2010 yılında 30 milyar dolar değerinde sebze ve meyve
Amerikalı perakendeciler ve alışverişçiler tarafından ziyan edildi,
kısmen kozmetik sorunlar ve bozuk algılanma yüzünden.
Bu, üretimin %30'unun verimsiz kullanılması demek.
Onların yetiştirilmesi ve taşınması için gerekli su, enerji
ve çürüyen meyvelerin işgal ettiği depo alanından bahsetmiyoruz bile.
Peki bu kozmetik sorunlar neler?
Muhtemelen markette lekeli bir elmanın yanından geçmişsinizdir
veya parmağınızı yanlışlıkla bir domatesin peltemsi kısmına daldırmışsınızdır.
Bu lekeler ürünü çöp kutusuna mahkum edebilir.
Peki bunlar ne
ve gerçekten sağlığınıza zararlı mı?
Bu lekeler bitki ve mikroplar arasındaki destansı savaşın kanıtı.
İnsanlar gibi bitkiler de milyarlarca mantar ve bakteriyle bir arada yaşar.
Bu mikropların bazıları bitki için yararlı,
hastalığı bastırıp bitkinin besin maddelerini almasına yardım eder.
Diğerleri ise patojenler, ürüne saldırırlar,
ürün süpermarkette ya da buzdolabınızdayken hâlâ canlıdırlar
ve kendi kullanabilecekleri molekülleri emmeye devam ederler.
İyi haber, bunlar hemen hiçbir zaman size zararlı değil.
Bu mantar ve bakteriler, milyonlarca yılı
bir bitkinin bağışıklık sistemini alt etme taktikleri geliştirerek geçirmişler.
Ama sağlıklı insanların bağışıklık sistemleri
bu stratejilerin işlemeyeceği kadar farklı.
Peki bir bitkide bu süreç nasıl görünür?
Mikroplar bitkilere birkaç yolla ulaşabilir,
sulama ya da gübreleme sırasında bitkilerin üzerine sıçramak gibi.
Uygun şartlar altında mikroplar,
meyve veya yaprakların mumsu dış katmanına saldırabilecek kadar
büyük koloniler oluşturabilirler.
Hedefleri: İçerideki lezzetli şeker ve besin maddeleridir.
Bu tip bir hastalık etkeni genellikle böyle bir leke bırakır.
Bakteri kümesi, besinleri ve rengi meyve hücrelerinden çekerek
sarı bir ışık halkası bırakır.
Sonra dışa doğru ilerler,
merkezinde ölü hücrelerden oluşan siyah bir nokta bırakır.
Yüz binlerce mikrop içeren her nokta
aslında bir mikrop saldırısı
ve kendini savunan bitki kombinasyonundan oluşur.
Örneğin bu gördüğünüz bakteri patojeni Pseudomonas syringae.
Domatese ulaştığında meyveye ve yapraklarına girer,
hücreler arasındaki boşlukta katlanır
ve toksin ve proteinler üreterek
bitkinin bağışıklık sistemini alt üst etmeye çalışır.
Coronatine bakterisi bitkilerin stomasını açtığında
bakterilerin özgürce içeri girmesine olanak tanır.
Coronatine ayrıca klorofil bozulmasına yol açan yolları aktifleştirir,
bunlar da sarı lekelerdir.
Bakteriler beslenmeye ve katlanmaya devam ettikçe
bitki hücrelerini öldürmeye başlarlar.
Bu lekelerin açıklaması, peki ya yumuşak kısımlar?
Bunlar meyve bitkiden ayrıldığı zaman
mikropların saldırısına uğradığında meydana geliyor,
Taşınma esnasında bitki yara aldıysa
nekrotik mantarlar bu yaradan meyveyi enfekte edebilir,
hücreleri öldürebilir,
besin değerlerini emebilir
ve yiyeceğinizi yumuşak veya kahverengi bırakabilir.
Bu kısımların tadı oldukça kötüdür.
Çünkü aslında ölmüş ve çürümüş doku yiyorsunuz.
Ama meyvenin geri kalanını rahatlıkla yiyebilirsiniz.
Elma ve domateslerde gördüğünüz gibi yumuşak olmayan lekeler
yalnızca yüzeydedir ve genellikle tadını etkilemezler.
Tabii E. coli ve salmonella gibi mikroplar bizi hasta eder,
aynısı sebzelerde de yaşanabilir.
Ancak bunlar bitki patojeni olmadığından genellikle lekelere sebep olmazlar.
Yüzeyde gizli bir şekilde varlık sürdürürler.
Yani sizi hastalanmaktan koruyacak olan şey
aslında lekeli kısımlardan kaçınmak değil meyve ve sebzeleri yıkamak.
Markete bir daha gittiğinizde
o kötü görünümlü meyveleri seçmekten korkmayın.
Bazı marketler bunları indirime dahi alabilir.
İyi yıkayın ve düzgün saklayın,
elma ve lahana gibi bazı meyve sebzeler haftalarca buzdolabında kalabilir.
Lekeli olanlar göz alıcı olmasa da aynı derece güvenli ve lezzetlidirler.