[Tyler] Trong video trước,
ta đã tìm hiểu kiến thức chung về đường cầu.
Bây giờ ta sẽ làm rõ điều gì xảy ra
khi đường cầu dịch chuyển
do sự gia tăng hay sụt giảm cầu thị trường.
Bạn hãy nhớ rằng đường cầu có chức năng
thể hiện lượng cầu tại các mức giá khác nhau.
Và lượng cầu là lượng
mà người ta sẵn lòng hoặc có thể mua
tại một mức giá cụ thể.
Ở phần trước, chúng ta đã biết khi có một mức tăng cầu
thì đường cầu sẽ dịch chuyển ra phía ngoài,
tiến về hướng đông bắc so với vị trí ban đầu.
Giờ hãy xem xét kỹ hơn nhé!
Một mức tăng cầu nghĩa là có lượng cầu lớn hơn
tại bất kỳ mức giá nào.
Ví dụ,
trên đường cầu cũ, tại mức giá 25 đô la,
người ta sẵn sàng và có thể mua 70 đơn vị.
Trên đường cầu mới, cũng tại mức giá 25 đô la,
lúc này người ta sẵn sàng và có thể mua 80 đơn vị.
Mức tăng cầu là lượng cầu lớn hơn
tại cùng một mức giá.
Ta cũng có thể xác định được một mức tăng cầu
bằng phương pháp trục tung.
Nghĩa là với mỗi lượng nhất định
sẽ có một mức sẵn sàng cao hơn để chi trả cho lượng đó.
Ví dụ, với đơn vị thứ 70,
người ta sẵn sàng trả hẳn 25 đô la.
Giờ đây, với đường cầu mới,
người ta sẵn sàng trả 50 đô la cho đơn vị này.
Mức độ sẵn sàng trả tiền để mua cùng lượng đó cao hơn
và đây là ý nghĩa của một mức tăng cầu.
Hãy ôn tập lại vì phần này quan trọng:
mức tăng cầu có nghĩa là
một lượng cầu tăng tại mọi mức giá,
đồng thời cũng có nghĩa là một mức tăng
trong sự sẵn sàng trả tiền tối đa cho một lượng hàng nhất định.
Vậy điều gì làm tăng một mức cầu?
Câu trả lời là bất cứ yếu tố nào làm tăng lượng cầu
tại một mức giá cụ thể
hay yếu tố nào đó làm tăng tối đa mức độ sẵn sàng trả tiền
cho một lượng hàng cụ thể.
Ví dụ, bạn có thể đưa ra một số yếu tố
khiến người tiêu dùng sẵn sàng trả nhiều hơn cho một sản phẩm?
Bạn có thể kể ra một yếu tố khiến người tiêu dùng muốn
mua một lượng lớn hơn tại mức giá cụ thể?
Đây chính là những yếu tố
sẽ làm dịch chuyển đường cầu.
Ngay bây giờ tôi sẽ liệt kê
danh sách những yếu tố đó,
nhưng bạn đừng chỉ học thuộc lòng nhé.
Thay vào đó, bạn hãy tìm hiểu ý nghĩa của một mức tăng cầu.
Khi đã hiểu rồi,
bạn sẽ luôn có thể kể hết danh sách đó.
Sau đây là một vài ví dụ về các yếu tố dịch cầu quan trọng.
Ví dụ, sự thay đổi thu nhập và thay đổi dân số.
Bạn có hiểu cách thức mà một mức tăng thu nhập
sẽ khiến người ta sẵn sàng trả nhiều hơn
cho một lượng hàng nhất định,
hay có thể khiến họ muốn mua nhiều hơn tại một mức giá nhất định?
Vậy còn thay đổi dân số thì sao?
Dân số nhiều hơn có thể làm tăng lượng cầu
tại một mức giá nhất định,
bởi sẽ có nhiều khách hàng tiềm năng hơn.
Dân số thế giới ít hơn có thể làm giảm
lượng cầu.
Vậy còn những yếu tố khác có thể làm dịch cầu thì sao?
Vâng, đó là giá cả hàng hóa thay thế, giá cả hàng hóa bổ sung,
kỳ vọng và thay đổi thị hiếu tiêu dùng.
Những yếu tố này đều khó hiểu hơn một chút,
nhưng tôi sẽ khái quát ngay bây giờ.
Tôi muốn giúp các bạn biết đến một vài yếu tố khác
có thể làm dịch chuyển cầu thị trường.
Tất nhiên, kiến thức tôi vừa đề cập về một mức tăng cầu
cũng được áp dụng cho một mức giảm cầu, nhưng là ngược lại.
Mức cầu giảm là sự dịch chuyển vào bên trong đường cầu,
hướng về vị trí ban đầu.
Một lần nữa, ta có thể xác định ý nghĩa theo hai chiều.
Có nghĩa là với bất kỳ giá nào
vẫn luôn có lượng cầu ít hơn tại mức giá đó.
Tương tự, với bất kỳ lượng nào
cũng có một sự sẵn sàng chi trả thấp hơn cho cùng một lượng.
Mức giảm cầu nghĩa là mức giảm về lượng cầu
tại bất kỳ mức giá nào hoặc mức giảm
trong sự sẵn sàng chi trả tối đa cho một lượng nhất định.
Điều gì có thể gây ra một mức giảm cầu?
Một lần nữa, chúng ta cùng chốt lại điểm này:
mức giảm cầu là bất cứ thứ gì
làm giảm lượng cầu
tại một mức giá nhất định
hoặc làm giảm mức độ sẵn sàng chi trả tối đa
tại một mức giá nhất định.
Nếu nhớ kỹ
về ý nghĩa của một mức giảm cầu,
thì bạn sẽ luôn có thể chỉ ra những yếu tố
sẽ làm giảm cầu thị trường.
Hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn một vài yếu tố dịch cầu,
bắt đầu bằng thu nhập.
Ảnh hưởng của sự thay đổi thu nhập lên cầu
phụ thuộc vào tính chất của loại hàng hóa đó.
Với đa số hàng hóa, khi thu nhập gia tăng,
thì cầu về hàng hóa đó cũng tăng lên.
Thử tưởng tượng bây giờ bạn là sinh viên nghèo, nhưng rồi bạn sẽ tốt nghiệp
và có một công việc lương cao.
Khi đã có lương cao, khi thu nhập tăng lên,
có thể bạn sẽ có nhu cầu mua nhiều xe hơn,
nhiều nhà hơn, nhiều bữa ăn ngon hơn.
Đây được gọi là hàng hóa thông thường,
bởi cầu cho hàng hóa này tăng lên khi thu nhập tăng lên.
Và tất nhiên, cầu cho sản phẩm này giảm xuống khi thu nhập giảm.
Tuy nhiên cũng có những sản phẩm bị giảm cầu,
khi thu nhập của bạn tăng lên.
Ví dụ, khi còn là sinh viên nghèo,
thỉnh thoảng tôi cũng tới McDonald's
để mua bánh mỳ kẹp bơ vì nó rẻ tiền.
Sau này, khi thu nhập tăng lên, tôi ít khi ăn ở McDonald's hơn
mà dùng bữa tại nhà hàng cao cấp hơn, tất nhiên giá cũng cao hơn.
Thật ra đã nhiều năm nay tôi không tới ăn ở McDonald's nữa.
Hàng hóa thứ cấp là loại hàng hóa mà khi
thu nhập tăng lên, thì cầu giảm xuống và ngược lại.
Ví dụ món súp.
Súp vừa rẻ vừa tiện.
Vì thế khi suy thoái kinh tế
cầu về súp có thể tăng lên nhiều.
Khi kinh tế tăng trưởng,
cầu về súp có thể giảm xuống.
Giờ bạn hãy kiểm tra kiến thức nhé!
Tôi gợi ý bạn nên kiếm một cây bút chì và một tờ giấy.
Hãy vẽ hai đường cầu.
Giờ ta sẽ xem điều gì ảnh hưởng đến cầu mua hamburger
trong hai tình huống khác nhau,
trong thời kỳ tăng trưởng và thời kỳ suy thoái kinh tế.
Đây là cầu của chúng ta đối với món hamburger.
Điều gì sẽ xảy ra với cầu này
khi nền kinh tế tăng trưởng?
Khi thu nhập của con người tăng lên?
Giờ hãy vẽ một đường cầu mới.
Đường cầu mới sẽ trông như thế nào?
Khi kinh tế tăng trưởng, cầu mua hamburger
sẽ giảm xuống
bởi đây là loại hàng hóa thứ cấp,
vậy ta sẽ có một mức giảm cầu.
Khi kinh tế suy thoái thì sao?
Tất nhiên, khi kinh tế suy thoái, vấn đề sẽ ngược lại.
Khi suy thoái, thu nhập sẽ giảm,
cầu cho hamburger sẽ tăng lên.
Ngoài ra, còn một yếu tố dịch cầu nữa, đó là dân số.
Khi dân số của một nền kinh tế thay đổi,
thì số người mua tiềm năng của một hàng hóa cụ thể cũng sẽ thay đổi.
Ví dụ, điều gì xảy ra với cầu tã bỉm ở Nga
khi tỉ lệ sinh giảm?
Vâng, cầu đó sẽ giảm.
Ở nước Mỹ, có thể bạn cũng biết,
những người ra đời sau Thế chiến thứ hai đều đã già,
vì thế trong thành phần dân số,
sẽ có nhiều người già hơn.
Vậy những sản phẩm nào sẽ tăng cầu
khi dân số Mỹ già đi?
Ồ, bạn hãy nghĩ thử xem!
Sau đây là một vài ví dụ.
Khi số người già ở Mỹ tăng lên,
ta có thể dự đoán mức tăng cầu
đối với thuốc ung thư chẳng hạn.
Thực ra, khi dân số ngày càng già hơn
thì các doanh nghiệp dược phẩm đã đầu tư nhiều hơn
vào nghiên cứu và phát triển các loại thuốc
phục vụ người già.
Ta cũng dự đoán khi dân số già đi
thì cầu cho cộng đồng hưu trí cũng tăng lên
thậm chí là cầu chơi gôn.
Ta thể hiện điều này như thế nào trên đường cầu?
Hãy sử dụng đường cầu cũ,
nhưng khi dân số già đi
thì cầu về các sản phẩm - như thuốc ung thư,
cộng đồng hưu trí, dụng cụ chơi gôn -
sẽ tăng lên,
vậy đường này sẽ dịch chuyển ra khỏi vị trí ban đầu
và tiến lên trên về phía bên phải.
Một yếu tố dịch cầu khác là giá cả hàng hóa thay thế.
Hai loại hàng hóa có thể thay thế cho nhau,
khi loại hàng này có mức tăng giá
sẽ dẫn đến một mức tăng cầu của loại hàng kia.
Giả sử khi giá giày Nike tăng lên,
dẫn tới cầu cho giày Reebok cũng tăng
và ngược lại.
Ngược lại, giả sử giá giày Nike giảm xuống,
thì cầu cho giày Reebok cũng giảm đi,
vì người ta sẽ chuyển từ giày Reebok sang giày Nike có giá rẻ hơn.
Một ví dụ khác.
Điều gì sẽ xảy ra với cầu iTunes nếu giá bài hát trên Spotify -
một đối thủ cạnh tranh - rẻ hơn?
Nếu giá trên Spotify rẻ hơn,
thì sẽ giảm cầu cho iTunes.
Một yếu tố dịch cầu quan trọng khác là giá cả hàng hóa bổ sung.
Hàng hóa bổ sung là hàng hóa có xu hướng đi kèm.
Ví dụ xúc xích và bánh mỳ kẹp xúc xích.
Chính xác thì, hai loại hàng này bổ sung cho nhau;
nếu loại này tăng giá
sẽ dẫn đến cầu cho loại kia giảm xuống.
Ví dụ, trong trường hợp giá xúc xích tăng,
tức là ít người hơn sẽ mua xúc xích.
Cũng tức là cầu cho bánh mỳ kẹp xúc xích giảm.
và ngược lại.
Tương tự, nếu giá bánh mỳ kẹp giảm xuống,
người ta sẽ muốn mua nhiều bánh mỳ kẹp hơn.
Lúc này họ cũng sẽ
muốn mua nhiều xúc xích hơn.
Vì thế mà cầu cho xúc xích sẽ tăng lên
khi giá hàng hóa bổ sung là bánh mỳ kẹp giảm xuống.
Một ví dụ nữa nhé!
Điều gì sẽ xảy ra với cầu dòng xe thể thao đa dụng (SUV)
khi giá xăng ngày càng đắt lên?
Ô tô và xăng dầu
hay cụ thể dòng xe SUV và xăng dầu
là những hàng hóa bổ sung.
Khi muốn mua loại hàng này bạn phải mua mặt hàng kia.
Nếu xăng ngày càng đắt lên
thì sẽ khiến cầu mua dòng xe SUV giảm đi.
Một yếu tố dịch cầu quan trọng nữa là kỳ vọng.
Đó có thể là kỳ vọng về sự kiện hay kỳ vọng về giá cả.
Cụ thể là, nếu người ta cho rằng giá cả của một loại hàng hóa
sẽ tăng lên trong tương lai,
tức là hiện giờ có xu hướng tăng cầu.
Người tiêu dùng sẽ điều chỉnh việc chi tiêu hiện tại
cho phù hợp với sự thay đổi
giá cả sau này,
để có thể đạt được mức giá thấp nhất
khi mua nhiều hơn vào lúc này.
Ví dụ, hãy tưởng tượng bạn nghe nói sắp có một trận bão.
Nếu cơn bão ập đến,
bạn cho rằng giá của pin sẽ tăng lên
hoặc có lẽ sẽ khó
mua được pin vào lúc ấy.
Điều đó sẽ làm tăng cầu về pin lúc này.
Có những điều trong tương lai,
là dự đoán về một sự kiện tương lai
có thể làm thay đổi cầu thị trường hôm nay.
Tương tự như vậy, nếu người ta cho rằng giá của Xbox 360
sẽ giảm xuống ngay trước Giáng sinh,
thì doanh thu tháng 11 sẽ giảm xuống.
Apple vẫn luôn phải đối mặt với vấn đề này.
Khi trông đợi một mẫu iPhone mới,
người ta sẽ không mua phiên bản hiện tại nữa.
Vì thế Apple không muốn tiết lộ thời điểm
tung ra iPhone mới;
bởi nếu không thì ngay lúc này,
doanh số của sản phẩm hiện tại sẽ bị giảm xuống.
Thị hiếu khách hàng cũng là một yếu tố dịch cầu quan trọng
và luôn thay đổi.
Thị hiếu của mỗi khách hàng cũng khác nhau qua thời gian,
bởi sự đổi mùa hay thời trang, mẫu mốt nhất thời.
Ví dụ, điều gì xảy ra với cầu mua giày bốt
vào tháng 10?
Điều gì xảy ra với cầu mua áo tắm vào tháng 6?
Điều gì xảy ra với cầu mua kính râm vào mùa hè?
Điều gì xảy ra khi người ta cho rằng chế độ ăn Atkins
sẽ giúp cho họ giảm cân?
Ta cùng phân tích kỹ điều này nhé!
Chế độ ăn Atkins, nếu bạn còn nhớ,
là chế độ ăn cho rằng carbohydrates làm cho bạn béo,
vì thế cách giảm cân là ăn nhiều protein hơn,
đặc biệt là nhiều thịt đỏ hơn.
Bạn nghĩ sao về ảnh hưởng của chế độ ăn Atkins
với cầu về thịt đỏ?
Chế độ ăn sẽ làm tăng cầu đó lên.
Vậy ảnh hưởng của chế độ ăn này lên cầu bánh mỳ thì sao?
Chế độ ăn sẽ làm giảm cầu bánh mỳ.
Nhân đây cũng nói thêm, sau này chính Atkins bị một cơn đau tim
và rồi từ đó,
cầu về chế độ ăn Atkins đã giảm xuống,
vậy hai yếu tố này đã bị đảo ngược.
Vấn đề cuối cùng trong bài học này có tính thuật ngữ
và sẽ rõ ràng hơn sau khi ta tìm hiểu thêm về cung.
Tôi sẽ quay lại phần đó,
nhưng lúc này tôi chỉ muốn cho bạn biết trước mà thôi.
Đáng tiếc là,
các nhà kinh tế học đôi khi sử dụng những từ ngữ giống nhau
để chỉ những khái niệm khác nhau.
Cụ thể, sự thay đổi trong lượng cầu
không giống với sự thay đổi về cầu.
Sự thay đổi trong lượng cầu
dùng để chỉ sự di chuyển dọc một đường cầu cố định
do giá cả thay đổi.
Ví dụ, như bạn còn nhớ,
chúng ta có thể nói tại mức giá 10 đô la, thì lượng cầu là 200.
Khi giá thay đổi, hãy dõi theo đường này
ta thấy khi giá giảm xuống 5 đô la,
thì lượng cầu là 420 đơn vị.
Đây là thay đổi về lượng cầu.
Có một sự di chuyển trên đường cố định này, như ta vừa thấy.
Sự thay đổi về cầu là thay đổi không liên quan đến giá cả.
Đó là sự dịch chuyển của toàn bộ đường cầu.
Sự thay đổi của cầu, chẳng hạn một mức tăng cầu
cũng lại là sự dịch chuyển trong đường cầu này.
Hãy ghi nhớ hai sự khác biệt này nhé!
Sự thay đổi lượng cầu là sự di chuyển dọc một đường cầu
do sự thay đổi giá cả.
Sự thay đổi của cầu là sự dịch chuyển của toàn bộ đường cầu
do thay đổi về thu nhập, dân số, thị hiếu,
hay bất kỳ yếu tố nào không phải là giá cả
mà chúng ta vừa thảo luận.
Trên đây là những kiến thức về đường cầu. Cảm ơn các bạn.
[Lời dẫn] Nếu muốn tự kiểm tra,
hãy nhấn "Practice Questions"
Còn nếu đã sẵn sàng học tiếp, hãy nhấn "Next Video".