ماسییەکان لە مەترسیدان.
لە ساڵی ١٩٩٠ەکان، ماسی جۆری کۆد لەناوچوون،
ڕاوەماسی و بازرگانی ماسی بوونە هۆکاری
لەناوچوونی ژمارەیەکی زۆرتری ماسی لە باشووری فلۆریدا،
ڕێژەی ماسی تونا لە سەدا ٥٠ کەمی کرد،
هەروەها ماسی باشووری ئەتلەسی کەوتنە قەراغی لەناوچوون.
ئەمانە تەنها چەند نموونەیەکی کەم بوون.
ڕاوکردنی ماسی لە تەواوی جیهاندا لە بەرز بوونەوەدا دایە.
ئەمە چۆن ڕودەدات؟
کاتێک هەندێکتان بیر لە ڕاوەماسی دەکەنەوە،
وا خەیاڵ دەکەن کە بە ئیسراحەت لەناو بەلمدا دانیشتووین و بە قولاب ماسی دەگرین.
بەڵام شێوەی تازەی پیشەسازی ماسی گرتن، کە ڕەفەکانمان پڕ دەکات لە ماسی،
زیاتر وەکو جەنگێک وایە.
لە ڕاستیدا، ئەو تەکنەلۆجیایەی بەکاری دێنن بۆ شەڕ درووست کراوە.
ڕادار،
سۆنار،
هەلیکۆپتەر،
و فڕۆکەی چاودێری
هەموویان ڕێبەری کارگەکان دەکەن بۆ کەمکردنەوەی مۆڵگەی ماسییەکان.
هەزاران قولاب و تۆڕی گەورە گەورە
دونیایەک ماسی و زیندەوەرەکانی تر پێ ڕاو دەکرێت،
وەکو ماسی خۆرکە، کیسەڵ و دۆلفین.
پاشان ماسییەکان دەخرێنە سەر بەلەمی گەورە
هەر لەسەر بەلەمەکە کارگەیان هەیە و ماسییەکان دەست بەجێ دەبەسترێن.
هەموو ئەم تەکنەلۆژیایانە ڕێگە دەدەن کە ئێمە بەو ڕێژە زۆرە ماسی
لە دەریادا ڕاو بکەین.
لەگەڵ فراوانبوونی دووری و قوڵی ناوچەکانی ماسی گرتن،
جۆری جیاوازی ماسیش دەبنە ئامانجی ڕاو.
بۆ نموونە، ماسی ددانداری پاتاگۆنی نە زۆر بەرچاو بوو نە تامی خۆش بوو.
ماسی گرەکان تا کۆتایی حەفتاکان ڕاویان نە دەکرد.
پاشان بە بازاڕ کرایەوە بۆ شێفەکانی ئەمریکا بە ناوی ماسی دەریای چیلی،
بێ گوێدانە ئەوەی کە ماسییەکە جۆرێکە لە ماسی کۆد.
دواتر لە هەموو بازاڕەکانی جیهاندا بڵاوبۆوە
و ئێستا زۆر بەتامە.
بە داخەوە، ماسی ئەم ئاوە قوڵانە زۆرنابنەوە
بەلانی کەم ئەگەر نەگەنە تەمەنی ١٠ ساڵی،
زۆر بە خێرایی لەناو دەچن بەهۆی
ڕاوکردنی زۆری ماسییە گەنجەکان کە نەگەن بە تەمەنی گەرا دانان.
کڕیاری چەور و نرخی باش کاریگەری زیانبەخشیان هەیە.
بۆ نموونە، شۆربای پەڕەکەی قرش بە خواردنێکی بەتام لە چین و ڤێتنام دادەنرێت
لەبەر ئەوە، پەڕەکەی قرش پڕ فرۆشترین بەشی قرشە.
ئەمەش وادەکات کە ماسی گرێکی زۆر بەلەمەکانیان پڕ بکەن لە
پەڕەکەی قرش و لاشەی قڕشەکانی جێ بێڵن.
تەنها قرش و ماسی دداندار لەم کێشەیەدا نین.
نزیکەی سەدا ٣١ی ماسییەکانی دونیا لەم لەناوچووندان،
سەدا ٥٨ەکەی تریش لە بەرزترین ئاستی ڕاوکردنیان دان.
ماسییەکان ناتوانن بەو خێراییەی کە ٧ بلیۆن کەس دەیانخوات، بەو خێراییە زۆر ببن.
ماسیگرتن کاریگەری لەسەر سیستەمی ژینگەییش هەیە.
قەبارەی ئەو تۆڕەی کە ڕۆبیانی کێوی پێ ڕاو دەکرێت، هێندەی یاریگایەکی تۆپی پێ دەبێت
کە لە قوڵایی زەریاکان دادەنرێت،
بەمەش بنکی زەریاکان کە ماڵی ماسییەکانە لەناو دەچێت.
تەنها سەدا پێنجی ڕاوەکە ڕۆبیانی کێوییە.
ئەوەی تر هەمووی ئاژەڵی ترە کە بە مردووی دەخرێنەوە ناو ئاوەکە.
کێڵگەی دەستکردی ڕۆبیان لە نزیک کەنارەکان زۆر لەمە باشتر نییە
دارەکان دەبڕدرێنەوە بۆ ئەوەی حەوزی ڕۆبیانیان لە جێگە دروست بکرێت
حەوزەکانی ماسی لە زریان و پاڵاوتنی ئاوی سروشتی بێبەش دەکرێن
هەروەها ماسییەکان لە شوێنە ڕەسەنەکانی خۆیان دوور دەخرێنەوە.
کەواتە چی دەبێت ئەگەر واز لە ماسییەکان بهێنین و بگەڕێنەوە دۆخی ئاسایی خۆیان؟
دەتوانرێت بە چەندین شێوە بپارێزرێن.
لە دەریاچە ناوخۆییەکان، حکومەتەکان دەتوانن سنوور دابنێن
بۆ کەی و لە کوێ و چۆن ڕاوەماسی بکرێت،
و چەند جۆرێک لە بەلەم و ئامێر ڕێگەیان پێ بدرێت.
دەکرێت بەکارهێنانی تۆڕی گەورە و ڕاکێشان قەدەغەبکرێن،
دەتوانین ڕێگە بگرین لە ماسیگران لە ڕێگەی پۆلیسی دەریاوە
بۆ ئەوەی ژینگە بگەڕێتەوە دۆخی جارانی.
هەروەها دەبێت ماسیگرەکانیش شێوە زیانبەخشەکانی ماسی گرتن کەم بکەنەوە،
وەکو دەرهێنانی پەڕەکەی قرش،
پێویستە بە شێوەی گونجاو کۆمپانیاکان ڕاوەماسی بکەن.
دەستتێوەردانەکانی ڕابردوو یارمەتیدەرێکی باش بوو بۆ زیاد بوونەوەی ژمارە ماسی.
چەندین چارەسەر هەیە.
باشترین چارەسەر بۆ کۆمپانیای ماسیگرییەکان ئەوەیە کە کار بە زانست بکەن،
ڕێز لەو کۆمەڵگە ناوخۆییانە بگرن کە لەسەر زەریاکان دەژین،
هەروەها ڕێزی ماسییەکان بگرن وەکو ئاژەڵی کێوی.
دواتر دەبێت یاسا بچەسپێندرێت.
زۆربەی کاتەکان هەماهەنگییە نێودەوڵەتییەکان پیویستن.
چونکە ماسییەکان گرنگی بە ژینگەی ئێمە نادەن.
پێویستە ماسیگرتن سنووردار بکەین.
ژینگەکان،
ئاسایشی خۆراک،
پیشەکان
ئابوورییەکان و
ژیانی ئەوانەی لە کەنار دەریاکان دەژین، لەسەر ماسی گرتن بەندە.