Piyango kazanmak sizi daha mutlu eder mi?
Yarın multi-milyon dolarlık bir piyango kazandığınızı hayal edin.
Eğer çoğumuz gibiyseniz çok heyecanlanırsınız,
şansınıza inanamazsınız.
Ancak bu heyecan birkaç yıl sonra hala devam edecek mi?
Belki de etmez.
22 piyango kazananı üzerinde yapılan ünlü bir çalışma,
kazandıktan aylar sonra bu insanların ortalama mutluluk seviyelerinin
kazanmamış bir kontrol grubundakilerden daha fazla artmadığını gösteriyor.
Hatta bazıları piyango öncesine göre daha mutsuzlardı.
Bunu takip eden çalışmalara göre duygusal refahımız
duygularımızı ne sıklıkta ve yoğunlukta hissettiğimiz, örneğin neşe,
keder,
gerginlik
veya kızgınlık,
servet ve statü ile belli bir noktadan sonra ilerlemiyor.
Bunu hedonik adaptasyon veya hedonik çark olarak
bilinen fenomene bağlayabiliriz.
Bu yaklaşım istikrarlı bir duygu dengesi koruyabilmemiz için
yeni olaylara karşı alışma eğilimimizi açıklar.
Konu mutlu olmak olduğunda,
çoğumuz var oluşumuz boyunca az ya da çok sabit seyreden
bir ana seviyeye sahibiz.
Elbette güzel bir ziyafet,
harika tatiller
ve çok ihtişamlı evler
ilk önce ayağımızı yerden kesebilir,
fakat bunlara alıştıkça
varsayılan duygu durumunuza geri dönüyorsunuz.
Kulağa iç karartıcı geliyor olabilir,
fakat hedonik adaptasyon bizi her türlü değişikliğe karşı
daha az duyarlı kılıyor,
buna olumsuz durumlar da dahil.
Piyango kazananlar çalışması
felç ile sonuçlanan kazazedeleri de konu aldı.
Kazadan aylar sonra ne kadar mutlu oldukları sorulduğunda
mutluluk seviyelerinin orijinal seviyelerine yaklaştığını belirttiler.
Hedonik çark olumlu değişimlerin tadını çıkarmamızı engelleyebiliyor olsa da
kötü bir durumdan toparlanmaya dair dayanma gücümüzü de harekete geçiriyor.
Piyango kazanmanın uzun vadede
bizi mutlu etmemesinin başka sebepleri de var.
Çok miktarda paranın idaresi epey zor olabilir
ve bazı kazananlar, paranın hepsini çok hızlı harcamış veya kaybetmiş oluyor.
Sosyal olarak izole edici de olabilir.
Bazı kazananlar para istekleri karşısında boğuluyor
ve kendilerini toplumdan soyutlamak durumunda kalıyorlar.
Ayrıca servet bizi cimrileştirebilir.
Bir çalışmada, katılımcılar hileli bir monopol oyunu oynadılar,
buna göre bazı oyuncular çok hızlı zengin olacaktı.
Zengin oyuncular daha fakir oyunculara büyüklük taslamaya başladı
ve paylaşmaları gereken atıştırmalıklara bencilce el koymaya başladılar.
Bir yığın paranın hayatınıza
mutluluk getireceği garanti olmasa da
paranın bizi asla daha mutlu yapmayacağı anlamına gelmez.
Bulgulara göre yeni bir araba veya daha büyük bir ev gibi
harici ve maddi öğelere,
yeni bir yeri görmek veya yeni bir yeti kazanmak gibi
manevi tecrübelerden çok daha hızlı adapte oluyoruz.
Bu mantıkla yola çıkarak,
ne kadar eşyalar yerine tecrübeler için para harcarsak,
o kadar daha mutlu oluruz.
Parayı mutluluğa dönüştürmenin bir yolu daha var:
Diğer insanlar için harcamak.
Bir çalışmada katlımcılara bir miktar para verildi
ve ya kendileri için ya da başka biri için harcamaları istendi.
Aynı günün akşamı, araştırmacılar katılımcıları aradı
ve ne kadar mutlu olduklarını sordu.
Parayı başkaları için harcayanların mutluluk seviyeleri
kendileri için harcayanlardan önemli ölçüde daha yüksekti.
Bu dünya çapında doğru görünüyor.
Başka bir çalışma 136 ülkeden 200 bini aşkın insanın cömertliğini inceledi.
Bu ülkelerin %90'ından fazlasında
bağış yapanların yapmayanlara göre daha mutlu olduğu görüldü.
Yine de söylemesi kolay olabilir.
Diyelim ki yarın üzerinize bir milyon dolar düştü.
Ne yaparsınız?