onu değiştirmeye çabalamaya davet ediyorum.
Daha fazla şehirleştikçe,
şehir bayrakları
sadece şehrin mekansal bir simgesi değil,
aynı zamanda
şehrin tasarıma yaklaşımının da bir simgesi oluyor,
özellikle de bugünlerde; halk, tasarımın daha da farkına varmaya başladıkça.
Bence tasarım farkındalığı en yüksek seviyelerde.
İyi tasarlanmış bir bayrak, şehrin tüm tasarım sistemine;
toplu taşımasına,
parklarına, işaretlerine bakışının bir göstergesi olabilir.
Anlamsız görünebilir, fakat değil.
TK: Şehir liderleri sıklıkla şunu söylediğinde,
"Bayrak için kaygılanmaktan daha önemli işlerimiz var."
yanıtım şu oluyor,
"Harika bir bayrağınız olsa,
insanların bu daha önemli şeylerle yüzleşmesi için
altında toplanabileceğiniz bir sancağınız da olur."
RM: İyi bir bayrağın neler yapabileceğini
Şikago örneğinde yaşayarak gördüm.
İyi tasarım ve halk gururunun birleşimi
her yerde ihtiyacımız olan bir şey.
Belediye bayraklarının en iyi yanı
onları sahiplenmemiz.
Bayraklar; açık kaynaklı,
halkın sahiplendiği toplumun tasarım dilidirler.
İyi tasarlandıkları zaman,
karıştırabilirler, uyumludurlar
ve güçlüdürler.
İyi bir bayrakla şehirlerimizin
markalaşmasını ve görsel imgelemelerini kontrol edebiliriz,
ama onun yerine, kullanmayacağımız kötü bayraklarla
bu alanları spor takımlarına, ticaret odalarına
ve turizm müdürlüklerine devrediyoruz.
Spor takımları bizi terk edip kalplerimizi kırabilir.
Aynı zamanda, bazılarımız gerçekten sporla ilgilenmeyebilir.
Turizm şirketleri çok niteliksiz olabilir.
Ama harika bir şehir bayrağı,
şehri kendi insanlarına
ve insanlarını tüm dünyaya temsil eden bir şeydir.
Bayrak güzel olduğunda,
bağlantı da güzel olur.
Belki tüm şehir bayrakları Hong Kong,
Portland ya da Trondheim kadar ilham verici olabilir
San Francisco, Milwaukee ve Cedar Rapids kötü bayraklardan kurtulabiliriz
ve nihayetinde, her şey tamam olduğunda,
Kuzey Amerikan Bayrakbilimi Derneği'nce
Kuzey Amerika'daki en kötü şehir bayrağı olarak görülen
Idaho eyâletindeki Pocatello için bir şeyler yapabiliriz.
(Kahkaha) (Alkış)
Evet.
Millet, bunun üstünde bir "tescilli marka" simgesi var. (Kahkaha)
Bakmak bile canımı yakıyor.
Dinlediğiniz için çok teşekkürler.
(Alkış)
["Müzik: Melodium (@melodiumbox) ve Keegan DeWitt (@keegandewitt)"]