♪ [âm nhạc] ♪
- [Alex] Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về khái niệm
và ứng dụng của độ co giãn.
Kiến thức rải trong nhiều bài học,
do có phần phức tạp,
và thật lòng mà nói, nội dung này
lại còn hơi nhàm chán.
Có vài công thức toán học mà chúng ta phải
học để ghi nhớ và sử dụng...
Tuy nhiên, những ứng dụng toán học lại rất thú vị.
Hơn nữa, bạn sẽ nhiều lần gặp lại khái niệm độ co giãn.
Chúng ta sử dụng độ co giãn khi học về thuế và trợ cấp,
cũng như khi nghiên cứu về độc quyền.
Đây là một trong những khái niệm nền tảng
rất hữu ích khi bạn nắm vững ngay từ đầu.
Chúng ta cùng bắt đầu nào!
Đường cầu nghiêng xuống.
Hay nói cách khác, khi giá tăng,
lượng cầu giảm; còn khi giá giảm,
lượng cầu tăng.
Khá đơn giản, đúng không!
Nhưng lượng cầu thay đổi ra sao
khi giá thay đổi?
Khi giá giảm xuống, liệu lượng cầu
sẽ tăng nhiều hay ít?
Khái niệm về độ co giãn sẽ giúp chúng ta hiểu rõ vấn đề này.
Sau đây là một thuật ngữ cơ bản.
Đường cầu được coi là co giãn
khi một mức tăng giá làm giảm đáng kể lượng cầu.
Và tương tự, khi một mức giảm giá khiến lượng cầu tăng lên
rất nhiều - đó là đường co giãn.
Lượng sẽ thay đổi rất nhiều để đáp ứng sự thay đổi về giá.
Khi cùng một mức tăng giá chỉ làm giảm lượng cầu
một chút hoặc khi cùng một mức giảm giá
chỉ làm tăng lượng cầu một chút,
thì đường cầu này được coi là không co giãn
hay ít co giãn.
Độ co giãn của cầu sẽ được tính
bằng mức độ thay đổi của lượng cầu
khi giá thay đổi.
Cùng xét một ví dụ.
Chúng ta sẽ bắt đầu từ đường cầu này để thấy
đây là một đường cầu không co giãn.
Bạn hãy để ý, khi giá tăng từ 40 lên 50 đô la
thì lượng cầu chỉ giảm xuống một chút,
chỉ 5 đơn vị, tức từ 80 đơn vị xuống 75 đơn vị.
Giờ giả sử ta có
một đường cầu như thế này.
Đây sẽ là một đường cầu co giãn.
Bạn sẽ thấy, với cùng mức tăng 10 đô la,
thì lượng cầu giảm từ 80 đơn vị xuống 20 đơn vị.
Trên đường cầu co giãn, lượng cầu
chịu ảnh hưởng lớn hơn từ giá cả,
so với trên đường cầu không co giãn.
Đường cầu có lượng cầu
chịu ảnh hưởng của giá gọi là cầu co giãn.
Đường cầu có lượng cầu
không (hay ít) chịu ảnh hưởng của giá,
gọi là cầu không co giãn, cầu không co giãn nhiều
hay cầu ít co giãn.
Trên biểu đồ trước, bạn sẽ thấy
đường không co giãn có dốc cao hơn,
thiên về hướng thẳng đứng; trong khi trong đường co giãn
thiên về hướng nằm ngang.
Ta vẫn chưa xác định được độ co giãn một cách chính xác.
Sau khi xác định, có thể bạn sẽ thấy độ co giãn
không giống như một con dốc.
Tuy nhiên, chúng có quan hệ với nhau.
Với bài học này, chỉ cần tuân thủ một quy tắc đơn giản,
là bạn sẽ làm được thôi.
Quy tắc thế này: nếu có hai đường cầu hoặc
đường cung tuyến tính cắt cùng một điểm,
thì với bất kỳ lượng nào, đường đó cũng phẳng hơn,
thiên về hướng nằm ngang, tức là đường co giãn nhiều hơn.
Vì thế, nếu bạn định vẽ hai đường cầu -
việc sẽ lặp lại nhiều lần trong bài học này -
thì hãy vẽ chúng cắt qua cùng một điểm.
Đường phẳng hơn sẽ là đường co giãn hơn,
nhớ nhé!
Vậy điều gì quyết định đường cầu
co giãn nhiều hay ít?
Yếu tố quyết định chính là sự sẵn có của
hàng hóa thay thế.
Ta sẽ thấy ngay rằng, càng nhiều hàng hóa thay thế,
thì đường cầu càng co giãn nhiều hơn.
Chúng ta cũng có thể đưa ra nhiều ví dụ cụ thể,
có liên quan chặt chẽ đến lượng hàng hóa thay thế.
THỜI GIAN. Thời gian càng dài
sẽ khiến đường cầu càng co giãn.
LOẠI SẢN PHẨM. Loại sản phẩm càng đa dạng
thì càng ít co giãn hơn.
Với loại sản phẩm cụ thể, càng co giãn nhiều hơn.
Nếu so hàng thiết yếu với hàng xa xỉ,
thì hàng xa xỉ sẽ co giãn nhiều hơn.
LƯỢNG MUA. Lượng mua càng lớn
thì càng co giãn nhiều hơn.
Chúng ta lướt hơi nhanh, phải không? Đừng lo
nếu chưa theo kịp ngay lúc này.
Giờ tôi sẽ điểm lại từng khái niệm
và giải thích chi tiết nhé.
Sự sẵn có của hàng hóa thay thế thực sự là yếu tố quyết định
độ co giãn của đường cầu.
Điều này đã khá rõ ràng.
Nếu có nhiều hàng hóa thay thế cho một sản phẩm,
thì khi giá của sản phẩm đó tăng,
người mua sẽ chuyển từ sản phẩm bị tăng giá này
sang hàng hóa thay thế.
Khách hàng sẽ mua hàng hóa thay thế.
Nghĩa là với sản phẩm có nhiều hàng hóa thay thế,
thì nếu giá sản phẩm đó tăng lên,
lượng cầu sẽ giảm xuống rất nhiều
khi người mua chuyển sang hàng hóa thay thế.
Mặt khác, nếu một sản phẩm
có rất ít hàng hóa thay thế,
thì người tiêu dùng sẽ thấy khó chuyển đổi hơn
khi giá cả thay đổi.
Đặc biệt, nếu giá tăng và có rất ít hàng hóa thay thế,
người tiêu dùng sẽ không thể chuyển đổi
từ sản phẩm này sang sản phẩm khác.
Vì vậy, lượng cầu sẽ vẫn khá ổn định.
Cầu sẽ không giảm quá nhiều nếu sản phẩm có ít hàng hóa thay thế.
Chúng ta cùng xét vài ví dụ để kiểm tra kiến thức vừa học nhé!
Dầu hỏa Cà phê Brasil Thuốc insulin Thuốc aspirin của Bayer
Trong số đó, sản phẩm nào có cầu co giãn?
Trong số đó, sản phẩm nào có cầu không co giãn?
Chúng ta cùng bắt đầu với dầu.
Có nhiều hay ít hàng hóa thay thế cho dầu?
Chỉ có một ít thôi, đúng không?
Vì thế, nếu mai kia giá dầu tăng,
thì liệu tất cả chúng ta sẽ ngừng lái xe?
Không, không có nhiều hàng hóa thay thế,
ít nhất là trước mắt.
Do ít hàng hóa thay thế, cầu về dầu không co giãn.
Với cà phê Brasil thì sao?
Người thích cà phê Brasil, kẻ thích cà phê Etiopia,
rồi thì cà phê Mexico, cà phê Guatamala...
Có nhiều hàng hóa thay thế, nên cầu co giãn.
Nếu không có Insulin thì bạn sẽ chết.
Không có nhiều hàng hóa thay thế, nên cầu này không co giãn.
Vậy còn aspirin của Bayer thì sao?
Nếu đến Wal-Mart, bạn sẽ mua aspirin ở đó.
Nếu đến Target, bạn sẽ có aspirin của Target.
Tất cả các loại aspirin đồng chủng.
Nếu bạn hiểu mọi loại aspirin đều như nhau,
thì cũng biết rằng có rất nhiều hàng hóa thay thế.
Nếu Bayer tăng giá thuốc aspirin lên quá nhiều,
bạn tự nhủ "Thôi bỏ đi! Mình sẽ mua loại aspirin khác".
Vì thế, cầu co giãn.
Phạm vi thời gian có ảnh hưởng đến độ co giãn về cầu
của một sản phẩm.
Và ứng dụng thực tế cho thấy
yếu tố chủ chốt là hàng hóa thay thế.
Ngay sau khi giá tăng,
sẽ khó mà tìm được ngay hàng hóa thay thế.
Vì vậy, ngay sau khi giá tăng, cầu thường có khả năng
không co giãn, nhưng dần dần người tiêu dùng
có thể điều chỉnh hành vi mua hàng và tìm được nhiều hàng hóa thay thế hơn.
Ví dụ, khi giá dầu tăng lên, chúng ta biết
trước mắt sẽ có rất ít sản phẩm thay thế.
Nhưng về lâu dài, có nguồn năng lượng nào
con người có thể dùng, nếu giá dầu
luôn ở mức tăng cao?
Chúng ta sẽ đi xe nhỏ hơn, hoặc đổi sang xe phân khối thấp.
Chẳng hạn, có nhiều xe phân khối nhỏ được dùng ở châu Âu,
bởi trong nhiều thập kỷ, giá dầu ở đây
vẫn cứ tăng cao vì thuế quan.
Con người đã thích nghi.
Về lâu dài, con người sẽ điều chỉnh
thiết kế của thành phố, sao cho thêm nhiều người
sống trong các căn hộ gần nơi làm việc,
nếu giá dầu vẫn còn cao.
Nếu giá dầu thật sự thấp, sẽ có sự mở rộng hơn.
Con người sẽ sẵn sàng sống xa nơi làm việc
và sở hữu cánh đồng rộng nếu giá dầu không quá cao.
Khoảng thời gian càng dài thì khả năng điều chỉnh càng lớn,
càng có nhiều hàng hóa thay thế, vì thế cầu càng co giãn.
Một yếu tố khác quyết định độ co giãn của cầu
dựa trên một câu hỏi cơ bản -
có nhiều hay ít hàng hóa thay thế -
mà ta có thể gọi là phân loại hàng hóa.
Phân loại hàng hóa càng rộng, người tiêu dùng càng ít khả năng
tìm được hàng hóa thay thế.
Phân loại hàng hóa càng hẹp, người tiêu dùng càng có nhiều khả năng
tìm thấy hàng hóa thay thế.
Chúng ta đã thấy một ví dụ minh họa điều này.
Càng nhiều hàng hóa thay thế aspirin của Bayer,
thì phân loại hàng hóa càng hẹp hơn so với aspirin -
một phân loại đa dạng hơn.
Nếu giá aspirin của Bayer tăng,
thì có nhiều hàng hóa thay thế - tức aspirin đồng chủng.
Nếu giá của tất cả các loại aspirin tăng,
sẽ có ít hàng hóa thay thế hơn.
Tất nhiên, vẫn có một số thuốc, như iburofen
và acetaminophen...
Nhưng phân loại hàng hóa càng hẹp,
càng nhiều hàng hóa thay thế, nên cầu càng co giãn.
Xét một ví dụ khác, cầu về thực phẩm.
Một phân loại hàng hóa ít co giãn hơn
so với cầu rau diếp, một loại thực phẩm cụ thể,
là phân loại hàng hóa hẹp.
Vì thế, cầu rau diếp sẽ co giãn nhiều hơn
cầu thực phẩm.
Quan điểm về loại hàng hóa của người tiêu dùng
cũng có thể ảnh hưởng đến độ co giãn.
Cụ thể, quan điểm về hàng thiết yếu
hay hàng xa xỉ.
Vấn đề không nằm ở sự sẵn có của những mặt hàng đó
trên thế giới.
Vấn đề nằm ở quan điểm của mỗi người.
Ví dụ, vài người cho rằng cốc cà phê sáng
là một điều thiết yếu.
Ngay cả khi giá cà phê tăng vọt,
những khách hàng này vẫn sẽ tiếp tục sử dụng
lượng cà phê như vậy.
Vì thế, họ sẽ có một cầu không co giãn.
Khách hàng có cầu không co giãn đối với những sản phẩm mà họ cho là
cần thiết.
Cũng với sản phẩm đó, người khác
lại có thể cho là xa xỉ.
Thỉnh thoảng lắm họ mới nhâm nhi một tách cà phê.
Khi giá tăng,
nhiều khả năng họ sẽ nói
"Thôi, uống trà vậy. Mình sẽ chuyển sang
một loại đồ uống khác."
Người tiêu dùng càng coi sản phẩm
là cần thiết, thì cầu càng ít co giãn.
Khi sản phẩm được coi là xa xỉ, cầu càng co giãn hơn.
Yếu tố quyết định cuối cùng là lượng mua
so với ngân sách của khách hàng.
Nếu chỉ là lượng mua nhỏ so với ngân sách,
thì người tiêu dùng chả buồn để tâm khi giá tăng lên.
Và nếu không để tâm, họ sẽ không có phản ứng
với một thay đổi lớn trong lượng cầu.
Mặt khác, nếu chúng ta có một sản phẩm
chiếm phần lớn ngân sách của người tiêu dùng,
thì họ sẽ chú ý đến.
Người tiêu dùng để ý khi giá xe máy tăng lên,
bởi đó là khoản chi khá lớn.
Họ sẽ phải khảo giá kỹ càng.
Người tiêu dùng cố thương lượng để được giảm giá,
khi quy mô mua sắm chiếm một phần lớn
ngân sách của họ.
Mặt khác, khi giá bán tăm
tăng lên rất nhiều, thì đây không phải một phần lớn.
Có thể người tiêu dùng chả quan tâm
liệu tăm có giá là 0.5 đô la hay 1 đô la.
Giá đã tăng đến 50%,
mà bạn thậm chí còn không nhận ra sự khác biệt này.
Vì thế món hàng nhỏ cũng ít co giãn hơn,
Món hàng lớn hơn, chiếm nhiều ngân sách hơn,
là món hàng người tiêu dùng để ý, co giãn hơn, nhạy cảm về giá hơn.
Cùng tổng hợp những yếu tố quyết định độ co giãn của cầu nhé!
Hàng hóa ít co giãn hơn thì ít hàng hóa thay thế hơn.
Thời gian ngắn, ít thời gian để điều chỉnh, hàng thiết yếu,
chiếm ít ngân sách -
mỗi yếu tố này đều khiến đường cầu ít co giãn hơn.
Cầu càng co giãn, thì càng có nhiều hàng hóa thay thế.
Thời gian dài, có nhiều thời gian điều chỉnh, hàng xa xỉ, chiếm phần lớn ngân sách -
những yếu tố này khiến đường cầu co giãn hơn.
Bạn phải ghi nhớ những điều này, nhưng nếu hiểu
độ co giãn là mức phản ứng
của lượng cầu đối với một sự thay đổi giá,
thì bạn có khả năng nhắc lại hay chỉ ra những yếu tố này.
Trên đây là kiến thức về độ co giãn của cầu.
Trong bài học tới, ta sẽ nghiên cứu về kỹ thuật
tìm ra một con số chính xác.
Chúng ta tính độ co giãn của cầu như thế nào?
Với dữ liệu về giá cả và lượng cầu,
chúng ta sẽ làm thế nào để tính độ co giãn thực tế?
Một con số cụ thể?
- [Lời dẫn] Nếu muốn tự kiểm tra,
hãy chọn Practice questions.
Nếu sẵn sàng học tiếp, nhấn chọn Next Video.
♪ [âm nhạc] ♪