Quero que se imaxinen isto
Dous homes, Tahul e Rajiv,
os dous viven no mesmo barrio,
teñen a mesma formación e traballos semellantes
e os dous se achegan ao servizo de urxencias
queixándose dunha dor aguda no peito.
A Rahul fanlle probas do corazón
pero a Rajiv non: mándanno a casa.
Cal é a explicación do trato distinto
en dúas persoas practicamente iguais?
Rajiv sofre unha enfermidade mental.
A diferenza na calidade dos coidados médicos
recebidos por persoas con enfermidade mental
é unha das razóns polas que viven menos tempo
que as persoas sen enfermidade mental
Mesmo nos paises que dispoñen de máis recursos no mundo,
a diferenza na espectativa de vida supera os 20 anos.
Nos paises en vías de desenvolvemento
a diferenza aínda é maior
Pero ademais, as enfermidades mentais poden matar de forma máis directa.
O exemplo máis obvio é o suicidio
Pode que lles sorprenda, como me pasou a min,
cando descubrín que o suicidio é unha das principais causas de morte
entre a xente nova en todo o mundo
incluíndo os paises máis pobres do planeta
Pero máis que o impacto que un problema de saúde teña na esperanza de vida
a nós preocúpanos o seu efecto na calidade de vida
Para analizar simultaneamente o impacto dun problema de saúde
sobre a cantidade e a calidade de vida
necesitamos usar un indicador chamado AVAD
e que se corresponde cos Anos de Vida Axustados por Discapacidade
Cando facemos isto,
descubrimos cousas alarmantes sobre a saúde mental
dende unha perspectiva global
Descubrimos, por exemplo,
...que a enfermidade mental é unha das principais causas de invalidez no mundo
A depresión, por exemplo, é a terceira causa de incapacidade no mundo
xunto con enfermidades como a diarrea e a neumonía en nenos.
Cando xuntas todas as enferidades mentais
representan arredor do 15% de todas as enfermidades do mundo.
A verdade é que se trata dunhas doenzas moi daniñas.
Pero máis alá da carga de enfermidade imos considerar as cifras absolutas.
A Organización Mundial da Saúde estima...
que hai entre 400 e 500 millóns de persoas
vivindo no noso pequeno planeta
que padecen enfermidades mentais.
Algúns de vostedes parecen un pouco sorprendidos por este número
pero consideren por un momento a incrible variedade de doenzas mentais,
dende o autismo e a deficiencia mental na infancia,
ata a depresión e a ansiedade,
abuso de substancias e psicose en adultos
para chegar á demencia na vellez,
e teño para min que todos os presentes
podemos pensar polo menos nunha persoa, unha persoa
afectada por unha enfermidade mental
no noso círculo social máis próximo.
Vexo que algúns asinten coa cabeza.
Pero alén das cifras sorprendentes
o realmente importante dende o punto de vista da saúde mundial
o realmente preocupante dende o punto de vista da saúde mundial
e que a grande maioría deses individuos afectados
non reciben os coidados que sabemos que poden cambiar as súas vidas
e lembren que temos firmes evidencias
de que unha chea de medidas,
medicinas, intervencións psicolóxicas e sociais
poden cambiar por completo a situación.
Aínda así, mesmo nos países de mais recursos
por exemplo, aquí, en Europa
cerca dun 50% das persoas afectadas non reciben eses tratamentos
No tipo de paises en que eu traballo
esta ausencia de tratamento
acércase ao sorprendente 90%.
Por iso non é raro
se tes que falar cunha persoa que padece unha enfermidade mental
escoitar historias de sufrimento oculto
vergoña e discriminación
en case tódolos ámbitos da súa vida.
Pero quizais, o máis desgarrador de todo
sexan as historias de abuso
mesmo dos dereitos humanos máis básicos
tal e como amosa a imaxe desta nena
que acontecen tódolos días, tristemente
incluso nas institucións creadas para cuidar a estas persoas,
os hospitais mentais.
Esta inxusticia foi decisiva para que eu me propuxera como misión
intentar transformar as vidas
de persoas afectadas por enfermedad mental
e me centro sobre todo en tender unha ponte
entre os coñecementos que temos
capaces de transformar vidas,
os coñecementos sobre tratamentos efectivos,
e o uso diario que facemos destes coñecementos no mundo.
E un desafío especialmente importante co que me atopei
é a grande escaseza de profesionais de saúde mental,
psiquiatras e psicólogos,
sobre todo nos paises en vías de desenvolvemento.
Estudiei medicina na India,
e despois elexín psiquiatría como especialidade
para desgusto da miña nai e de toda a miña familia
que pensaban que a neurocirurxía sería unha opción máis respectable
para o seu brillante fillo.
Sexa como fora eu seguín coa psiquiatría,
e atopeime estudando en Inglaterra nalgún dos mellores hospitais do país.
Fun un privilexiado. Traballei nun grupo moi talentoso,
compasivo, pero o máis importante moi ben formado e especializado
en saúde mental.
Pouco despois de rematar os estudos
comecei a traballar primeiro en Zimbabue e despois na India
onde atopo unha realidade totalmente nova.
Foi a realidade dun mundo
no que casi non había profesionais da saúde mental
En Zimbabue, por exemplo, apenas había unha ducia de psiquiatras
a maioría deles vivían e traballaban na cidade de Harare,
quedando só un par deles ao coidado das necesidades de saúde mental
dos 9 millóns de persoas que vivían no campo.
Na India non atopo unha situación moito mellor.
Para que se fagan unha idea,
se na India houbera a mesma proporción de psiquiatras que en Gran Bretaña
debería haber 150.000 psiquiatras na India
Adivinen cantos hai.
Nestes momentos arredor de 3.000
case o 2% dos que debía haber.
En seguida me din de conta
de que non podía seguir os modelos de coidados de saúde mental que estudiara
baseados en profesionais caros e altamente especializados
para paises como a India e Zimbabue.
Tiña que pensar noutro modelo de coidados.
Foi así que atopei estes libros,
e neles descubrín a idea da delegación de tarefas na saúde global.
A idea é moi simple.
A idea é, cando dispoña de poucos profesionais
utilice calquera persoa dispoñible na comunidade,
fórmeos para prestar uns coidados mínimos.
Nos libros lin exemplos inspiradores
por exemplo, como se formou a xente non preparada para atender partos
ou diagnosticar e tratar pneumonía, con bos resultados.
E pensei que si se lles pode preparar para facer tarefas tan complexas
quizáis tamén se lles poda preparar para prestar coidados en saúde mental.
Hoxe, compráceme informarlles que se ten experimentado moito
na delegación de tarefas en saúde mental
na última década nos paises en vías de desenvolvemento,
e quero compartir con vostedes os resultados de tres experimentos
todos eles enfocados na depresión, a enfermidade mental máis común.
Na Uganda rural, Paul Bolton e os seus colaboradores
demostraron que os aldeáns podían facer psicoterapia para a depresión
e mediante un estudo aleatorio controlado
demostró que o 90% das persoas que recibiron esta intervención se recuperaron
fronte a un 40% no grupo control.
Noutro estudo aleatorio controlado en áreas rurais de Pakistán,
Atif Rahman e os seus colaboradores demostraron que as mulleres visitadoras
que eran traballadoras de saúde maternal da comunidade
pertencentes ao sistema de saúde pakistaní
poideron prestar terapia cognitiva conductual
a nais que sufriron depresión
demostrando grandes diferencias nas tasas de recuperación.
Cerca do 75% das nais se recuperaron fronte ao 45% no grupo control.
E no meu propio estudo en Goal, na India,
novamente mostramos como conselleiros oriundos das comunidades locais
poden ser entrenados para facer intervencións psicosociais
para a depresión ou a ansiedade,
acadando taxas do 70% de remisión
en comparación co 50% nos centros de atención primaira.
Se tivese que reunir todos estes experimentos de delegación de tarefas,
e hai moitos outros exemplos,
e intentase identificar os aspectos clave
que contribúen ao éxito na delegación de tarefas
resumiríano co acrónimo SUNDAR que eu veño de acuñar.
SUNDAR, en Hindi, significa "atractivo".
Eu creo que hai cinco leccións clave que amoso nesta diapositiva
para unha axeitada delegación de tarefas.
A primeira é que necesitamos simplificar a mensaxe que utilizamos
eliminando toda a xerga que rodea a medicina.
Temos que dividir as intervencións complexas de coidados
en unidades pequenas para poder transferirlas fácilmente
ás persoas menos entrenadas.
Hai que prestar os coidados non en grandes institucións,
senón perto dos fogares da xente
e cómpre facelo
utilizando a quen estea accesible e dispoñible na comunidade.
E, moi importante,
temos que reubicar aos poucos especialistas que hai
para desenvolver labores de formación e supervisión.
Para min, a delegación de tarefas é dunha importancia transcendental
porque aínda que xurdiu do problema da falta de recursos
nos paises en vías de desenvolvemento
creo que tamén é importante nos países con recursos abundantes.
E por qué?
en parte porque os coidados de saúde nos paises desenvolvidos,
os custos dos coidados de saúde nos paises desenvolvidos,
estanse a ir rápidamente fóra de control,
en boa medida polo custo dos recursos humáns.
Pero tamén porque os coidados de saúde
teñen acadado unha especialización tan alta
que se teñen distanciado das comunidades locais.
O concepto de SUNDAR na transferencia de tarefas
non afecta só á accesibilidade e á economía
senón á capacitación e o fortalecemento das comunidades.
Esta formación de xente sen estudos para o coidado da saúde
doutras persoas na súa comunidade,
axúdalles tamén a coidarse mellor a si mesmos.
A delegación de tarefas é o exemplo máis importante
da democratización do coñecemento médico, do poder médico.
Hai pouco máis de 30 anos, os paises do mundo reuníronse en Alma-Ata
e fixeron esta simbólica declaración. (Saúde para todos no ano 2000)
Creo que todos poden imaxinar
que 12 anos despois aínda estamos lonxe desta meta.
Hoxe, sabendo que a xente entrenada na comunidade,
con suficiente supervisión e apoio
pode prestar un amplo abano de coidados de forma efectiva,
tal vez estemos máis cerca de acadar esta meta.
De feito, para poñer en marcha a iniciativa "Saúde para Todos"
necesitamos incluír a todos nesa estratexia particular
e, no caso da saúde mental en particular,
necesitamos incluír ás persoas que padecen unha doenza mental
xunto aos seus coidadores.
É por esa razón que, hai uns anos,
fundouse o Movemento Global pola Saúde Mundial,
un tipo de plataforma virtual na que os profesionais coma min
e as persoas que padecen unha enfermidade mental
poden loitar xuntos, ombro con ombro,
e defender os dereitos das persoas con doenzas mentais
para recibiren os coidados que sabemos que poden cambiar as súas vidas
e para que poidan vivilas con dignidade.
E para rematar, cando teñan un momento de tranquilidade
nestes días tan ocupados, ou senón despois,
dediquen un momento a pensar
na persoa ou persoas que recordaron que teñen unha enfermidade mental
e atrévanse a coidalos. Gracias.