Producent pasty do zębów twierdzi, że usunie ona więcej płytki nazębnej
niż jakakolwiek inna pasta.
Polityk mówi, że jego plan stworzy najwięcej miejsc pracy.
Tak bardzo jesteśmy przyzwyczajeni do wyolbrzymień
w reklamie i polityce,
że nawet nas to nie rusza.
A kiedy twierdzeniu towarzyszy wykres?
W końcu wykres to nie opinia.
To konkretne liczby, z którymi nie da się kłócić.
Niestety wykresy mogą na wiele sposobów mylić
albo po prostu manipulować.
Oto kilka rzeczy, na które trzeba uważać.
W 1992 roku Chevrolet reklamował się, że produkuje najbezpieczniejsze samochody
przy pomocy tego wykresu.
Wykres nie tylko pokazuje, że 98% ciężarówek Chevroleta
sprzedanych przez ostatnią dekadę wciąż jest w eksploatacji,
ale sprawia wrażenie, że są dwa razy bardziej niezawodne niż Toyoty,
dopóki nie spojrzymy na liczby po lewej
i nie okaże się, że wskaźnik dla Toyoty to 96,5%.
Skala obejmuje tylko liczby od 95 do 100%.
Gdyby miała od 0 do 100, wyglądałoby to tak.
To jeden z najczęstszych sposobów manipulacji wykresem.
Zniekształcenie skali.
Powiększenie małej części osi Y
wyolbrzymia ledwie wykrywalną różnicę między podobnymi rzeczami.
To szczególnie myli w wykresach słupkowych,
bo zakładamy, że różnica wysokości słupków
jest proporcjonalna do wartości.
Skala może być też zniekształcona na osi X,
zwykle na wykresach liniowych pokazujących, że coś zmienia się w czasie.
Ten wykres pokazuje wzrost zwolnień w USA w latach 2008-2010.
Manipuluje osią X na dwa sposoby.
Przede wszystkim skala jest niespójna.
15-miesięczny okres od marca 2009 roku został ściśnięty,
żeby wyglądał na krótszy niż wcześniejsze sześć miesięcy.
Wyrównanie okresów daje inny obraz,
spadek liczby zwolnień po 2009 roku.
Jeśli ciekawi was, skąd wzrost,
oś czasu zaczyna się natychmiast po największym krachu finansowym w USA
od czasu wielkiego kryzysu.
Ta technika to "podejście selektywne".
Przedział czasowy można wybrać tak,
żeby ukryć wpływ ważnego wydarzenia.
Wybranie określonych punktów może ukryć ważne zmiany.
Nawet jeśli w samym wykresie nie ma nic złego,
mylne wrażenie może wynikać z braku istotnych informacji.
Wykres pokazujący, ile osób co roku ogląda Super Bowl,
tworzy wrażenie, że jego popularność eksplodowała.
Ale nie uwzględniono wzrostu populacji.
Tak naprawdę notowania się nie zmieniły,
bo chociaż liczba fanów futbolu amerykańskiego wzrosła,
ich udział w ogólnej oglądalności nie.
Wykres nie powie też wiele,
jeśli nie mamy świadomości przedstawianych danych.
Oba wykresy wykorzystują te same dane dotyczące temperatury oceanu
z Krajowych Centrów Informacji o Środowisku.
Skąd tak różne wyniki?
Pierwszy wykres przedstawia średnią roczną temperaturę oceanu
od 1880 roku do 2016 roku,
przez co różnica wydaje się niewielka.
W rzeczywistości wzrost nawet o pół stopnia Celsjusza
może powodować ogromne zmiany ekologiczne.
To dlatego drugi wykres
pokazujący średnie zmiany temperatury w każdym roku
jest o wiele bardziej wymowny.
Dobrze używane wykresy mogą pomóc intuicyjnie uchwycić złożone dane.
Odkąd rozwój techniki umożliwił częstsze wykorzystanie wykresów w mediach,
łatwiej z nich jednak skorzystać w nieostrożny albo nieuczciwy sposób.
Następnym razem, kiedy zobaczysz wykres, nie daj się zwieść.
Sprawdź legendę,
liczby,
skalę
i kontekst,
a potem pomyśl, co wykres chce ci przekazać.