Xin Chào!
Các bạn còn thức không?
Họ lấy mất thẻ tên của tôi rồi, tôi muốn hỏi
có ai ở đây ghi tên trên thẻ bằng tiếng Ả Rập không?
Không ai hết à? Thôi vậy, cũng không vấn đề gì.
Ngày xửa ngày xưa, cách đây không lâu lắm,
khi đang ngồi với bạn tại một nhà hàng,
tôi nhìn anh bồi bàn và bảo:
"Anh có thực đơn không?" (Tiếng Ả Rập)
Anh ta nhìn lại tôi ngờ ngợ, như thể đã nghe nhầm.
"Xin lỗi?" (Tiếng Anh).
"Vui lòng cho xin thực đơn." (Ả Rập)
Anh ta đáp: "Cô không biết người ta gọi nó là gì à?"
"Tôi biết chứ."
"Không! Người ta gọi nó là "menu" (Anh) hoặc "menu" (Pháp)
Phát âm như vậy đã chuẩn chưa?
"Lại đây mau, lo bàn này dùm tôi!" anh bồi gắt.
Anh ta chán ghét việc nói chuyện với tôi, như thể:
"Nếu đây là người đàn bà còn sót lại trên đời, còn lâu mình mới thèm!"
Nghĩa lý gì khi nói chữ "thực đơn" bằng tiếng Ả Rập?
Với hai chữ, một chàng trai Liban đã nhận xét một phụ nữ là "nhà quê"
và "hai lúa".
Tại sao cô ta lại nói chuyện kiểu vậy?
Lúc đó, tôi mới bắt đầu thấm thía dần.
Nó làm tôi bực lắm. Thực sự tủi lòng !
Tiếng mẹ đẻ bị từ chối ngay tại đất nước mình ư?
Sao chuyện này lại xảy ra cơ chứ?
Sao lại ra nông nỗi này?
Có những người khác giống như tôi,
sắp sửa đạt đến 1 mốc trong đời, mà lại bất chợt từ bỏ
những chuyện trong quá khứ,
chỉ để nói rằng: Ờ, họ hiện đại và văn minh.
Tôi có nên quên hết văn hóa, quan niệm
sự tinh túy và toàn bộ kí ức của mình?
Những câu chuyện tuổi thơ có thể là kỉ niệm đẹp nhất từ chiến tranh!
Tôi có nên rũ bỏ tất cả những gì học được từ Ả Rập, chỉ để giống người đời?
Trở thành một trong số họ ?
Cái lý nó ở đâu rồi??
Mặc dù vậy, tôi vẫn cố thông cảm cho anh ta.
Tôi không muốn phán xét anh ấy với sự cay độc anh đã dành cho tôi.
Tiếng Ả Rập đúng là không đáp ứng được nhu cầu hiện nay.
Nó không dành cho khoa học,
nghiên cứu,
không quen thuộc
với trường học, hay nơi làm việc,
huống gì là dùng để diễn đạt một đồ án cấp cao,
càng không phải ngôn ngữ được dùng tại sân bay.
Vậy thì có thể sử dụng nó ở đâu ?! Chúng ta đều có thể tự hỏi đấy !
Nếu muốn dùng tiếng Ả Rập, ta có thể dùng nó ở đâu ?!
Đây là một thực tế.
Nhưng có một vấn đề khác quan trọng hơn cần nghĩ tới.
Tiếng Ả Rập là tiếng mẹ đẻ của tôi.
Nghiên cứu cho rằng sự thuần thục trong ngôn ngữ khác
đòi hỏi sự thuần thục từ chính tiếng mẹ đẻ.
Sự lưu loát ấy là nền tảng cho sự diễn đạt phong phú trong ngôn ngữ khác.
Nhưng làm thế nào đây?!
Gibran Khalil Gibran,
Khi mới tập tành viết lách, ông đã sử dụng Tiếng Ả Rập
Toàn bộ ý tửơng, sức sáng tạo và triết lý của ông
đều lấy cảm hứng từ cậu bé con ở thôn làng này
Tại nơi chôn rau cắt rốn của mình, cảm được một mùi đặc trưng,
hóng được một âm thanh đặc biệt,
và ngẫm một ý niệm riêng biệt.
Thế nên, khi chuyển sang tiếng Anh, ông vướng phải nhiều gánh nặng tư tưởng.
Kể cả khi ông viết bằng tiếng Anh,
khi đọc mảng văn ấy, bạn cũng cảm được một mùi như vậy,
sẻ chia cùng một cảm giác đó thôi.
Bạn có thể hình dung rằng chính ông trong văn Tiếng Anh,
cũng là cậu bé đến từ vùng núi, từ ngôi làng mang tên Mount Lebanon.
Thế đó, đây là ví dụ không ai có thể bàn cãi.
Điều thứ hai, người đời thường nói nếu bạn muốn triệt tiêu một quốc gia,
cách duy nhất là triệt tiêu ngôn ngữ của đất nước đó.
Đây là sự thật mà thế giới phát triển hiện nay đều biết rõ.
Đức, Pháp, Nhật và Trung, những nơi này đều biết rõ điều đó.
Đó là lí do tại sao họ ban luật để bảo vệ ngôn ngữ của mình,
"thần thánh hoá" nó lên,
sử dụng nó trong sản xuất, trả tiền tỉ để phát triển nó.
Liệu ta có biết rõ điều đó hơn họ?
Chúng ta không đến từ nước phát triển,
Suy nghĩ đó còn quá cao siêu so với chúng ta,
chúng ta cũng muốn bắt kịp thời đại chứ.
Những quốc gia từng như ta, nhưng đã quyết định vươn lên phát triển,
làm nghiên cứu,
và đuổi theo những nước tiên tiến,
như Thổ Nhĩ Kì, Malaysia và nhiều nữa,
Họ đem theo ngôn ngữ của họ trong suốt chặng đường phát triển,
bảo vệ nó như bảo vệ đá quí.
Họ giữ nó gần với họ.
Bởi nếu bạn muốn nhập hàng từ Thổ Nhĩ Kì hay bất kì đâu
nếu nó không được dán nhãn bằng tiếng Thổ Nhĩ Kì,
thì nó không xuất xứ từ nước đó.
Bạn sẽ không tin nó là hàng trong nước.
Họ sẽ tiếp tục trở lại làm người tiêu thụ chính,
không 1 đầu mối, như đa phần chúng ta bây giờ đây.
Nên, để cách tân và sản xuất, họ phải bảo vệ ngôn ngữ của mình.
Nếu tôi nói, " Tự do, Dân chủ, Độc Lập," ( tiếng Ả Rập )
Điều này gợi cho bạn điều gì?
Không gợi nên gì, đúng chứ?
Mặc kệ ai, thế nào hay tại sao.
Ngôn ngữ không chỉ dành cho chuyển đổi, là từ ngữ tuôn ra khỏi miệng.
Ngôn ngữ đại diện cho từng giai đoạn cụ thể trong đời chúng ta,
và là thuật ngữ liên kết với cảm xúc.
Nên khi ta nói, "Tự do, Dân Chủ, Độc Lập."
mỗi người trong các bạn đều tự vẽ nên hình ảnh nhất định trong tâm trí,
những cám giác rất thật,
về một ngày cụ thể trong một giai đoạn lịch sử xác định.
Ngôn ngữ không chỉ một, hai hay ba từ ghép lại khơi khơi.
Mà là 1 ý niệm ẩn tương quan với cách ta suy nghĩ,
và nhìn nhận, kể cả cách mọi người đánh giá lẫn nhau.
Tóm lại, hiểu biết của ta là gì?
Làm thế nào biết được anh chàng này có hiểu hay không?
Nên, nếu tôi nói, "Tự Do, Dân Chủ, Độc Lập," (tiếng Anh)
hoặc nếu con bạn đến trước mặt bạn và bảo,
"Bố, bố đã trải qua cái thời của tự do ngôn luận (tiếng Anh) chưa?"
Bạn sẽ cảm thấy thế nào?
Nếu bạn không thấy được vấn đề,
có lẽ tôi nên đi vậy, để khỏi phát biểu trong vô vọng.
Ý là những biểu hiện thông thường sẽ gợi nhớ về một vật đặc trưng.
Tôi có một người bạn biết nói tiếng Pháp do lấy được chồng Pháp.
Hôm nọ, tôi hỏi cô ấy sống ra sao.
Cô bảo, " Mọi thứ đều ổn,
nhưng có lần, mình đã dành cả đêm để hỏi và cố phiên nghĩa
từ "toqborni" cho anh ấy."
( Tiếng cười)
( Vỗ Tay)
Cô gái tội nghiệp ấy đã nhầm lẫn bảo chồng là "toqborni", (tokborni)
và đã dành cả đêm giải thích cho anh ta.
Anh ta thắc mắc: "Tại sao một người có thể ác đến thế?
Cô ấy muốn tự tử à?
"Chôn mình sao?" (tiếng Anh)
Một trong những ví dụ hiếm hoi cho ta thấy
cô gái ấy không thể giải thích từ đó cho chồng mình,
do anh ta không hiểu
và anh có quyền; cách suy nghĩ của anh ấy hoàn toàn khác.
Cô ấy bảo tôi, " Anh ấy nghe Fairuz cùng với mình,
và đêm kia, mình cố cắt nghĩa
để anh có thể cảm nhận được cái mình thấy khi nghe Fairuz."
Cô nói như thế này với anh ta :
" Từ chúng, em giang tay và cướp được anh --"
( Tiếng Cười)
Và đây mới là khúc kì cục :
" Và bởi vì anh thuộc về chúng, em rút tay lại và rời bỏ anh."
( Tiếng Cười)
Dịch câu đó giùm tôi đi.
( Vỗ Tay )
Thế, ta đã làm những gì để bảo tồn tiếng Ả rập?
Ta xoay chuyện này thành một vấn đề xã hội dân sự,
và phát động chiến dịch bảo tồn ngôn ngữ Ả Rập.
Kể cả khi nhiều người bảo tôi, " Cô quan tâm chi cho cực?
Bỏ ba cái vụ nhức não này đi và quẩy lên."
Được thôi! Không vấn đề gì!
Chiến dịch ấy có khẩu hiệu như thế này
"Tôi nói từ phía Đông, nhưng bạn đáp lại từ phía Tây."
Ta không nói, "Không! Chúng tôi không chịu cái này hay kia."
Chúng tôi không tiếp nhận cách này bởi vì chúng tôi không hiểu.
Khi ai đó nói với tôi kiểu đó, tôi cực ghét ngôn ngữ Ả Rập.
Ta thường nói --
( Vỗ Tay)
Ta muốn thay đổi sự thật, và bị thuyết phục
đến nỗi nó phản ánh giấc mơ, khát vọng và cuộc sống thường nhật của ta
ăn diện giống và suy diễn như ta.
Nên, "Tôi nói từ phía Đông, bạn trả lời từ phía Tây."
cũng đủ để giải thích.
Thứ rất dễ dàng, đủ sáng tạo và đầy thuyết phục.
Sau đó, chúng tôi lại khai triển một chiến dịch khác
với sự hiện diện của chữ viết trên mặt đất.
Chắc bạn cũng thấy 1 ví dụ ở ngoài rồi,
1 khung chứa 1 chữ bao quanh bởi băng dán màu vàng đen in câu
" Đừng triệt tiêu ngôn ngữ của bạn!"
Tại sao? Không đùa đâu, đừng triệt tiêu ngôn ngữ của bạn.
Không nên vùi dập ngôn ngữ của chính dân tộc mình.
Nếu làm thế, ta cần phải nhận dạng lại bản thân.
Cần tìm sự tồn tại cho mình.
Phải quay trở về nơi xuất phát.
Điều này còn đi xa hơn cả việc bỏ lỡ cơ hội trở nên văn minh, hiện đại.
Tiếp tục, chúng tôi phát những tấm hình thanh niên mặc áo có chữ Ả Rập.
Những tấm hình của những anh chàng và cô nàng "cool".
Rất là cool!
Và dành cho người nhiều lời, "Há! Bày đặt xài từ tiếng Anh nữa chứ!
Tôi xin đáp, "Không dám! Tôi học được từ "cool" đấy."
Mặc người ta la ó, hãy cho tôi từ nào đó tốt đẹp hơn
phù hợp hơn với sự thật này.
Tôi vẫn cứ nói "Internet" đấy
tôi sẽ không dài dòng : "Tôi sẽ lên mạng toàn cầu đây."
(Tiếng cười)
Bởi nó không phù hợp! Không nên dối bản thân làm gì.
Nhưng để đi đến mức này, cần phải tin rằng
không nên để bất kì ai ngon hơn
hay nghĩ rằng họ có quyền hạn hơn khi bàn đến vấn đề ngôn ngữ,
để khống chế hay thao túng ý nghĩ và cảm giác ta theo ý họ.
Sáng tạo chính là mấu chốt vấn đề.
Vậy, nếu không thể vươn tới vũ trụ hay dựng nên lửa vân vân,
ta vẫn còn có thể sáng tạo.
Ngay phút giây này, mỗi người đều là một dự án vĩ mô.
Sáng tạo trong tiếng mẹ đẻ chính là con đường dẫn đến điều này.
Thế thì hãy cùng bắt đầu tại ngay đây.
Cùng viết nên cuốn tiểu thuyết hoặc quay cuộn phim ngắn.
1 cuốn truyện cũng có thể làm ta kết nối toàn cầu.
Mang tiếng Ả Rập trở về trạng thái phồn vinh của nó.
Nên, nói không có cách giải quyết là sai; Có cách đấy chứ!
Cần biết, và tin rằng khi giải pháp tồn tại,
thì ta có nhiệm vụ trở thành một phần của giải pháp đó.
Nói tóm lại, bạn có thể làm được gì ngày hôm nay?
Chia sẻ đi, ai đang lên Twitter thế?
Tôi xin đó, thật lòng, kể cả khi thời gian của tôi mới hết,
dù là Ả Rập, Anh, Pháp, kể cả Trung Quốc.
Nhưng đừng nên viết tiếng Ả Rập với kí tự Latin trộn lẫn với chữ số!
( Vỗ tay)
Đó là một thảm họa! Không giống ngôn ngữ thực thụ chút nào
Bạn sắp bước vào thế giới ảo với một thứ tiếng ảo.
Không dễ dàng gì để quay lại nơi này và đột phá đâu.
Đó là điều đầu tiên ta có thể làm.
Thứ hai là, có rất nhiều chuyện tương tự khác có thể làm.
Hôm nay, ta đâu phải tụ lại để thuyết phục lẫn nhau.
Ta ở đây để nêu lên sự cần thiết của việc bảo tồn ngôn ngữ.
Và tôi sẽ kể bạn một bí mật.
Trẻ con lần đầu nhận ra bố nó thông qua ngôn ngữ.
Khi con gái tôi chào đời, tôi bảo, " Đây là bố con, cục cưng của mẹ" (tiếng Ả Rập)
Tôi không muốn nói, "Đây là cha con, con yêu." (tiếng Anh).
Và khi ở siêu thị, tôi hứa sẽ mua cho con bé Noor,
nếu nó chịu nói "cảm ơn" bằng Ả Rập.
Tôi sẽ không chịu,"Cám ơn, mẹ" (Pháp) và hi vọng sẽ không ai nghe thấy.
( Vỗ Tay)
Hãy chung tay loại bỏ sự thụt lùi văn hóa này!
( Vỗ Tay)