Làm cách nào để biết điều gì diễn ra trên thế giới ?
Lượng thông tin chỉ cần click chuột để xem
có thể là vô hạn,
nhưng thời gian và công sức
cần để tiếp nhận và đánh giá thì không như vậy.
Tất cả thông tin trên thế giới sẽ là vô ích
nếu bạn không biết cách đọc tin tức.
Với ông bà, bố mẹ,
hay anh chị bạn,
điều này nghe có vẻ xa lạ.
Vài chục năm trước, tin tức có sức ảnh hưởng rất lớn.
Lựa chọn bị giới hạn
bởi một vài tạp chí đại chúng,
các tờ báo lớn
và vài ba đài truyền hình
nơi những phát thanh viên uy tín đọc tin tức trong ngày
vào cùng một khung giờ mỗi buổi tối.
Vấn đề với hệ thống này dần trở nên rõ ràng
với sự nở rộ của truyền thông đại chúng.
Các nước có nền chính trị độc tài
thường quản lí và kiểm duyệt thông tin,
song một loạt bê bối đã cho thấy
chính phủ các nước dân chủ cũng lừa gạt công chúng
với sự hợp tác của truyền thông.
Sự tiết lộ về các cuộc chiến tranh mật, các vụ ám sát
và sự mục nát của thể chế chính trị
hủy hoại niềm tin công chúng vào nguồn tin chính quyền
truyền đi qua các nguồn thông tin đại chúng.
Sự sụp đổ niềm tin đối với người bảo vệ truyền thông
dẫn đến sự cạnh tranh từ các báo, radio,
truyền hình cáp với các hãng tin lớn ghi lại các sự kiện
từ nhiều quan điểm khác nhau.
Những năm gần đây, mạng internet nhân lên
số lượng thông tin và quan điểm,
cùng với mạng xã hội, blog và video trực tuyến
khiến ai cũng có thể thành phóng viên.
Nếu ai cũng là phóng viên, thì không ai thực sự là phóng viên cả,
những nguồn tin có thể bất đồng,
không chỉ về quan điểm, mà còn về chính sự kiện thực tế.
Vậy làm cách nào có được sự thật , hay ít nhất là gần với sự thật?
Một trong những cách tốt nhất là lấy tin tức gốc
chưa được chỉnh sửa bởi các biên tập viên.
Thay vì đọc bài phân tích nghiên cứu khoa học
hay phát biểu của một chính trị gia,
bạn có thể tìm tài liệu gốc và tự đánh giá chúng.
Với tin tức thời sự, hãy theo dõi các phóng viên trên mạng xã hội.
Trong các sự kiện lớn, như Mùa xuân Ả Rập
hay biểu tình phản đối ở Ukraina,
các phát thanh viên và blogger đăng cập nhập và các đoạn ghi âm
từ giữa cuộc hỗn loạn.
Mặc dù, sau đó, chúng sẽ xuất hiện trên báo đài,
hãy nhớ rằng đó là bản đã qua biên tập
thường kết hợp giọng nói của người ở hiện trường
với dữ liệu của biên tập viên vốn không ở đó.
Đồng thời, sự kiện càng hỗn loạn,
bạn càng không nên theo dõi trực tiếp.
Trong những sự kiện như khủng bố hay thiên tai,
truyền thông ngày nay cố đưa tin liên tục
kể cả khi không có thông tin xác thực,
đôi khi dẫn đến sai lệch
hay cáo buộc sai người vô tội.
Bạn rất dễ trở nên lo lắng,
nhưng hãy cố gắng cập nhật thông tin
vào nhiều thời điểm trong ngày,
thay vì cứ vài phút,
để thông tin hoàn thiện có thời gian để xuất hiện
và những báo cáo sai bị bác bỏ.
Dù báo chí hướng đến tính khách quan,
sự chủ quan trong truyền thông là không tránh khỏi.
Khi không có nguồn tin trực tiếp,
hãy đọc từ nhiều nguồn
những phóng viên khác nhau phỏng vấn những chuyên gia khác nhau.
Tìm kiếm từ nhiều nguồn và chú ý sự khác biệt
giúp bạn lắp ghép
cho một cái nhìn tổng thể.
Tách rời thực tế và quan điểm cũng là điều quan trọng.
Những từ như nghĩ, có thể, hay có khả năng
nghĩa là hãng tin đang thận trọng
hoặc, tệ hơn, là đưa ra dự đoán.
Cẩn thận với bản tin dựa vào nguồn tin nặc danh.
Chúng có thể từ những người có ít kết nối với câu chuyện,
hoặc chỉ muốn gây ảnh hưởng đến bản tin,
sự nặc danh giúp họ thoát khỏi trách nhiệm
trước thông tin mà họ cung cấp.
Điều cuối cùng cũng là quan trọng nhất,
cố gắng xác minh tin tức trước khi lan truyền.
Mặc dù mạng xã hội mang chúng ta
đến với sự thật nhanh hơn,
nó cũng khiến những lời đồn đại
lan truyền trước khi được xác minh
và thông tin sai lệch tồn tại rất lâu kể cả sau khi bị bác bỏ.
Vậy nên, trước khi chia sẻ một
tin tức kinh ngạc hay khó tin,
hãy tìm kiếm thêm trên mạng về thông tin
hay bối cảnh mà bạn có thể đã bỏ qua
và xem xem những người khác đang nói gì về nó.
Ngày nay, chúng ta tự do hơn
thoát khỏi những người
từng kiểm soát dòng chảy thông tin.
Nhưng sự tự do mang đến trách nhiệm:
trách nhiệm định hướng thông tin của chính mình
và đảm bảo dòng chảy ấy không trở thành một trận lũ,
khiến ta khó tiếp cận với thông tin chính xác.