Herkese merhaba. Haydi rehberli turumuza başlayalım.
Müzeler Müzesi'ne hoş geldiniz.
Müzeler, neredeyse 2000 yıldır insanlık tarihinin bir parçası olmuştur.
Fakat bugün ziyaret edebildiğimiz türden müzeler her zaman yoktu.
Müzelerin tarihi, tahmin edebileceğinizden çok daha eski ve ilginçtir.
Turumuza, Yunan kanadıyla başlayacağız.
Müze kelimesi, Yunanca'da Müzler, yani sanat ve bilim tanrıçaları için
inşa edilen tapınaklar anlamına gelen "mouseion" kelimesinden geliyor.
Tapan kişiler, Müzler'in akademiye bekçilik etmelerini ve hak eden
kişilere de beceri vermelerini diliyorlardı.
Tapınaklar, heykeller, mozaikler, karmaşık bilimsel araçlar,
şiirsel ve edebî
yazıtlardan oluşan sunumlarla
ve bir ölümlünün, kutsal ilhama layık olduğunu
gösterebilecek diğer hediyelerle
doluydu.
Şimdi Mezopotamya kanadına geçiyoruz.
İlk müze, şu anda Irak olan bölgede, M.Ö. 530 yılında kurulmuştu.
İlk müze yöneticisi de aslında bir prensesti.
Ennigaldi-Nanna, E-Gig-Par adlı evinde Mezopotamya antikalarını toplamaya
ve biriktirmeye başladı.
Arkeologlar bölgede kazı yaptıklarında,
üstlerinde üç dille yazı yazılmış kil etiketleriyle birlikte,
düzgünce sıralanmış, düzinelerce eser keşfettiler.
İlginç partiler veriyor olmalıydı.
İlgi çekici parçaları toplama ve sergileme geleneği, Roma İmparatorluğu
kanadında da görebildiğiniz gibi, taklit edilmeye başlamıştı.
Politikacıların ve generallerin hazine evleri,
savaş kalıntılarıyla doluydu
ve krala ait hayvanat bahçeleri de gladyatör turnuvaları gibi
özel günlerde, halka egzotik hayvan sergiliyordu.
Gördüğünüz gibi, burada bir aslanımız ve bir de gladyatör var
ve tabii hizmetlinin de bu kanatta olması gerekiyor.
Devam ediyoruz, acele edin.
Müzelerin evriminde bir sonraki adımımız Rönesans'ta,
doğal yaşam çalışmaları, neredeyse bin yıllık bir Batı cahilliğinden sonra
tekrar ortaya çıktığı zamanda meydana geliyor.
Aynı zamanda Wunderkammers adı da verilen antika kabinleri,
fiziksel bir ansiklopedi gibi görünen, camekânlarda sergilenen
eserlerin toplandığı yerdi.
Şuradaki elbise dolabına girin. İşte geldiniz. Ceketlere dikkat edin.
Ole Worm'un kabininde gezeceğiz;
17. yy'da doğa bilimcisi, antikacı ve
doktor olan zengin Ole Worm'a ait ve en göze çarpan
antika kabinlerinden birisi.
Ole Worm; doğal numuneleri,
insan iskeletlerini,
antik runik metinleri ve
Yeni Dünya'dan eserleri topluyordu.
Diğer antika kabinlerinde ise
genetik anormallikler,
değerli taşlar,
sanat çalışmaları,
dini ve tarihi kalıntıları bulabilirdiniz.
Tanrım! Buna dokunmak istemeyebilirsiniz.
Bu kabinler kişiseldi ve yine, genellikle konaklarda, sahipleri,
yöneticiler ve aristokratlar, ayrıca tüccarlar ve eski bilim adamları
tarafından yönetilirdi.
Şimdi, kimler sirk orgunun sesini duyuyor?
1840 civarında
genç girişimci bir şovmen olan Phineas T. Barnum,
Avrupa'dan ünlü olan antika kabinlerini satın aldı
ve New York'ta, Barnum'un Amerikan Müzesi'ni kurdu.
Hayvanat bahçesindeki türler,
amfiteatr,
bal mumu müzesi,
tiyatro
ve seçkin sakinleri ile bilinen,
mesela ayılar,
filler,
akrobatlar,
devler,
Siyam ikizleri,
Fiji deniz kızı,
sakallı bir kadın ve aynı zamanda
modern makineler ile bilimsel araçlardan oluşan garip bir gösteri vardı.
Halka açık müzeler, kısmen yeni bir olgudur.
Barnum'dan önce ilk halka açık müzeler
yalnızca üst ve orta sınıfa açıktı
ve bu yalnızca belirli günlerdeydi.
Ziyaretçilerin, müzeyi ziyaret etmek için, öncelikle
kabul için mektup yazmaları gerekiyordu
ve müzeyi her gün yalnızca küçük gruplar ziyaret edebiliyordu.
Louvre, tüm halkın müzeye girmesine müsaade ediyordu,
fakat yalnızca haftada üç gün.
19. yy'da, bildiğimiz müze
kavramı şekil almaya başlamıştı.
Smithsonian gibi kurumlar ortaya çıktı,
böylelikle nesneler kilitli kalmak yerine görülebiliyor ve incelenebiliyordu.
Özellikle Amerika müzeleri
deneyler gerçekleştiriyordu
ve doğal numuneleri aramak ve yeniden kazanmak için kâşifler tutuyordu.
Müzeler, ilim, sanatsal ve bilimsel keşfin merkezi hâline geldi.
Bu çağa genelde Müze Çağı deniyor.
Günümüzde müzeler herkese açık,
öğrenme ve araştırma merkezleri,
ayrıca uygulamaları olan kurumlara dönüşüyorlar.
Fakat müzelere kimin gittiği sorusu hâlâ gündemde,
çünkü bilet fiyatları bazen geleceğin bilimcilerini, sanatçılarını
ve merakını gidermek için bütçesi uygun olmayan
kutsal ilhamın hedefi olan insanları engelleyebiliyor.
Geldiğiniz için teşekkürler
ve giderken hediye dükkânlarına da uğramaktan çekinmeyin.