Ne jeten time te meparshme, isha nje artist.
Akoma pikturoj. E dua artin.
Me pelqen gezimi qe i jep ngjyra jeteve tona
dhe komuniteteve tona,
dhe perpiqem qe te jap dicka nga artisti brenda meje
politikes sime,
dhe tani
nje pjese te punes sime sot, arsyeja pse jam sot ketu,
jo vetem per te bere fushate per partine time,
por per politiken, dhe rolin qe mund te luaj
per permiresimin e jeteve tona.
Per 11 vjet, kam qene Kryebashkiaku i kryeqytetit tone Tiranes.
Ne u perballuam me shume sfida.
Arti ishte pjese e pergjigjes,
dhe emri im, qe prej fillimit,
ishte i lidhur me dy gjera:
shkaterrimin e ndertimeve pa leje
ne menyre qe te rikthenim hapesirat publike,
dhe perdorimin e ngjyrave ne menyre qe te gjalleronim shpresen
qe kishte humbur ne qytetin tim.
Por kete here perdorimi i ngjyrave nuk ishte vetem akt artistik.
Ishte nje fome e aksionit politik
ne nje kontekst qe buxheti i bashkise qe kisha ne dispozicion
pasi u zgjodha kishte vleren e zero presje dickaje.
Kur ne lyem ndertesen e pare,
duke sperkatur nje portokalli te feksur
mbi nje fasade te zymte gri,
ndodhi dicka e paimagjinueshme.
Trafiku u bllokua
dhe nje turme njerezish u mblodh
sikur te ishte vendndodhja e ndonje aksidenti spektakolar,
apo sikur papritur te shikonin nje pop-star qe po vizitonte.
Zyrtari francez i B.E i ngarkuar per financimin
u ngut per te bllokuar lyerjen.
Ai klithi se do te bllokonte financimet.
"Por pse?" e pyeta ate.
"Sepse ngjyrat qe ju keni porositur
nuk permbushin standartet Europieane," mu pergjigj.
"Mire" i thashe,
rrethinat nuk i permbushin standartet Europiane,
edhe pse kjo nuk eshte ajo qe duam,
por ne do te perzgjedhim ngjyrat tona vete,
sepse kjo eshte ekzaktesisht ajo qe ne duam.
Dhe nese ti nuk na lejon te vazhdojme me punen tone,
une do te mbaj nje konference shtypi ketu,
tani, ketu ne rruge,
dhe do ti themi njerezve qe ti na dukesh tamam
si censura e kohes se realizmit socialist."
Keshtu, ai u gjend keq,
dhe me kerkoi nje kompromis.
Por i thashe atij jo, me vjen keq,
kompromisi ka ngjyre gri,
dhe ne kemi mjaft gri sa per te gjithe jeten tone.
(Duartrokitje)
Keshtu qe eshte koha per ndryshim.
Rehabilitimi i hapsirave publike
rigjalleroi ndjesine e perkatesise
se nje qyteti qe njerezit humben.
Krenaria e njerezve per vendin e tyre aty ku ata jetonin,
dhe keto ishin ndjenjat te cilat ishin varrosur
thelle per vite nen furine e paligjshme,
ndertimeve barbare qe mbiu ne hapsiren publike.
Dhe kur ngjyrat dolen gjithandej,
nje gjendje ndryshimi filloj te transformoje shpirtrat e njerzeve.
Filloi nje zhurme e madhe : "Cfare eshte kjo? Cfare po ndodh?
Cfare po na bejne ngjyrat?"
Dhe ne beme nje sondazh,
sondazhin me te mahnitshem qe kam pare ne jeten time.
Ne i pyetem njerezit," E doni kete veprim,
te keni ndertesat e lyera keshtu?"
Dhe pyetja e dyte ishte,
"Doni qe te ndalojme apo doni qe te vazhdojme?"
Pyetjes se pare,
63% e njerzeve thane po, ne na pelqen.
37% tha jo, ne nuk na pelqen.
Por ne pyetjen e dyte, gjysma e atyre qe nuk u pelqente
deshironin qe te vazhdonte.(Te qeshura)
Keshtu qe ne vume re ndryshim.
Njerzit filluan te hidhnin me pak mbeturina rrugeve, per shembull,
filluan te paguanin taksat,
filluan te ndjenin dicka qe ata kishin harruar,
dhe me e bukura ishte e te vepruarit si roje
ate ku policia bashkiare, apo shteti vete, mungonin.
Nje dite me kujtohet kur isha duke ecur vetem rruges
qe sapo ishte lyer,
dhe ku ne ishim ne proces per te mbjelle peme,
kur pashe nje dyqanxhi me te shoqen
qe po vendosnin nje fasade xhami per dyqanin e tyre.
Kishin hedhur qepenin e vjeter
ne vendin e grumbullimit te mbeturinave.
" Perse e hodhe qepenin" e pyeta ate.
"Mire, sepse rruga eshte me e sigurt tani." mu pergjigjen.
"Me e sigurt? Pse? Kane vendosur me shume police ketu?"
"Hajde pra, shoku! Ca policie?
Mund ta shohesh dhe vet. Ka ngjyra,
drita rruges, trotuare pa gropa,
peme. Keshtu qe eshte bukur, eshte e sigurt."
Dhe me te vertete, ishte bukuria ajo qe po u jepte njerzeve
kete ndjesine e te qenurit te mbrojtur.
Dhe kjo nuk ishte nje ndjesi e keqkuptuar.
Kriminaliteti ra.
Liria qe u fitua ne 1990
solli nje gjendje anarkie ne qytet,
ndersa barbarizmi i viteve '90
solli nje humbje te shpreses per qytetin.
Boja ne mure nuk ushqente femijet,
as nuk kuronte te semuret, apo mesonte injorantet,
por dha shprese dhe drite,
dhe ndihmoi qe te bente njerzit te shikonin
qe mund te kishte nje menyre tjeter per te bere gjerat,
nje shpirt ndryshe, nje ndjesi ndryshe per jetet tona
dhe nese ne na solli te njejten energji dhe shprese
ne politiken tone, qe mundemi te ndertojme nje jete me te mire
per gjithesecilin dhe per vendin tone.
Ne hoqem 123,000 ton beton
vetem prej brigjeve te lumit.
Ne shembem me shume se 5,000 ndertesa te paligjshme
ne te gjithe qytetin,
deri ne tete kate, me e larta prej tyre.
Ne mbollem 55.000 peme dhe kacube ne te gjithe qytetin.
Ne vendosem nje takse te gjelbert,
dhe cdokush e pranoi ate
dhe te gjitha bisneset e paguan rregullisht.
Duke perdorur konkurrencen e hapur
ne menaxhuam te rekrutonim ne administraten tone
shume te rinj,
dhe me ta ne u perpoqem te ndertonim
nje institucion publik i depolitizuar
ku grate dhe burrat ishin te perfaqesuar ne menyre te barabarte.
Organizata nderkombetare
kane investuar shume ne Shqiperi gjate ketyre 20 vjeteve,
jo te gjitha te shpenzuara mire.
Kur i thashe drejtuesve te Bankes Boterore
qe doja qe ata te financonin nje projekt per te ndertuar
nje salle model per pritjen e qytetareve
pikerisht per te luftuar korrupsionin e perditshem endemik,
ata nuk me kuptuan.
Por njerezit ishin duke pritur ne radhe te gjata
ne diell dhe ne shi
per te marre nje certifikate ose vetem nje pergjigje te thjeshte
nga dy dritare te vogla te dy kioskave metalike.
Ata pagonin per te anashkaluar radhen,
radhen e gjate.
Pergjigjet e kerkesave te tyre vinin
nga nje ze qe dilte nje vrime e zeze,
dhe, nga ana tjeter,
nje dore misterioze qe dilte per te marre dokumentet e tyre
ndersa ishte duke kerkuar neper dokumentat e vjetra per ryshfetin.
Ne mund te ndryshonim punonjesit e padukshem te kioskave,
cdo jave, por ne nuk mund te ndryshonim kete praktike korrupsioni.
"Jam i bindur", i thashe nje zyrtari Gjerman
ne Banken Boterore,
"do te ishte e pamundur per ta te korruptoheshin
nese ata punonin ne Gjermani,
ne administraten gjermane,
sic jam i bindur qe nese vendos zyrtar gjerman
nga administrata gjermane ne ato vrima,
ata do te korruptoheshin ne te njejten menyre."
(Duartrokitje)
Nuk ka te beje me genet.
Nuk ka te beje me disa qe kane ndergjegje te larte
dhe disa te tjere pa ndergjegje fare.
Eshte per shkak te sistemit. Eshte per shkak te organizimit.
Eshte gjithashtu per shkak te mjedisit dhe respektit.
Ne i hoqem ato kioska.
Ne ndertuam sallen e re te ndritshme te pritjes
qe i beri njerzit, qytetaret e Tiranes,
te mendonin qe kishin udhetuar jashte kur ata futeshin
per te bere kerkesat e tyre.
Ne krijuam nje sistem online kontrolli
dhe shpejtuam te gjitha proceset.
Ne vendosem te parin qytetarin, dhe jo nepunesin.
Korrupsioni ne administraten shteterore
ne vende si Shqiperia
dhe nuk me takon mua te them per vende si Greqia
mund te luftohen vetem me modernizim.
Te rishpikim qeverine duke rishpikur vete politiken
kjo eshte pergjigjja, dhe jo te rishpikim njerezit
bazuar ne nje formule te gatshme
qe bota e zhvilluar shpesh perpiqet me kot tu imponoje
njerezve si ne.
(Duartrokitje)
Gjerat kane arritur ne kete pike
sepse politikanet ne pergjithesi,
por vecanerisht ne vendet tona, duhet ta pranojme,
mendojne qe njerezit jane budallenj.
E marrin per te mireqene qe, le te jete cte jete,
njerezit kane per ti ndjekur ata,
nderkohe qe politikat, gjithnje e me shpesh, deshtojne te ofrojne pergjigje
ceshtjeve te tyre publike
apo nevojave te njerzeve te zakonshem.
Politika ka filluar ti perngjaje
nje loje te nje skuadre cinike te luajtur nga politikanet,
ndersa publiku eshte anashkaluar
sikur te ishte ulur ne stolat e nje stadiumi
ne te cilin pasionit per politiken
gradualisht po i ze vendin verberia dhe deshperimi.
Te pare prej atyre shkalleve, te gjithe politikanet
duken te njejte,
dhe politika ka filluar t'i perngjaje
nje sporti qe frymezon me shume agresivitet
dhe pesimizem sesa kohezion social
dhe deshire per pragmatizem qytetar.
Barack Obama fitoi
(Duartrokitje)
sepse ai mobilizoi njerezit si kurre me pare
nepermjet perdorimit te rrjeteve sociale.
Ai nuk i njihte gjithsecilin prej tyre,
por me nje zgjuarsi te admirueshme,
ai mundi ti shnderronte ata ne aktivista
duke iu dhene atyre mundesine per te patur ne duart e tyre
argumentet dhe instrumentat qe gjithesecilit i nevojiteshin
per te bere fushate ne emer te tij duke bere fushaten e tij.
Une "Tweet" (perdor twitter). Me pelqen shume.
Me pelqen sepse me lejon te perhap mesazhin
por gjithashtu lejon qe njerezit te me cojne mesazhe mua.
Kjo eshte politike, jo prej lart poshte,
por nga poshte lart, dhe anasjelltas,
te lejosh qe te degjohet zeri i gjithesecilit
eshte pikerisht ajo qe na duhet.
Politika nuk ka te beje me drejtuesit.
Nuk eshte thjesht politike dhe ligje.
Eshte sesi mendojne njerezit,
se si e shikojne boten perreth tyre,
se si e perdorin kohen dhe energjine e tyre.
Kur njerezit thone qe te gjithe politikanet jane njesoj,
pyet veten nese Obama ishte i njejte me Bush-in,
nese Francois Hollande eshte i njejte me Sarkozy-in.
Nuk jane. Jane qenie njerezore me pikepamje te ndryshme
dhe me vizione te ndryshme per boten.
Kur njerezit thone qe asgje nuk mund te ndryshoje,
thjesht ndalo dhe mendo sesi ishte bota
10,20,50,100 vjete me pare.
Bota jone percaktohet nga ritmi i ndryshimit.
Ne te gjithe mund te ndryshojme boten.
Une ju jap vec nje shembull te vogel
se si nje gje, perdorimi i ngjyrave,
mund te beje te mundur ndryshimin.
Une dua te bej me shume ndryshime
si Kryeminister i vendit tim,
por gjithesecili prej jush mund te beje te mundur ndryshimin
nese ti do.
Presidenti Roosevelt, tha,
"Beso qe mundesh, dhe ke bere gjysmen e rruges."
Falemnderit dhe naten e mire.
(Duartrokitje)