TEDx'e geldiğinizde düşündüğünüz her zaman teknoloji,
değişen dünya ve daha yenilikçi olmaktır.
Sürücüsüz hakkında düşünürsünüz.
Bugünlerde herkes sürücüsüz arabalar hakkında konuşuyor
ve ben de sürücüsüz araba kavramını seviyorum,
ancak ne zaman birine binsem
gerçekten yavaş gitmesini istiyorum,
her ihtimale karşı da direksiyon ve frenlerin bende olmasını istiyorum.
Sizi bilmem ama ben henüz sürücüsüz otobüs için hazır değilim.
Sürücüsüz uçak için de hazır değilim.
Peki ya sürücüsüz bir dünya?
Bunu size soruyorum,
çünkü giderek sürücüsüz bir dünyaya dönüşüyoruz.
Bu şekilde olmaması gerekiyor.
Biz bir numarayız,
Birleşik Devletler büyük ve iş başında.
Son birkaç nesil için Amerikanlaşma ve küreselleşme
esasen aynı şey oldu.
Değil mi? İster Dünya Ticaret Örgütü olsun,
ister IMF, Dünya Bankası
ya da dövizde Bretton Woods Anlaşması,
bunlar hep Amerikan kurumlarıydı,
bizim değerlerimiz, arkadaşlarımız, müttefiklerimiz, para ve standardımız.
Dünyanın çalışma şekli böyleydi.
Bu yüzden ilginçtir ki, Amerika'nın nasıl göründüğüne bakmak isterseniz,
işte böyle.
Bizim dünyanın işleyişine bakışımız böyle.
Başkan Obama kırmızı halıda,
Air Force One'dan aşağı iniyor
ve çok iyi, çok rahat görünüyor.
Kaçınızın geçen haftaki Çin ziyaretini ya da
G20 zirvesini gördüğünü bilmiyorum.
Aman Tanrım! Değil mi?
İşte böyle indik,
dünya liderlerinin Çin'deki en önemli toplantısında hem de.
Ulusal Güvenlik Danışmanı uçak pistinde neredeyse
heyecandan çatlayacaktı --
kırmızı halı yok,
uçağın alt tarafından
bütün basın ve herkesle birlikte indik.
Daha sonra G20 zirvesinde,
işte Obama burada.
(Gülüşmeler)
Merhaba, George.
Merhaba, Norman.
Sanki kafes dövüşü yapacak gibi duruyorlar değil mi?
Ve yaptılar da. 90 dakika sürdü ve Suriye hakkında konuştular.
Bu Putin'in konuşmak istediğiydi.
Giderek kararları o vermeye başlıyor.
Orada bir şey yapmak isteyen de o.
Fazla karşılıklı sevgi ve güven yok
ama Amerikanların ona ne yapacağını söylediği de yok.
Peki bütün 20 ülke bir araya geldiğinde?
Elbette ki, bütün liderler sahnedeyken
işte o zaman Amerikalılar ağırlıklarını koyuyor.
Ah!
(Gülüşmeler)
Xi Jinpiig iyi görünüyor.
Angela Merkel'de de -- her zamanki gibi --
şu bakış var, her zaman böyle yapıyor.
Ama Putin Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan'a ne yapacağını anlatıyor
ve Obama da "orada ne oluyor" der gibi.
Görüyorsunuz. Sorun şu ki bu bir G20 değil,
sorun yaşadığımız
dünyanın G-Sıfır olması,
tek bir ülke ya da ittifakın küresel
liderlik zorluklarını aşamayacağı bir dünya.
G20 zirvesi işe yaramıyor,
G7, bütün ortaklarımız, tarih oldu.
Böylece küreselleşme devam ediyor.
Mal ve hizmetler ve insanlar ve sermaye sınır dışına gidiyor
hiç olmadığı kadar hızlı bir şekilde
ama Amerikanlaşma yerinde duruyor.
Eğer bu konuda ikna olduysanız,
konuşmanın kalanında iki şey yapmak istiyorum.
Bunun bütün dünya için sunduğu
sonuçları konuşmak istiyorum.
Üzerinde iyice duracağım.
Daha sonra da burada
Birleşik Devletler ve New York'ta
ne düşündüğümüz hakkında konuşmak istiyorum.
Peki neden? Nedir bu sonuçlar? Biz neden buradayız?
Buradayız
çünkü Birleşik Devletler, biz,
Irak ve Afganistan'da kaybedilen savaşlarda
iki trilyon dolar harcadık.
Bunun bir daha olmasını istemeyiz.
Küreselleşmenin imkânlarından yararlanmadığını
düşünen çok sayıda orta ve çalışan sınıfımız var
ve küreselleşmeyi bilhassa görmek istemiyorlar.
Ve OPEC ve Orta Doğu'ya eskisi kadar
ihtiyaç duymadığımız bir enerji devrimi var.
Bütün bunları tam burada Birleşik Devletler'de üretiyoruz.
Yani Amerikalılar güvenlik için küresel şerif olmak istemiyor
ya da küresel ticaretin kurucusu.
Amerikalılar küresel değerlerin amigosu bile olmak istemiyor.
Avrupa'ya baktığınızda ise
dünyanın en önemli ittifakı
transatlantik ilişkiler olmuştur.
Ancak şu anda 2. Dünya Savaşı'nda olduğundan daha zayıf durumda,
bütün krizler: Brexit konuşmaları,
Fransız va Ruslar arasındaki finansal koruma
ya da Alman ve Türkler arasındaki ya da İngiliz ve Çinliler arasındaki.
Çin daha fazla liderlik yapmak istemiyor.
Yapıyorlarsa da ancak ekonomik alanda istiyor
ve kendi değerlerinin, standartlarının ve para biriminin
Amerikanınkiler ile rekabette olmasını istiyor.
Ruslar daha fazla liderlik istiyor.
Bunu Ukrayna'da,
Baltık ülkeleri ve Orta Doğu'da görebilirsiniz
ama Amerikalılarla beraber değil.
Kendi seçenek ve düzenlerini istiyorlar.
Burada olmamızın sebebi bu.
Peki ileriye dönük neler oluyor?
Kolaydan başlayalım,
Orta Doğu ile.
(Gülüşmeler)
Birazını dışarıda tuttum
ama genel fikri anlayabilirsiniz.
Bakın, Orta Doğu'nun bu hâliyle
istikrarlı olmasının üç sebebi var. Değil mi?
Biri Birleşik Devletler ve ittifaklar tarafından
bir nevi askeri güvenlik sağlanması isteğiydi.
İki numara, yerin altından kolayca ucuz para kaldırılmasıydı,
çünkü petrol pahalıydı.
Ve üç numara,
liderler ne kadar kötü olsa da nüfusun sessiz olmasıydı.
Baş kaldırmak için yeteneğe sahip değillerdi
ve çoğu istekli de değildi.
Size şunu söyleyebilirim ki G-Sıfır dünyasında
bunların üçü de giderek gerçekliğini kaybediyor,
tıpkı batık devletler,
terörizm, mülteciler ve geri kalanı gibi.
Bütün Orta Doğu çöküyor mu?
Hayır, Kürtler, Irak, İsrail ve İran zamanla daha iyi olacak.
Ama genel olarak bakarsak durum iyi görünmüyor.
Pekâlâ, bu adam ne olacak?
Zayıf bir eli çok iyi idare ediyor.
Başından büyük işlere kalkıştığına şüphe yok.
Ama uzun vadede -- Bunu demek istemedim.
Ama uzun vadede, uzun vadede
eğer Rusların, Avrupa ve ABD'nin
NATO'yu kendisinin sınırına kadar genişletmesinden ve
AB'nin ihlallerinden, biz aksini söylememize
rağmen rahatsız olduğunu düşünüyorsanız,
Çin'in Rusya'nın etrafında etkisi olduğunu düşündüğü
her ülkeye yüz milyarlarca dolar yatırım yapmasını bekleyin de görün.
Çinliler piyasayı ele geçirecekler. Ruslar sadece kırıntıları topluyor.
G-Sıfır dünyasında, bu Bay Putin için çok gergin bir 10 yıl olacak.
O kadar da kötü değil. Değil mi?
Aslında, Asya daha iyi görünüyor.
Asya'da gerçek liderler var,
oldukça politik tutarlılığa sahipler.
Bir süreliğine oradalar.
Hindistan'da Bay Modi,
Japonya'nın Liberal Demokratik Partisi'nde muhtemelen
üçüncü dönemine başlayacak Bay Abe,
elbette muazzam gücü takviye eden Xi Jinping,
Mao'dan günümüze Çin'in
en güçlü lideri.
Bunlar Asya'daki en önemli üç ekonomi.
Şimdi, Asya'da sorunlar var.
Güney Çin Denizi üzerindeki tartışmayı görüyoruz.
Kim Jong Un'un sadece son birkaç günde başka bir
nükleer silahı daha denediğini görüyoruz.
Ancak Asya'daki liderler ülkelerini desteklemeye,
yabancı düşmanlığı yapmaya,
jeo-politik ve sınır ötesi
gerilimin artmasına yol açmaya
ihtiyaç duymuyorlar.
Uzun vadeli ekonomik istikrar ve büyümeye odaklanmak istiyorlar.
Ve yaptıkları da esasında bu.
Şimdi Avrupa'ya geçelim.
Avrupa bu ortamda biraz korkmuş görünüyor.
Orta Doğu'da olanların çok büyük bir kısmı
kelimenin tam anlamıyla Avrupa sahillerine vuruyor.
Brexit ve bütün Avrupa ülkelerindeki
halkçılık endişelerini görüyorsunuz.
Şunu belirteyim, uzun vadede
G-Sıfır dünyasında,
Avrupa genişlemesi çok ileri gitmiş olarak görünecek.
Avrupa Rusya'nın yanına gitti, Orta Doğu'nun sınırına indi
ve dünya gerçekten daha düzleşip daha çok Amerikanlaşıyor olsaydı,
bu daha az sorun olurdu,
ancak G-Sıfır dünyasında, Rusya'ya en yakın ülkeler
ve Orta Doğu'ya en yakın ülkeler
aslında farklı ekonomik yeteneklere sahipler,
farklı sosyal istikrara
ve merkez Avrupa'dan farklı politik seçenek ve sistemlere sahipler.
Avrupa, G7 himayesinde
gerçek anlamda yayılabildi
ancak G-Sıfır himayesinde, Avrupa daha küçük hâle gelecektir.
Almanya, Fransa ve diğerleri etrafındaki merkez Avrupa
yine çalışacak; işlevsel, istikrarlı, varlıklı ve birleşik olmaya devam edecek.
Ancak dışarıda kalanlar,
Yunanistan ve Türkiye gibi diğer ülkeler
hiç de iyi durumda olmayacak.
Latin Amerika'da çok fazla halkçılık
ekonominin hiç de iyi gitmemesine yol açtı.
Yıllar boyunca Birleşik Devletler'e daha da zıtlaştılar.
Artan bir şekilde geri dönüyorlar.
Bunu Arjantin'da görüyoruz.
Bunu açıklıkta Küba'da görüyoruz.
Maduro düştüğünde Venezuela'da göreceğiz.
Brezilya'da soruşturmadan ve sonunda yeni bir
yasal başkan seçildikten sonra bunu göreceğiz.
Farklı yönde gelişim gösteren tek yer
Meksikalı başkan Peña Nieto'nun rağbet görmemesi.
Burada önümüzdeki yıllarda Birleşik Devletler'den
bir uzaklaşma görebiliriz.
Bunda Birleşik Devletler seçiminin etkisi de büyük.
(Gülüşmeler)
Afrika?
Birçok insan sonunda Afrika'nın zamanı geldiğini söylüyor.
G-Sıfır Dünyası'nda, yeni birkaç Afrika ülkesi
için kesinlikle mükemmel bir zaman,
iyi yönetilen ve kentleşmenin yaygın olduğu,
birçok zeki insanıyla, kadınların iş gücüne gerçekten katıldığı,
girişimciliğin kalkındığı ülkeler için.
Ancak Afrika'daki ülkelerin çoğu için,
daha da tehlikeli hâle gelecek:
uç noktada iklim koşulları,
İslam ve de Hristiyanlık için radikalizm,
çok zayıf yönetim,
savunulamaz sınırlar, çokça zoraki göç.
Bu ülkeler haritadan silinebilir.
Yani Afrika'da kazananlar ve kaybedenler arasında
çok aşırı bir ayrımcılık oluştuğunu göreceksiniz.
Sonunda tekrar Birleşik Devletler'e.
Bizim hakkımızda ne düşünüyorum?
Çünkü birçok sinirli insan var,
burada, TEDx'de yok biliyorum,
ama Amerika'da, aman Tanrım,
15 aylık seçim sürecinden sonra, sinirli olmalıyız.
Bunu anlayabiliyorum.
Ancak birçok insan üzgün ve diyor ki "Washington çökmüş,
hükûmete güvenmiyoruz, basından nefret ediyoruz."
Kahrolsun, benim gibi küreselciler bile bunu sineye çekiyor.
Bakın, bence şunu kabul etmeliyiz,
yoldaş kampçılar,
ayı tarafından kovalandığınızda
küresel anlamda, ayıdan kaçmanız gerekmiyor,
sadece diğer kampçılardan daha hızlı kaçmanız gerekiyor.
(Gülüşmeler)
Şimdi, size yoldaş
kampçılar hakkında konuştum.
Değil mi? Ve bu bakış açısından
iyi durumda görünüyoruz.
Bu bağlamda birçok kişi şöyle söyler,
"Hadi dolar alalım, New York'ta gayrimenkul alalım,
çocuklarımızı Amerikan üniversitelerine gönderelim."
Biliyorsunuz ki komşularımız muhteşemler:
Kanada, Meksika ve iki büyük su birikintisi.
Türkiye'nin böyle komşuları olmasını ne kadar isteyeceğinin farkında mısınız?
Bunlar muhteşem komşular.
Terörizm Birleşik Devletler'de bir sorun.
Tanrı bilir ki bunu New York'ta çok iyi biliyoruz.
Ancak Avrupa'da, ABD'den çok daha büyük bir sorun.
Orta Doğu'da ise Avrupa olduğundan
daha da büyük bir sorun.
Bunlar çok önemli etkenler.
Sadece 10 bin Suriyeli mülteci kabul ettik ve sürekli söyleniyoruz.
Neden biliyor musunuz? Çünkü buraya yüzemiyorlar.
Değil mi? Yani, Türkiye sadece 10 bin Suriyeli mülteciyi o kadar çok isterdi ki!
Ürdünlüler, Almanlar, İngilizler. Değil mi?
Durum bu değil.
Bu Birleşik Devletler'in gerçekliği.
Şimdi, bu kulağa iyi geliyor.
Zorluk da tam burada.
G-Sıfır dünyasında, öncülüğü
örnek olarak yaparsınız.
Artık küresel polis olmayacağımızı biliyorsak,
küresel ticaretin kurucusu olmayacağımızı biliyorsak,
küresel değerlerin amigosu olmayacağız,
bunu eskiden yaptığımız gibi yapmayacağız,
21. yüzyıl değişiyor,
örnek olarak liderlik yapmalıyız, öylesine çetin olmalıyız ki
diğer bütün insanlar şöyle diyecek,
sadece daha hızlı kampçılar olmalarından değil.
Ayı bizi kovalamıyor olsa bile burası iyi bir yer.
Onları özendireceğiz.
Bu senenin seçim süreci örnek liderlik yapmak için
iyi bir seçenek sunmuyor.
Hillary Clinton 90'lar gibi olacağını söylüyor.
Değerlerin amigosu olabiliriz hâlâ.
Hâlâ küresel ticaretin kurucusu olabiliriz.
Hâlâ küresel şerif olabiliriz.
Donald Trump ise bizi 30'lara geri götürmek istiyor.
"Ya sev ya terk et! İşte hendek işte deve" diyor. Değil mi?
İkisi de G-Sıfır'ın temel gerçeğini kabul etmiyor,
o da şu ki, ABD zayıflıyor olmasa da
Amerikalılar için isteklerini
kabul ettirmek hatta
küresel düzene büyük etki etmek
gittikçe zorlaşıyor.
Gerçekten örnek olarak liderlik yapmaya hazır mıyız?
Bunu sağlamak için
Kasım'dan sonra
yeni başkan gelince ne yapmalıyız?
Ya bizi tepki vermeye zorlayacak başka bir kriz olacak.
Bir buhran bunu yapabilir.
Başka bir küresel ekonomik kriz olabilir.
Tanrı korusun, yeni bir 11 Eylül bunu yapabilir.
Ya da kriz olmadan,
gittikçe büyüyen ve Amerika'da büyüyen
boşlukların, eşitsizliğin, zorlukların
ta kendilerinin artık liderlerimizi
değişime zorlayacak kadar önemli olduğunu
ve bu sese sahip olduğumuzu görmeliyiz.
Cep telefonlarımızdan, bireysel olarak,
onları değişime zorlayacak sese sahibiz.
Elbette üçüncü bir seçenek de var,
belki de en muhtemel olanı,
o da bu ikisini de yapmamak
ve dört sene içinde beni yeniden çağırmanız
ve size tekrar bu konuşmayı yapmak.
Teşekkür ederim, çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)