Diyelim ki iki kişi bir caddede yürüyor
ve birbirlerine çarpıyorlar.
Sadece silkinip yürümeye devam ediyorlar.
Bu durum bazen moleküllerde de gerçekleşir.
Birbirlerine çarparlar, o kadar.
Ama ya iki insan birbirine çarpsaydı,
bu çarpışma sırasında
birisinin kolu kopsaydı
ve diğer kişinin yüzüne nakledilseydi?
Bu kulağa çok garip geliyor
ama birbirleriyle birçok şekilde
tepkimeye giren moleküllere benzer bir şey.
İki molekül birleşip bir molekül oluşturabilir.
Bir tanesi dağılıp iki tane de oluşturabilir.
Moleküller parça değiştirebilirler.
Tüm bu değişiklikler kimyasal tepkimelerdir
ve bunların etrafımızda olduğunu görebiliriz.
Örneğin havai fişekler patladığında,
demir paslandığında, süt bozulduğunda,
insanlar doğduğunda,
yaşlandığında ve öldüğünde
sonra da çürüdüğünde kimyasal tepkimeler oluşur.
Ama kimyasal tepkimeler mecburen olmaz.
Her şey düzgün olmalıdır.
İlk olarak, moleküller doğru yönelimle
birbirine çarpmak zorundadır.
İkincisi, birbirlerine yeterince sert çarpmalıdır.
Bir başka deyişle,
yeteri kadar enerjiyle.
Muhakkak şöyle düşünüyorsunuz,
bir tepkime tek bir yönde oluşur ve biter.
Bazen bu doğrudur.
Örneğin nesneler yandıktan veya patladıktan sonra
eski hâline dönemez.
Ama çoğu tepkime iki yönde birden gerçekleşir,
ileri ve geri yönde.
Kol suratlı adamın,
kolsuz bir kızla çarpışarak
o kolu asıl yerine geri yerleştiremez diye bir şey yok.
Biraz konudan uzaklaşalım.
Diyelim ki
caddede bin tane insan var
ve hepsi başlangıçta
normal uzuvlara sahipler.
Başlarda, A kişisinden bir kolu
B kişisinin yüzüne nakletmek için her çarpışma bir şanstır.
Yani başlangıçta
gitgide fazla insan
kendini yüzlerine kol nakledilmiş hâlde
veya kayıp kollarla bulur.
Ama kol suratlı insanların sayısı
ve kayıp kolların sayısı arttıkça
bu insanlar arasındaki çarpışmalar daha muhtemel olur.
Ve birbirlerine çarptıklarında
bilin bakalım ne olur?
Normal uzuvlu insanlar çoğalır.
Saniyede ileri nakledilen uzuv sayısı
yüksek başlayacak ve sonra düşecektir
ve saniyede geri nakledilen uzuv sayısı
sıfırdan başlayıp yükselecektir.
Sonunda bu sayılar eşitlenecek,
aynı olacaklar.
Bu gerçekleştiğinde insanlar birbirine hâlâ çarpıp
uzuv değiş tokuş ediyor olsalar da
her bir evredeki insan sayısının değişimi durur.
Sizce her bir evrede
ne kadar insan var?
Yarıya yarıya, değil mi?
Hayır ya da belki de.
Duruma göre değişir.
Yarı yarıya olabilir
ama 60'a 40 da olabilir
veya 15'e 85, her neyse.
Biz kimyagerler moleküllerin gerçek dağılımını çözmek için
küçük ve eldivenli ellerimizi kirletmek zorundayız --
laboratuvarda olduğumuz için çok da kirlenmezler aslında.
Her bir uzuv nakli,
işin içinde olan insanlar için oldukça dramatik olmasına rağmen
olaya uzaktan bakarsak
nüfusun değişmediğini görürüz.
Buna nirvana dengesi diyoruz
ve bu sadece kimyasal tepkimelerle meydana gelmiyor.
Gen havuzu veya otoyol trafiği gibi
şeyler de aynı şablonu gösteriyor.
Hâlâ 9 kilometre yüksekte gibi görünüyor
ama yerde meydana gelen
birçok çılgın olay var,
onları görmek için sadece yaklaşmanız gerek.