Pershendetje.
Me lejoni t'i bej nje pyetje audiences:
Keni genjyer ndonjehere kur ishit femije?
Nese po, a mund ta ngrini doren ju lutem?
Uau! Ky eshte grupi me i ndershem i njerezve qe kam takuar ndonjehere.
(Te qeshura)
Pra per 20 vitet e fundit
kam studiuar si mesojne femijet te genjejne
Dhe sot, do te ndaj me ju
disa nga zbulimet qe kemi bere.
Po si fillim, do t'ju tregoj nje histori nga Z. Richard Messina,
i cili eshte miku im dhe drejtor i nje shkolle fillore.
Nje dite mori nje telefonate.
Telefonuesi tha,
"Z. Messina, djali im Johnny nuk do te vije ne shkolle sot
sepse eshte semure."
Z. Messina pyeti,
"Me ke po flas ju lutem?"
Dhe telefonuesi tha,
"Une jam babai im."
(Te qeshura)
Keshtu kjo histori--
(Te qeshura)
permbledh shume mire tre gjera qe besojme
per femijet dhe te genjyerit.
Nje, femijet thone genjeshtra
vetem pasi futen ne shkolle fillore.
Dy, femijet nuk dine te genjejne.
Ne te rriturit mund ti dallojme lehte genjeshtrat e tyre.
Dhe tre, nese femijet genjejne ne nje moshe shume te vogel,
duhet te kete te meta ne karakterin e tyre,
dhe ata do te behen genjeshtare patologjike per gjithe jeten.
Mire, ne fakt del se
te tre gjerat qe besojme jane te gabuara.
Kemi luajtur lojra me te gjetur
me femijet ne te gjithe boten.
Ja nje shembull.
Ne kete loje, i kerkuam femijeve te gjejne numrat ne letra.
Dhe i themi nese ata fitojne lojen,
do te fitojne nje cmim te madh.
Por ne mes te lojes,
gjejme nje justifikim dhe largohemi nga dhoma.
Dhe para se te largohemi nga dhoma,
i themi qe te mos i shikojne letrat.
Sigurisht,
kemi kamera te fshehta ne dhome
per te pare cdo levizje te tyre.
Ngaqe deshira per te fituar lojen eshte shume e forte,
me shume se 90 perqind e femijeve do ti shohin letrat
sapo te dalim nga dhoma.
(Te qeshura)
Pyetja kyc eshte:
Kur te kthehemi dhe te pyesim femijet
nese kane pare apo jo,
a do te rrefejne femijet qe kane pare
apo do te genjejne per shkeljen?
Gjetem qe pavaresisht gjinise, vendit, fese,
ne moshen dy vjecare,
30 perqind genjejne,
70 perqind thone te verteten per shkeljen.
Ne moshen tre vjecare,
50 perqind genjejne dhe 50 perqind thone te verteten.
Ne moshen kater vjecare,
me shume se 80 perqind genjejne.
Dhe pas moshes kater vjecare,
shumica e femijeve genjejne.
Pra sic e shihni,
te genjyerit eshte nje pjese tipike e zhvillimit.
Dhe disa femije fillojne te thone genjeshtra
qe kur jane dy vjec.
Pra tani, te shikojme me nga afer femijet e vegjel.
Pse disa por jo te gjithe femijet e vegjel genjejne?
Ne gatim, duhet perberes te mire
per te gatuar ushqim te mire.
Dhe te genjyerit si duhet kerkon dy perberes kyc.
Elementi i pare kyc eshte teoria e mendjes,
ose aftesia e te lexuarit e mendjes.
Te lexuarit e mendjes eshte aftesia per te ditur
qe njerez te ndryshem kane njohuri te ndryshme per situaten
dhe aftesia per te dalluar midis cfare di une
dhe cfare di ti.
Leximi i mendjes eshte i rendesishem per te genjyerin
sepse parimi baze i te genjyerit eshte qe une di
qe ti nuk e di
cfare di une.
Keshtu qe, une mund te te genjej.
Perberesi i dyte kyc per te genjyerin si duhet eshte vetkontrolli.
Eshte aftesia per te kontrolluar te folurin, mimiken
dhe gjuhen e trupit,
keshtu qe mund te thuash nje genjeshter bindese.
Dhe kemi gjetur qe ata femije te vegjel
qe kane aftesi me te perparaura te leximit te mendjes dhe vetkontrollit
thone me heret genjeshtra
dhe jane genjeshtare me te sofistikuar.
Sic doli, keto dy aftesi jane gjithashtu thelbesore per te gjithe ne
per te funksionuar mire ne shoqerine tone.
Ne fakt, mangesite ne aftesite e leximit te mendjes dhe vetkontrollit
lidhen me probleme serioze te zhvillimit,
si ADHD dhe autizmi.
Pra nese zbuloni femijen tuaj dy vjecar qe po thote genjeshten e tij/saj te pare,
ne vend qe te alarmoheni
duhet te festoni--
(Te qeshura)
sepse sinjalizon qe femija juaj ka arritur ne nje etape te re
te zhvillimit tipik.
Tani, a jane femijet genjeshtare te pazot?
A mendoni se mund ti dalloni genjeshtrat e tyre lehte?
Deshironi ta provoni njehere?
Po? Ne rregull.
Do t'ju tregoj dy video.
Ne keto video,
femijet do t'i pergjigjen pyetjes se nje kerkuesi,
"A e pe letren?"
Keshtu perpiquni te me thoni
cili femije po genjen
dhe cili po thote te verteten.
ja femija numer nje.
Jeni gati?
(Video) I rrituri: A e pe letren? Femija: Jo.
Kang Lee: Dhe ky eshte femija numer dy.
(Video) I rrituri: A e pe letren? Femija: Jo.
KL: Ne rregull, nese mendoni qe femija numer nje po genjen,
ju lutem ngrini doren.
Dhe nese mendoni qe femija numer dy po genjen, ju lutem ngrini doren.
Ne rregull, pra ne fakt,
femija numer nje po thote te verteten,
femija numer dy po genjen.
Duket qe shume nga ju jane dallues jo te mire te genjeshtrave te femijeve.
(Te qeshura)
Kemi luajtur lloje te ngjashme lojrash
me shume, shume te rritur nga te gjithe drejtimet e jetes.
Dhe i kemi treguar shume video.
Ne gjysmen e videove femijet genjenin.
Ne gjysmen tjeter te videove femijet thonin te verteten.
Le te zbulojme si kane dale keta te rritur.
Meqe ka po aq genjeshtare sa dhe tregues te se vertetes,
nese e hamendesoni rastesisht,
ka 50 perqind shanse qe ta gjeni sakte.
Pra nese saktesia juaj eshte rreth 50 perqind,
do te thote qe jeni dallues te keqij te genjeshtrave te femijeve.
Le te nisimin me te diplomuarit dhe studentet e jurisprudencens,
qe zakonisht kane eksperieca te kufizuara me femijet.
Jo, nuk mund ti dallojne genjeshtrat e femijeve.
Performanca e tyre eshte rreth shansit.
Po punonjesit sociale dhe juristet qe mbrojne femijet,
te cilet punojne me femijet dite per dite?
A mund t'i dallojne genjeshtrat e femijeve?
Jo, nuk munden.
(Te qeshura)
Po gjykatesit,
oficeret doganore
dhe oficeret e policise
qe merren me genjeshtare cdo dite?
A mund t'i dallojne genjeshtrat e femijeve?
Jo, nuk munden.
Po prinderit?
A mund t'i dallojne prinderit genjeshtrat e femijeve te tjere?
Jo, nuk munden.
Po, munden prinderit te dallojne genjeshtrat e femijeve te tyre?
Jo, nuk munden.
(Te qeshura) (Duartrokitje)
Keshtu tani ju mund te pyesni
pse genjeshtrat e femijeve jane kaq te veshtira per t'u dalluar.
Me lejoni ta ilustroj kete me djalin tim, Nathan.
Kjo eshte mimika e tij
kur genjen.
(Te qeshura)
Keshtu kur femijet genjejne,
mimika e tyre eshte zakonisht neutrale.
Sidoqofte, pas kesaj pamje neurale,
femija ne te vertete perjeton shume emocione,
si frike, faj, turp
dhe ndoshta pak kenaqesine e genjeshtarit.
(Te qeshura)
Fatkeqesisht, keto emocione jane ose shume te befta ose te fshehta.
Keshtu qe, ne te shumten eshte e padukshme per ne.
Pra ne pese vitet e fundit,
jemi perpjekur te gjejme menyren per te nxjerre ne pah keto emocione te fshehura.
Me pas beme nje zbulim.
Dime qe nen lekuren e fytyres sone,
ndodhet nje rrjet e pasur me kapilare gjaku.
Kur perjetojme emocione te ndryshme,
qarkullimi i gjakut ne fytyre ndryshon lehtas,
Dhe keto ndryshime rregullohen nga sistemi autonom
i cili eshte jashte kontrollit tone te ndergjegjshem.
Duke pare ndryshimet ne rrjedhen e gjakut ne fytyre
mund te shfaqim emocionet e fshehura te njerezve.
Fatkeqesisht, keto ndryshime ne rrjedhen e gjakut ne fytyre te lidhura me emocionet
jane shume te cekta per tu dalluar me sy te lire.
Keshtu per te na ndihmuar te nxjerrim ne pah emocionet e fytyres,
kemi zhvilluar nje teknologji imazhi te re
te cile e quajme "imazhi optik transdermik".
Per kete, ne perdorim nje video kamera te zakonshme per te rregistruar njerezit
kur perjetojne emocione te fshehuar te ndryshme.
Pastaj, duke perdorur teknologjine tone te perpunimit te imazhit,
mund te nxjerrim pamje transdermale te ndryshimit te rrjedhes se gjakut ne fytyre.
Duke pare pamjet video transdermale,
tashme ne mund te shohim lehte
ndryshimet ne rrjedhen e gjakut ne fytyre te lidhura me emocionet e fshehura.
Dhe duke perdorur kete teknologji,
mund te zbulojme emocionet e fshehura qe lidhen me te genjyerit,
dh si rrjedhoje te zbulojme genjeshtrat e njerezve.
Mund ta bejme pa nderhyre,
nga larg, pa shume shpenzime,
me nje saktesi rreth 85 perqind,
e cila eshte shume me mire se hamendesimi.
Dhe pervec kesaj, ne zbuluam nje efekt Pinoku.
Jo, jo ky efekt Pinoku.
(Te qeshura)
Ky eshte efekti i vertete Pinok.
Kur njerezit genjejne,
rrjedha e gjakut ne fytyre ne molleza ulet
dhe rrjedha e gjakut ne fytyre ne hunde rritet.
Sigurisht, te genjyerit nuk eshte i vetmi rast
i cili ndjell emocionet e fshehura.
Keshtu qe pyetem veten,
pervec se mund te dalloje genjeshtrat,
si mund te perdoret teknologjia jone?
Nje aplikim eshte ne edukim.
P.sh, duke perdorur kete teknologji, mund te ndihmojme kete mesues matematike
per te identifikuar se cilet nxenes ne klasen e tij
jane ne ankth te madh ne lidhje me temem qe ai po u shpjegon
ne menyre qe ai t'i ndihmoje ata.
Dhe gjithashtu mund ta perdorim ne kujdesin shendetesor.
Per shembull, cdo dite une flas ne Skype me prinderit,
te cilet jetojne mijra kilometra larg.
Dhe duke perdorur kete teknologji,
une jo vetem mundem te kuptoj c'po ndodh ne jeten e tyre
por ne te njejten kohe te monitoroj rrahjet e zemres, nivelin e stresit,
gjendjen shpirterore dhe nese po apo nuk po perjetojne dhimbje.
Dhe ndoshta ne te ardhmen,
rrezikun per atak ne zemer apo hipertension.
Ju mund te pyesni:
A mund ta perdorim per te zbuluar emocionet e politikaneve?
(Te qeshura)
Per shembull, gjate nje debati.
Pergjigja eshte po.
Duke perdorur rregjistrimet televizive,
ne mund te dallojme rrahjet e zemres se politikaneve,
gjendjen shpirterore dhe stresin,
dhe mbase ne te ardhmen nese po na genjejne apo jo.
Mund ta perdorim ne kerkimet ne marketing,
per shembull, per te kuptuar
nese njerezit i pelqejne apo jo disa produkte per konsumatoret.
Madje mund ta perdorim edhe ne takime.
Keshtu per shembull,
nese personi me te cilin keni dale ne takim po ju buzeqesh,
kjo teknologji mund te ndihmoje te percaktosh
nese ajo me te vertete te pelqen ty
apo thjesht po tregohet e sjellshme me ty.
Dhe ne kete rast,
ajo thjesht po tregohet e sjellshme me ty.
(Te qeshura)
Pra teknologjia e imazheve optike transdermike
eshte ne shkallet e para te zhvillimit.
Shume aplikime te reja do te shfaqen te cilat nuk i njohim sot.
Sidoqofte, nje gje e di me siguri
qe te genjyerit nuk do te jete me njelloj.
Ju faleminderit shume.
She she. (Faleminderit)- kineze
(Duartrokitje)