De eerste keer
dat ik bang was,
was ik 41 jaar.
Ze hebben me altijd gezegd dat ik moedig was.
Van jongs af aan klom ik in de hoogste boom
en liep ik zonder vrees naar elk dier toe.
Ik hield van uitdagingen.
Mijn vader zei altijd:
"Sterk staal verdraagt alle temperaturen."
En toen ik in de politiek ging in Colombia
dacht ik dat ik alle temperaturen kon verdragen.
Ik wilde de corruptie in het land beëindigen.
Ik wilde de banden doorsnijden
tussen politici en de drugshandel.
En de eerste keer dat ik gekozen werd,
gebeurde dat omdat ik corrupte, onaantastbare politici
met naam en toenaam aanklaagde.
Ook klaagde ik de president van de republiek aan,
vanwege zijn banden met de drugskartels.
Toen begonnen de bedreigingen.
Ik moest mijn heel jonge kinderen
op een ochtend uit het land weghalen.
Verstopt in de geblindeerde auto van de Franse ambassadeur
reden ze naar het vliegtuig.
En enkele dagen later
werd ik het slachtoffer van een aanslag maar bleef ongedeerd.
Het jaar daarop
kozen de Colombianen me met meerderheid van stemmen.
Ik voelde dat mijn strijdlust de mensen blij maakte.
Ik dacht ook dat ik moedig was.
Maar dat was niet zo.
Ik had eenvoudigweg nooit ervaren
wat echte angst was.
Dat veranderde
op 23 februari 2002.
Ik was toen in Colombia presidentskandidaat
en ik was mijn campagneagenda aan het bijstellen
toen ik werd aangehouden door een groep gewapende mannen
in uniform,
in militaire kledij.
Toen keek ik naar hun laarzen: ze waren van rubber.
En ik wist
dat het Colombiaanse leger leren laarzen droeg.
Dus wist ik dat zij guerrillas waren
van de FARC.
Vanaf toen verliep alles heel snel.
De commandant gaf ons het bevel de motor uit te zetten,
maar op dat moment trapte een van zijn mannen op een landmijn
en vloog de lucht in.
En hij kwam zittend terug op de grond,
recht tegenover mij.
Onze blikken kruisten elkaar
en toen besefte de jongen het:
zijn rubberen laars met zijn been erin
was verderop neergekomen.
(Zucht)
Hij begon
als een gek te schreeuwen.
Ik moet je zeggen,
ik voelde -
en voel het nu weer, ik beleef de emoties opnieuw -
ik voelde op dat ogenblik iets in me breken
en ik voelde dat ik zijn angst overnam.
Mijn geest werd leeg en ik kon niet denken,
ik was als verlamd.
En toen ik uiteindelijk reageerde,
zei ik tegen mezelf:
ze gaan me vermoorden
en ik heb geen afscheid genomen van mijn kinderen.
Terwijl ze me meevoerden diep de jungle in,
kondigde de FARC aan
dat als de regering niet onderhandelde,
ze me zouden doden.
En ik wist
dat de regering niet ging onderhandelen.
Vanaf toen
ging ik elke avond naar bed
vol angst.
Koud zweet,
rillingen,
pijn in mijn maag,
slapeloosheid.
Maar mijn geest was er erger aan toe,
omdat uit mijn geheugen
alle telefoonnummers gewist waren,
de adressen,
namen van dierbaren,
zelfs belangrijke voorvallen uit mijn leven.
En toen
begon ik aan mezelf te twijfelen, aan mijn mentale gezondheid.
En met de twijfel
kwam de wanhoop,
en met de wanhoop kwam de depressie.
Ik merkte dat mijn gedrag zichtbaar veranderde
en dat was niet alleen de paranoia in ogenblikken van paniek,
het was
het wantrouwen,
het was de haat
en het was ook het verlangen om te doden.
En dat besefte ik
toen ze me hadden vastgeketend
met mijn hals aan een boom.
Die dag lieten ze me staan in weer en wind,
onder een tropische regenbui.
Ik herinner me dat ik aandrang kreeg
naar het toilet te gaan.
"Wat je moet doen,
dat doet je ik waar ik bij sta,
bitch",
schreeuwde de bewaker me toe.
En ik
nam op dat moment de beslissing
hem te vermoorden.
En dagen achtereen
maakte ik plannen over wanneer en hoe,
vervuld van haat,
vol angst.
Totdat ik ineens
stopte,
mezelf wakker schudde
en dacht:
ze gaan me niet veranderen in een van hen.
Ik ga niet een moordenares worden.
Ik heb nog voldoende vrijheid
om te beslissen
wie ik wil zijn.
Daar leerde ik dat de angst
me confronteerde met mezelf,
me dwong
om al mijn energie bijeen te rapen,
mijn meridianen af te stemmen.
Ik leerde dat het trotseren van angst
kon veranderen in een weg naar groei.
De emoties zijn velerlei wanneer ik over dit alles praat,
maar wanneer ik terugdenk,
kan ik identificeren
welke stappen ik daartoe nam.
En ik wil jullie deelgenoot maken
van drie ervan.
De eerste was
me te laten leiden door principes,
omdat ik besefte
dat als je midden in de paniek en de geestelijke blokkade
terugviel op je principes,
je adequaat handelde.
Ik herinner me de eerste nacht
in een concentratiekamp dat de guerrillas hadden aangelegd
midden in de jungle,
met hekken van vier meter hoog,
prikkeldraad,
wachthuisjes op de vier hoeken
en gewapende mannen die ons 24 uur per dag onder schot hielden.
Die ochtend, de eerste ochtend,
kwamen er een paar mannen aan die schreeuwden:
"Zeg je nummer, zeg je nummer!"
Mijn lotgenoten schrokken wakker
en begonnen zich kenbaar te maken met achtereenvolgende nummers.
Maar toen ik aan de beurt was,
zei ik hen:
"Ingrid Betancourt.
Als je wilt weten of ik er ben, roep me dan bij mijn naam."
De woede van de bewakers
was niet zo fel als de woede van mijn lotgenoten,
omdat zij natuurlijk bang waren -
we waren allemaal bang -
en zij vreesden dat ze door mijn schuld
gestraft zouden worden.
Maar voor mij was belangrijker dan de angst
om mijn identiteit te verdedigen
en niet toe te laten dat ze me veranderden in een ding, in een nummer.
Dat was een principe,
dat was verdedigen
van wat ik beschouwde als menselijke waardigheid.
Maar luister nu goed:
dat hadden de guerrillas heel goed geanalyseerd;
al jaren lang ontvoerden ze mensen,
en zij hadden een techniek ontwikkeld
om ons te breken,
ons te doen buigen, ons te verdelen.
En derhalve
was de volgende stap
om te leren om vertrouwen in elkaar te hebben,
leren ons aaneen te sluiten.
De jungle is een andere planeet.
Het is ...
het is een wereld
van halfduister, vochtig,
met het gezoem van miljoenen beestjes,
majiñas, gefluit, congas.
Ik krabde me de godganse dag toen ik in de jungle was.
En daarbij de tarantulas, de schorpioenen,
de anacondas.
Eens stond ik recht tegenover een anaconda van 8 m lang
die me in één hap had kunnen opslokken.
De jaguars ...
Maar wat ik jullie wil zeggen
is dat geen van die beesten
ons zoveel schaadde
als de mens.
De guerrilla terroriseerde ons
en verspreidde roddels
en werkte eraan dat lotgenoten elkaar verklikten
en afgunstig waren,
rancuneus,
wantrouwend.
De eerste keer
dat ik ontsnapte
voor lange tijd
was met Lucho.
Lucho was twee jaar eerder ontvoerd dan ik.
En we namen het besluit ons vast te maken aan elkaar
met touwen,
om de kracht te hebben dat donkere water in te gaan,
vol pirañas
en krokodillen.
We verborgen ons overdag in de mangrovebossen
en 's nachts
kwamen we eruit, gingen het water in
en we zwommen en lieten ons met de stroom meevoeren.
Zo gingen een paar dagen voorbij.
Maar Lucho
werd ziek.
Hij had diabetes
en daardoor raakte hij in coma.
Toen pakte de guerrilla's ons.
Maar nadat ik dat beleefd had met Lucho,
dat we samen de angst hadden getrotseerd,
konden noch straffen, noch geweld
ons ooit nog scheiden.
Wat wel waar is,
is dat die manipulaties van de guerrilla ons zoveel schade toebrachten
dat er nu nog steeds
tussen sommigen van de ontvoerden
van toentertijd
spanningen blijven bestaan,
een erfenis
van al dat gif
dat de guerrilla teweegbracht.
De derde stap
is voor mij heel belangrijk.
Het is een geschenk dat ik je wil geven.
De derde stap is:
leren om je geloof tot wasdom te brengen.
Ik wil dat op deze manier uitleggen:
Jhon Frank Pinchao
was onderofficier bij de politie
en zat al meer dan acht jaar gevangen.
Hij stond erom bekend dat hij het bangste van ons allemaal was.
Maar Pincho,
ik noemde hem 'Pincho',
Pincho had het besluit genomen
dat hij wilde ontsnappen.
Hij vroeg me hem te helpen.
Ik had op dat moment, om zo te zeggen, een master in vluchtpogingen.
(Gelach)
En toen,
toen begonnen we,
maar niet voordat Pincho eerst had leren zwemmen.
En alle voorbereidingen
moesten we in het volste geheim uitvoeren.
Maar goed,
toen we alles tenslotte klaar hadden,
kwam Pincho naar me toe
op een middag en hij zei me:
"Ingrid, stel dat ik in de jungle ben
en ik blijf maar rondjes lopen en het lukt me niet om weg te komen.
Wat doe ik dan?"
"Pincho,
je pakt een telefoon
en je belt hem, daarboven."
"Ingrid,
je weet dat ik niet in God geloof."
"Dat maakt God niets uit,
hij helpt je toch wel."
(Applaus)
Nu was het zo dat het die hele nacht regende.
En de volgende ochtend
werd het kamp geschokt wakker
omdat Pincho was gevlucht.
We moesten het kamp afbreken, we begonnen te lopen
en tijdens die tocht
zeiden de leiders van de guerrilla ons dat Pincho dood was
en dat ze zijn resten hadden gevonden:
hij was opgegeten door een güio, een anaconda.
17 dagen gingen voorbij
en ik heb ze geteld, echt waar,
want ze waren een marteling voor me.
Maar na 17 dagen
kwam plotseling het bericht op de radio:
Pincho was vrij
en hij was duidelijk in leven.
En dit was
de eerste verklaring die hij op de radio gaf:
"Ik weet dat mijn kameraden me horen.
Ingrid,
ik heb gedaan wat je me zei.
Ik belde naar hem daarboven
en hij stuurde me de patrouille die me uit de jungle haalde."
Dat was een bijzonder moment
omdat ...
angst zeker besmettelijk is,
maar geloof is dat ook.
En geloof is niet een kwestie van verstand of emotie.
Geloof
is een wilsoefening.
Het is een onderdeel van de wil.
Het stelt ons in staat om te veranderen.
Alles wat we zijn,
onze zwakheden, onze gebreken,
in kracht, in macht.
Het is echt een transformatie.
Het geeft ons de kracht
om op te staan
en de angst te trotseren,
verder te kijken,
er overheen te kijken.
Ik hoop dat jullie dat niet vergeten,
omdat ik weet dat wij allemaal
moeten terugvallen op de kracht die in ons is,
op de ogenblikken
dat ons bootje in een storm geraakt.
Er zijn veel jaren voorbijgegaan, heel veel, heel veel,
voordat ik naar huis kon teruggaan.
Maar toen ze ons ophesen, geboeid,
naar de helicopter die ons eindelijk uit de jungle haalde,
gebeurde alles net zo snel als toen ze me ontvoerden.
Op een bepaald moment
zag ik aan mijn voeten
de commandant van de guerrilla's
met een prop in zijn mond,
en de leider van de reddingsploeg
die schreeuwde:
"Wij zijn het leger van Colombia!
Jullie zijn vrij!"
Het geschreeuw
dat uit alle monden klonk
toen we onze vrijheid herkregen,
trilt tot nu toe nog steeds in me.
Nu
weet ik dat ze ons allen kunnen verdelen,
ons allen met angst kunnen manipuleren.
Het "Nee" in het referendum voor de vrede in Colombia,
of de Brexit,
of het idee van een muur tussen Mexico en de Verenigde Staten,
of het islamitisch terrorisme,
het zijn allemaal gevallen
van politiek gebruik van angst
om ons te verdelen en ons te ronselen.
We zijn allemaal bang, dat is zo,
maar we kunnen allemaal vermijden om geronseld te worden
door onszelf vast te houden aan onze principes, eenheid en geloof.
Natuurlijk, angst is een menselijk iets
en soms nodig om te overleven.
Maar boven alles
is het de referentie voor het opbouwen
van onze identiteit, onze persoonlijkheid.
Het is waar,
ik was 41 jaar oud toen ik voor de eerste keer bang was
en dat was niet mijn keuze,
maar ik kon wel kiezen hoe die angst te hanteren.
Je kunt overleven
terwijl je je voortsleept
met die angst.
Maar je kunt ook
de angst overwinnen,
je verheffen, je vleugels uitslaan
en omhoog vliegen, hoger en hoger,
tot aan de sterren,
daar waar ieder van ons naartoe wil.
Dank je.
(Applaus)