POTENCIAS DE 10
UN FILME QUE TRATA SOBRE O TAMAŃO RELATIVO
DAS COUSAS NO UNIVERSO
E O EFECTO DE ENGADIR UN CERO MÁIS.
FEITO POLA OFICINA DE CHARLES E RAY EAMES PARA IBM
Un picnic a carón do lago, en Chicago, é o comezo dunha tarde de lecer
a primeiros de outubro.
Empezamos cunha imaxe de 1 metro de largura,
que vemos a 1 metro de distancia.
Agora cada 10 segundos afastarémonos 10 veces máis
e o noso campo de visión será 10 veces maior.
Este cadrado ten 10 m de largura.
e logo de 10 segundos o seguinte cadrado
será 10 veces máis largo.
A imaxe está centrada nesta parella,
incluso despois de que os perdamos de vista.
100 m de largo, a distancia que un home pode correr en 10 s.
Os coches enchen a autoestrada, os barcos repousan no peirao.
A bancada de cores é a do estadio Soldier 's Field.
Este cadrado ten 1 km de largura, 1000 m,
a distancia que un coche de carreiras percorre en 10 s.
Vemos a gran cidade á beira do lago.
10 elevado a 4 m = 10 km,
a distancia que un avión supersónico voa en 10 s.
Vemos o bordo redondo do lago Michigan,
despois o gran lago enteiro.
10 elevado a 5 m, a distancia que un satélite en órbita
cobre en 10 segundos.
Grandes formacións de nubes, o tempo do día no Medio Oeste.
10 elevado a 6 = 1.000.000, un millón de metros.
Axińa a Terra amosará a súa sólida esfera.
Xa podemos ver a Terra enteira,
xusto cuando levamos un minuto de viaxe.
A Terra faise pequena na distancia,
mais as estrelas do fondo están tan lonxe
que aínda non parecen moverse.
Unha lińa esténdese á velocidade real da luz.
En 1 segundo cruza a metade da órbita inclinada da Lúa.
Agora marcamos unha pequena parte
da traxectoria da Terra no seu xiro arredor do Sol.
Agora vemos as órbitas dos planetas vecińos,
Venus, Marte e Mercurio
No noso campo de visión entra o brillante
centro do sistema solar, o Sol,
seguido polos grandes planetas exteriores,
que se desprazan nas súas grandes órbitas.
A de fóra é a de Plutón.
Unha restra de cometas que apenas se ven completa o sistema solar.
10 elevado a 14.
O noso sistema solar redúcese a un punto brillante na distancia,
o noso Sol convértese nunha estrela máis entre moitas.
Dende aquí vemos catro constelacións austrais
parecidas a como se ven dende o hemisferio sur da Terra.
Este cadrado ten de largo 10 elevado a 16 m, un ano luz,
e aínda non chegamos á estrela máis próxima.
O noso último paso de 10 segundos levounos
10 anos luz máis lonxe. O próximo serán 100.
A nosa perspectiva cambia tanto agora en cada paso
que incluso as estrelas do fondo parecen converxer
Por fin pasamos a brillante estrela Arcturus e algunhas do Carro.
Rodéannos nubes de gas e estrelas normais mais pouco familiares
mentres viaxamos a través da nosa galaxia: a Vía Láctea.
Uns pasos de xigante lévannos ao extrarradio da galaxia.
Ao írmonos afastando empezamos a ver
a gran espiral plana cara a nós.
O tempo e o camińo que escollemos para saír de Chicago
levounos ao exterior da galaxia
seguindo un rumbo case perpendicular ao seu disco.
Estas dúas pequenas galaxias satélite
son as nubes de Magallanes.
10 elevado a 22, un millón de anos luz.
Os grupos de galaxias conforman un novo nivel de estrutura na escena.
Os puntos brillantes xa non son simples estrelas,
senón galaxias cheas de estrelas, vistas como unha soa
Pasamos o gran cúmulo de galaxias de Virgo, entre outros moitos.
100 millóns de anos luz.
Mentres nos achegamos aos límites da nosa visión,
paramos para empezar a viaxe de volta.
Esta escena solitaria, coas galaxias que parecen pó,
é o aspecto que ten a inmensa maioría do espazo.
Este baleiro é normal.
A riqueza da zona máis próxima a nós é a excepción.
A viaxe de volta ao picnic á beira do lago
farémola de xeito acelerado.
Reduciremos a distancia á superficie da Terra
unha potencia de 10 cada 2 segundos.
Cada 2 segundos
cubriremos o 90% da distancia que resta
para chegar á Terra.
Noten a alternancia entre gran actividade
e relativa inactividade,
Un ritmo que continuará todo o tempo
até chegarmos ao noso próximo obxectivo:
un protón e o núcleo dun átomo de carbono baixo a pel da man
do home adurmińado do picnic.
10 elevado a 9 metros
10 elevado a 8 m
Sete
Seis
Cinco
Catro
Tres
Dous
Un
Estamos de novo no punto de inicio
Baixamos até un metro de distancia, 10 elevado a 0.
Ahora reduciremos a distancia até o noso destino final un 90%
cada 10 segundos.
Cada paso é moito máis pequeno có anterior.
A 10 elevado a -2, unha centésima de metro, 1 cm,
achegámonos á superficie da man.
En poucos segundos entraremos na pel
e atravesaremos capa tras capa, dende as células mortas externas
até o interior dun pequeno glóbulo no sangue.
As capas de pel aparecen e desaparecen.
Unha capa exterior de células, fibras de coláxeno.
Os capilares que conteńen os glóbulos vermellos no sangue
e un arrugado linfocito.
Entramos no glóbulo branco.
Entre os seus orgánulos vitais, a parede porosa do núcleo celular.
O núcleo contén o material xenético do home
dentro dos fíos enfiados de ADN.
Achegámonos á propia dobre hélice.
A molécula, como unha longa escaleira enrolada
cuxos chanzos son parellas de bases que deletrean dúas veces,
cun alfabeto de catro letras, unha potente mensaxe xenética.
Na escala atómica, a interacción entre a forma e o movemento
faise máis visíbel.
Centrámonos nun grupo de tres átomos de hidróxeno
ligados por forzas eléctricas a un átomo de carbono.
Catro electróns forman a capa exterior do átomo de carbono.
Aparecen en movemento cuántico
coma un enxame de faíscas.
A 10 elevado a -10 m, 1 angstrom,
atopámonos sobre estes electróns externos.
Ahora achegámonos aos dous electróns interiores
nun enxame aínda máis comprimido.
Mentres nos diriximos ao centro de atracción do átomo
entramos nun vasto espazo interior.
Por fin, o núcleo de carbono, tan masivo e tan pequeno.
O núcleo de carbono contén seis protóns e seis neutróns.
Estamos no dominio dos módulos universais.
Hai protóns e neutróns en cada núcleo, electróns en cada átomo
e todo está formado por átomos,
dende as moléculas até a galaxia máis lonxana.
Cando un só protón enche a escena,
chegamos á fronteira do que hoxe cońecemos.
Serán estes uns quarks en intensa interacción?
A nosa viaxe levounos a través de 40 potencias de 10.
Se isto que vemos agora o tomamos coma 1 unidade
entón a imaxe dos cúmulos de galaxias que vimos antes
é 10 elevado a 40, ou sexa,
un 1 seguido de 40 ceros.
MÚSICA COMPOSTA E INTERPRETADA POR ELMER BERNSTEIN
NARRADO POR PHILIP MORRISON
Versión galega dos subtítulos: Martin Pawley