Açıkçası, şehir gökyüzü oldukça sıkıcı.
Binalar arasından yukarıya, kasvetli parçalara bakarsanız,
Büyük Ayı görebilirsiniz
ya da belki Orion takım yıldızını.
Fakat durun.
Kasvetli parçaya tekrar bakın ve baş parmağınızı kaldırın.
Sizce parmağınızın arkasında kaç tane yıldız vardır?
On, on iki mi? Tekrar düşünün.
Eğer baş parmağınız büyüklüğündeki gökyüzü parçasına
Hubble Uzay Teleskobu'yla baksaydınız,
ışık noktaları yerine karaltılar görürdünüz.
Onlar yıldız değildirler.
Onlar, Samanyolu gibi, galaksiler.
Milyarlarca yıldız şehirleri ve
1000'den fazla yıldız baş parmağınızın ardında gizli.
Evren, şehirden görebildiğinizden daha büyüktür,
hatta kırsal bölgeden görebildiğiniz yıldızlı gökyüzünden de daha büyüktür.
Gök fizikçilerinin gördüğü evren budur,
dünyadaki kum tanesinden daha fazla yıldıza sahip olan evren.
Geceleri yıldızlara bakarak
insan tarihindeki en eski bilimde yerinizi almış oluyorsunuz.
Gökyüzü çalışmaları navigasyondan,
tarımdan, belki de dilden bile çok daha eskidir.
Fakat diğer bilimlerden farklı olarak astronomi sadece gözlemseldir.
Deneylerimizin parametrelerini laboratuvar sıralarında kontrol edemeyiz.
En iyi teknolojimiz aya insan gönderebilir ve
güneş sisteminin her köşesini inceleyebilir.
Fakat yıldızlar arasındaki esneyen
boşluklara kıyasla, bu mesafeler oldukça küçüktür.
Peki diğer galaksilerin neyden oluştuğu, kaç tane
oldukları veya orada oldukları hakkında bu kadar bilgiyi nasıl biliyoruz?
Gece yukarıya baktığımızda görülen ilk şeyden başlayabiliriz: Yıldızlar.
Öğrenmeye çalıştığımız şey, onların nitelikleridir.
Neyden oluşuyorlar? Ne kadar sıcaklar ve büyükler? Ne kadar eskiler?
Dünyaya ne kadar uzaktalar?
İnanın ya da inanmayın,
tüm bunları gökyüzünde parıldayan ışıktan öğrenebiliriz.
Bir yıldızın mesajını, yıldız ışığını gökkuşağına çevirerek çözebiliriz.
Dünyadan bir gökkuşağına bakınca,
atmosferdeki su damlacıkları aracılığıyla onu
oluşturan çeşitli dalga boylarına ayrılan güneş ışığına
bakıyor olursunuz.
Diğer yıldızlardan gelen ışığı da çalışabilir
ve su damlaları yerine ışığı dağıtan diğer özel araçlar kullanarak
gökkuşakları yaratabiliriz.
Güneşimizden saçılan ışığa baktığımız zaman,
garip bir şey görürüz: Gökkuşağında karanlık çizgiler.
Bu çizgiler atomların karakteristik parmak izleridir.
Güneş atmosferindeki her atom türü özel dalga boylarında ışığı içine çeker
ve içine çekme miktarı, kaç adet atom olduğuna bağlıdır.
Bu karakteristik dalga boylarında ne kadar ışığın olmadığını gözlemleyerek
yalnızca güneş atmosferinde hangi elementlerin bulunduğunu değil,
ayrıca yoğunluklarını da söyleyebiliriz.
Diğer yıldızları çalışmak için de aynı fikir uygulanabilir.
İzgesel bir gökkuşağı yapın, eksik olan şeye bakın
ve hangi elementlerin var olduğunu çözün.
Bingo. Şimdi yıldızların neyden oluştuğunu biliyorsunuz.
Fakat işimiz yalnızca gözlerimizin algıladığı dalga boylarıyla sınırlı değil.
Radyo dalgalarına dikkat edin.
Evet, arabanıza en sevilen 100 şarkıyı getirebilirler
fakat uzayda neredeyse sınırsız bir şekilde yolculuk da edebilirler.
Radyo dalgaları buraya kadar
gelebildikleri için, evrenin en eski tarihini, büyük patlama sonrası
birkaç yüz yıldan itibaren anlatabilirler.
Ayrıca uzaydaki gaz ve toz bulutları gibi soğuk nesneler tarafından yayılan
kızılötesi ışınları da inceleyebiliriz
ve sıcak yıldızlardan çıkan kızılötesi ışın, bu bulutlardan doğar.
Farklı dalga boylarını incelemek bize yalnızca
bir nesnenin daha bütün bir resmini değil, ayrıca
evrenin farklı görünümlerini de verir.
Bu nedenle astrofizikçiler, farklı bir durumda dünyanın atmosferi
tarafından engellenecek olan ışığı saptamak için, kızılötesinden X-ray'e,
görüntüyü kaplayan dev radyo çanaklarından
dev gümüş aynalara ve uydulara kadar, farklı tür teleskoplar kullanırlar.
Astrofizikçiler evrendeki milyarlarca
galaksi içerisinde yalnızca milyarlarca yıldızı görmezler.
Her biri farklı bir hikâye anlatan yıldızları birçok kanal aracılığıyla
duyar, hisseder ve algılarlar.
Ancak her şey, gördüğümüz ve göremediğimiz türden ışıkla başlıyor.
Evrenin sırlarını bilmek mi istiyorsunuz?
Işığı takip edin.