Nghĩ về vẽ bản đồ thành phố
ta có xu hướng nghĩ về đường, phố, tòa nhà,
và câu chuyện định cư dẫn tới việc hình thành thành phố,
hay về tầm nhìn táo bạo của một nhà thiết kế đô thị nào đó,
thế nhưng, vẫn còn những cách khác
để phát họa và tìm hiểu nguồn gốc thành phố.
Hôm nay, tôi muốn giới thiệu một loại bản đồ mới, không phải bản đồ địa lý.
Đây là bản đồ về mối quan hệ người dân tại thành phố quê hương tôi,
Baltimore, Maryland,
và ở đây, bạn thấy mỗi chấm tượng trưng cho một người,
mỗi đường thẳng tượng trưng cho một mối quan hệ giữa người với người,
và mỗi màu tượng trưng cho một cộng đồng trong hệ thống.
Tôi ở phía xanh lá cây, dưới xa góc phải, nơi của lũ mọt sách,
TEDx cũng ở phía dưới góc phải đằng kia. (Tiếng cười)
Ở phía bên kia của hệ thống,
bạn có chủ yếu dân Mỹ gốc Phi hay dân Mỹ gốc Mỹ La tinh
những người có mối quan tâm rất khác so với lũ mọt sách,
ở đây chỉ là đại khái thôi, phần xanh lá được gọi Smalltimore,
dành cho những người như tôi,
vì có vẻ chúng tôi sống trong một thị trấn rất nhỏ.
Chúng tôi gặp đi gặp lại cùng một người,
nhưng đó là vì ta không thật sự khai thác
chiều sâu và chiều rộng toàn diện của thành phố.
Ở đầu kia của mạng lưới,
bạn có những người thích những thứ như nhạc hip-hop
và tự nhận mình đang sống trong khu Washington DC/ Maryland/Virgina
giữa lòng thành phố Baltimore.
Ở giữa, các bạn thấy
thứ gì đó nối kết hai cộng đồng lại với nhau,
và đó là thể thao.
Ta có bóng chày Baltimore Orioles, bóng bầu dục Baltimore Baven,
Michael Phelps, dân Olympic.
Under Armour, bạn đã từng nghe, một công ty ở Baltimore,
cộng đồng thể thao đó làm chiếc cầu duy nhất
nối hai đầu mạng lưới.
Nào, bây giờ hãy nhìn San Francisco.
Bạn sẽ thấy cái gì đó khác với San Francisco.
Nói cách khác, bạn cũng có giới truyền thông, chính trị gia, tin tức
như ở Baltimore và các thành phổ khác,
nhưng lại có một nhóm nổi trội hơn hẳn
nằm giữa đám mọt sách và dân kỹ thuật chiếm nửa đỉnh kia của mạng lưới,
thậm chí, đó là nhóm quá tách biệt và rõ ràng
mà ta có thể gọi tên nhóm là nhân viên Twitter,
nằm kế nhóm mọt sách, ở giữa dân chơi điện tử và nhóm mọt sách,
nằm đối diện đầu kia của vành đai nhạc hip hop.
Vì vậy, bạn có thể thấy, dù rằng
những căng thẳng được đồn đại ở San Francisco
liên quan đến chỉnh trang đô thị
và tất cả các công ty công nghệ mới mang lại sự giàu có
và đã bén rể tại thành phố này là có thật,
bạn thật sự có thể nhìn thấy chúng ở đây.
Bạn có thể thấy cộng đồng Người Đồng Tính
không thật sự sống chung với cộng đồng mọt sách mà lại hòa thuận
với cộng đồng nghệ thuật và âm nhạc.
Và điều đó dẫn tới chuyện này.
(“Tống cổ Twitter”)
Ai đó gởi tôi cách đây vài tuần,
và tấm hình này diễn tả chuyện xảy ra ở San Francisco,
và tôi nghĩ bạn có thể đang cố tìm hiểu nó
bằng cách nhìn vào tấm bản đồ.
Hãy nhìn vào Rio de Janeiro.
Tôi đã bỏ nhiều tuần để thu thập dữ liệu về Rio,
và một trong những ấn tượng của tôi về thành phố này
là mọi thứ thật sự trộn lẫn với nhau.
Một thành phố dị thể khác biệt với Baltimore hay San Francisco.
Bạn vẫn có những nhóm người liên quan đến
chính quyền, báo chí, chính trị, và bình luận.
TEDxRio ở phía dưới bên phải, cạnh những bloggers và nhà văn.
Nhưng bạn cũng có sự đa dạng kinh ngạc cho những người
quan tâm đến các dòng nhạc khác nhau.
Thậm chí, người hâm mộ Justin Bieber có ở đây.
Những nhóm nhạc choi choi, những ca sỹ nhạc đồng quê,
nhạc chúa, nhạc năm 60 của dân da đen, rap và hài độc thoại,
có cả một khu hoàn toàn cho ma túy và giễu cợt.
Quá hay đi chứ?
Đội bóng bầu dục Flamego cũng có ở đây.
Bạn có cùng một kiểu trải rộng
từ thể thao, dân sự đến nghệ thuật, âm nhạc,
thể hiện theo những cách rất khác,
và tôi nghĩ có lẽ điều đó phù hợp với những gì chúng ta hiểu về Rio,
một thành phố rất đa dạng về văn hóa và âm nhạc.
Chúng ta có đầy đủ dữ liệu.
Một bộ dữ liệu cực kỳ phong phú về thành phố ngày nay,
có lẽ còn phong phú hơn hẳn bộ dữ liệu trước đây.
Thế thì, ta có thể làm gì với nó?
Tôi nghĩ điều đầu tiên ta có thể cố tìm hiểu là
sự phân chia cấu trúc xã hội.
Cái gì ta chọn làm, và không làm,
nếu bạn suy nghĩ về chuyện này,
cái ta làm với dữ liệu là ngắm kính viễn vọng không gian vào thành phố,
xem nó như là quán cà phê trường trung học,
xem cách mọi người chọn chỗ cho mình trên sơ đồ.
Có lẽ, đã đến lúc cần xáo trộn sơ đồ này lên một chút.
Một điều nữa, ta bắt đầu nhận ra rằng
chủng tộc là đại diện kém cỏi cho sự đa dạng.
Chúng ta có người từ tất cả các chủng tộc
trên khắp bản đồ ở đây -
nếu chỉ nhìn vào chủng tộc thì không thật sự đóng góp
vào sự phát triển của đa dạng.
Thế nên, nếu cố gắng dùng sự đa dạng
để đối đầu với một số những vấn đề bất trị hơn,
ta cần bắt đầu nghĩ về nó theo một hướng mới.
Và điều cuối cùng, ta có khả năng can thiệp
để uốn nắn lại thành phố theo hướng mới,
và tôi tin tưởng rằng với năng lực đó,
ta cần gánh vác trách nhiệm để làm việc này.
Thế thì, thành phố là gì?
Tôi nghĩ một số người sẽ nói đó là
một vùng địa lý hay một tập hợp đường và nhà,
nhưng tôi tin rằng thành phố là tập hợp mối quan hệ
giữa những người sống ở đó, và
tôi tin rằng nếu thật sự bắt đầu ghi chép về mối quan hệ này,
có lẽ ta sẽ có một hình dung rõ nét
về làm thế nào tạo nên thành phố mà ta mong muốn.
Xin cảm ơn!
(Vỗ tay)