زمانی که ۱۴ سال داشتم، به علوم علاقه مند بودم--
مجذوب آن بودم و برای آموختن اشتیاق داشتم.
و در دبیرستان یک معلم علوم داشتیم که همیشه میگفت،
"دخترها لازم نیست به درس گوش کنند."
دلگرم کننده بود، بله.
(خنده)
من تصمیم گرفتم که گوش نکنم-- ولی تنها به همان یک درس.
خوب، اجازه دهید شما را به رشته کوه آند در شیلی ببرم،
۵۰۰ کیلومتر، ۳۰۰ مایل در شمال شرق سانتیاگو
جایی بسیار دورافتاده، خشک و بسیار زیبا است
و چیز زیادی در آنجا وجود ندارد.
در آنجا کرکسها و رطیلها زندگی میکنند،
و شب هنگام، زمانی که روشنایی به تیرگی میگراید،
یکی از تاریک ترین آسمانهای زمین پدیدار میشود.
کوهستان، مکانی جادویی است.
آنجا ترکیب بی نظیری از قلهای دورافتاده
و تجهیزات بسیار پیچیده وجود دارد.
و نیاکان ما، تا آنجا که تاریخ ثبت شدهای وجود دارد،
در حال نگریستن به آسمان شب و تعمق در منشا آفرینش بودهاند.
و نسل ما، به هیچ وجه از آنها مستثنا نیست.
تنها مشکل اینجا است که در زمان ما
آسمان شب با نور خیره کننده شهرها مسدود شده است.
و بنابراین، ستاره شناسان برای مشاهده و مطالعه کیهان
به این قلههای بسیار دورافتاده میروند.
پس تلسکوپها پنجرههای ما به سوی کیهان هستند.
ابدا اغراق نیست اگر بگوییم که نیم کره جنوبی آینده اختر شناسی
در قرن ۲۱ام است.
هم اکنون دستهای تلسکوپ در
رشته کوه آند در شیلی موجود هستند،
و به زودی تلسکوپهای جدیدی با تواناییهای هیجان انگیز به آنها افزوده خواهند شد.
دو گروه بینالمللی تلسکوپهای عظیم را نصب خواهند کرد
که مانند چشمان ما، به امواج نور حساس هستند.
تلسکوپهای تحقیقاتی وجود خواهند داشت
که هر چند شب یک بار آسمان را رصد خواهند کرد.
تلسکوپهای رادیویی در آنجا خواهند بود،
که به امواج رادیویی با طول موج بالا حساس هستند.
و در نهایت، تلسکوپی در فضا قرار خواهد گرفت
که جانشین تلسکوپ هابل خواهد بود؛
و نام آن تلسکوپ جیمز وب است،
و در سال ۲۰۱۸ ارسال خواهد شد.
ماهوارهای به نام TESS برای کشف
سیارههای خارج از منظومه شمسی ارسال خواهد شد.
در ده سال گذشته، من رهبری گروهی را بر عهده داشتم--
یک کنسرسیوم-- گروهی بین المللی،
برای ساخت چیزی که در نهایت
بزرگترین تلسکوپ نوری موجود خواهد بود.
نام آن تلسکوپ عظیم ماژلان و یا به اختصار GMT است.
این تلسکوپ آینههایی با قطر ۸/۴ متر خواهد داشت--
هر کدام از آینهها.
تقریبا معادل ۸ فوت است.
بنابراین از صحنه اینجا بزرگتر خواهد بود-- شاید تا ردیف چهارم برسد.
هر کدام از هفت آینه این تلسکوپ
تقریبا به قطر ۸ متر خواهند بود.
که روی هم رفته، قطر تلسکوپ متشکل از این هفت آینه
۲۴ متر خواهد بود.
خوب، در واقع به اندازه کل این سالن.
کل تلسکوپ تقریبا ۴۳ متر ارتفاع خواهد داشت،
و دوباره، از آنجا که در ریو هستیم،
بعضی از شما مجسمه عظیم مسیح را دیدهاید.
از نظر ارتفاع ابعاد آن قابل مقایسه است؛
البته، کمی از تلسکوپ کوتاهتر است.
از نظر ابعاد با مجسمه آزادی قابل مقایسه است.
و قرار است در محفظهای با ۲۲ شبکه قرار بگیرد--
به ارتفاع ۶۰ متر.
اما ساختمان غیر معمولی برای حفاظت از تلسکوپ است.
پنجرهای گشوده به آسمان خواهد داشت،
تا قادر باشد به سمت آسمان قرار گرفته و به آسمان نگاه کند،
و در واقع برروی پایه چرخش میکند.
یک ساختمان ۲٫۰۰۰ تنی چرخان.
وضوح تلسکوپ عظیم ماژلان ۱۰ برابر
تلسکوپ فضایی هابل خواهد بود.
۲۰ میلیون بار از چشم انسان حساس تر خواهد بود.
و برای اولین بار، قادر به کشف حیات در
سیارههای خارج از منظومه شمسی خواهد بود.
به ما امکان خواهد داد تا به اولین تشعشع در کهکشان نگاه کنیم--
در واقع، سپیده دم جهان هستی.
سپیده دم کیهانی.
این تلسکوپی است که ما را قادر میسازد تا به عقب بنگریم
و کهکشانها را در زمانی که در واقع درحال شکل گیری بودند، ببینیم.
اولین سیاهچالهها در جهان، اولین کهکشانها.
اکنون، برای هزاران سال، به مطالعه کیهان پرداختهایم،
و به دنبال جایگاه خود در جهان هستی بودهایم.
یونانیان باستان بر این باور بودند
که زمین مرکز جهان هستی است.
پانصد سال بعد، کوپرنیک جایگاه زمین را تغییر داد،
و خورشید را در قلب کیهان نهاد.
و ما در طول قرنها،
از زمانی که گالیله، دانشمند ایتالیایی،
در واقع با یک تلسکوپ کوچک ۵ سانتیمتری رو به سمت آسمان نهاد،
آموختهایم که هر بار تلسکوپ بزرگتری ساختهایم،
چیزهایی درباره جهان هستی دریافتهایم،
و بدون استثناء، کشفهای جدیدی کردهایم.
در قرن بیستم دریافتیم که جهان در حال انبساط است
و منظومه شمسی ما در مرکز این انبساط قرار ندارد.
اکنون میدانیم که جهان هستی از ۱۰۰ میلیارد کهکشان تشکیل شده
که در محدوده دید ما قرار دارند،
و هرکدام از آنها ۱۰۰ میلیارد ستاره در خود دارند.
و ما اکنون درحال مشاهده عمیقترین تصویر کیهان هستیم
که تا کنون گرفته شده است.
این تصویر توسط تلسکوپ فضایی هابل
و با چرخاندن تلسکوپ به جایی که قبل از
ارسال هابل قسمتی خالی تلقی میشد ثبت شده است.
و اگر بتوانید این قسمت کوچک را تصور کنید،
یک پنجاهم اندازه قرص ماه کامل است.
پس اگر بتوانید ماه کامل را تصور کنید.
و ۱۰٫۰۰۰ کهکشان در این تصویر دیده میشوند.
و ضعف این تصاویر و ابعاد کوچکشان ای حقیقت را نشان میدهد
که در واقع این کهکشانها بسیار دور از ما در فاصلههای پهناوری قرار دارند.
و ممکن است هر کدام از این کهکشانها
چند میلیارد و یا چند صد میلیارد ستاره را در خود جای داده باشند.
تلسکوپها مانند ماشینهای زمان هستند.
هرچه بیشتر به فضاهای دوردست نگاه میکنیم در زمان بیشتر به عقب خواهیم رفت.
و آنها مانند سطلهای نور هستند-- در واقع، آنها نور را جمع میکنند.
پس هر چه سطل بزرگتر باشد، هرچه آینه بزرگتری داشته باشیم،
نور بیشتری را میتوانیم ببینیم، و دوردستهای دورتری را خواهیم دید.
خوب، ما در قرن اخیر دریافتیم
که چیزهای عجیبی در فضا هستند-- سیاهچالهها.
همین طور دریافتیم که ماده تاریک و انرژی تاریک وجود دارند
اما قابل رویت نیستند.
خوب، الان در واقع درحال مشاهده تصویری از ماده تاریک هستید.
(خنده)
شما متوجه شدید. همه متوجه نکته نمیشوند.
(خنده)
خوب ما از جه راهی متوجه وجود ماده تاریک شدیم --
نمیتوانیم آن را ببینیم -- اما به دلیل گرانش، کشش غیرقابل انکاری وجود دارد.
اکنون ما به بیرون نگاه میکنیم، و دریایی از کهکشانها را میبینیم
که در جهانی در حال انبساط قرار دارند.
کاری که خود من انجام میدهم اندازه گیری میزان انبساط جهان است،
و یکی از پروژههایی که در دهه ۹۰ به انجام رساندم
استفاده از تلسکوپ هابل برای اندازه گیری سرعت انبساط دنیا بود.
اکنون میتوانیم تا ۱۴ میلیارد سال پیش را دنبال کنیم.
در طول زمان یاد گرفتهایم که هر ستاره داستان مربوط به خود را دارد؛
آنها متولد میشوند، میانسالی دارند
و حتی بعضی از آنها مرگهای دراماتیکی دارند
و پس از آن از خاکستر آن ستارهها، ستارههای جدیدی زاده میشوند و ما میبینیم
که بیشتر آنها سیارههایی دارند که به دورشان میگردند.
و یکی از نتایج بسیار شگفت آور در ۲۰ سال گذشته،
کشف سیارههایی است که به دور سایر ستارهها میگردند.
به آنها سیارات فرا خورشیدی میگویند.
و تا سال ۱۹۹۵، ما از وجود هیچ سیاره دیگری
غیر از آنها که به دور خورشید ما میچرخند، آگاه نبودیم.
اما امروز، در حدود ۲٫۰۰۰ سیاره دیگر کشف شدهاند
که ما میتوانیم آنها را شناسایی کرده و جرم آنها را اندازه بگیریم.
۵۰۰ عدد از آنها در منظومههای چند سیارهای قرار دارند.
و ۴٫۰۰۰ تای دیگر-- و هنوز در حال افزایش--
از سیارات چرخان به دور سایر ستارهها وجود دارند.
آنها از گونههای متفاوتی هستند.
بعضی مانند مشتری سیاراتی داغ هستند،
گونههای دیگر یخی هستند، جهانهای آبی وجود دارند
و سیارات سنگی دیگری مانند زمین وجود دارند که "فوق زمین" نامیده میشوند،
و سیارات دیگری هستند که جهانهای الماسی دانسته شدهاند.
خوب، میدانیم که حداقل یک سیاره وجود دارد که در آن حیات جریان دارد و آن زمین ما است.
حتی سیاراتی کشف شدهاند که به دور دو ستاره چرخش میکنند.
دیگر این یک مسئله علمی تخیلی نیست.
خوب، ما میدانیم که در سیاره خودمان حیات وجود دارد،
ما گونهی پیچیدهای از حیات را شکل داده، و اکنون به دنبال ریشههای خویشیم.
و بر اساس آنچه کشف کردهایم، عدهی زیادی گمان میکنند
که احتمالا میلیونها -- یا شاید صدها میلیارد--
سیاره دیگر وجود دارد که به اندازه کافی به ستاره خود نزدیکاند--
و دقیقا در فاصلهای قرار دارند-- که آب به شکل مایع میتواند
در انها وجود داشته باشد وشاید بتوانند از وجود حیات پشتیبانی کنند.
خوب ما از این احتمالات شگفت زده هستیم، این احتمالات بزرگ،
و نکته جالب این است که تا ده سال آینده،
تلسکوپ ماژلان قادر خواهد بود طیف جوی آن سیارهها را مطالعه کند،
و مشخص کند که برای وجود حیات مناسب هستند یا نه.
خوب، پروژه GMT چیست؟
یک پروژهی بین المللی است.
استرالیا، کره جنوبی در آن سهیم هستند و از آنجا که در ریو هستیم، خوشحالم که
جدید ترین عضو این پروژه برزیل است.
(تشویق)
همچنین تعدادی از موسسات آمریکایی در آن سهیم هستند،
از جمله دانشگاه هاروارد،
مؤسسات اسمیتسونین و کارنگی،
و دانشگاههای آریزونا، شیکاگو، تگزاس-آستین وتگزاس A&M.
همچنین کشور شیلی در پروژه سهیم است.
خوب، ساختن و قرار دادن آینهها درست در جای مناسب
در نوع خود بسیار جالب است.
تکههای بزرگ شیشه را بردارید، و آنها را در کورهای که خود در حال چرخش است ذوب کنید
این عملیات زیر زمین فوتبال دانشگاه آریزونا
انجام میگیرد.
در زیر ۵۲٫۰۰۰ صندلی انجام میشد.
هیچ کس از آن اطلاع نداشت.
و در واقع آنجا یک دیگ چرخان وجود دارد.
آینهها رها میشوند تا به آهستگی خنک شوند،
و پس از آن با دقت بالایی جلا داده میشوند.
و خوب، اگر بخواهید متوجه دقت بالای این آینهها شوید،
ناهمواریها بر روی آینه، در تمام ۸ متر
به اندازه کمتر از یک میلیونیوم یک اینچ هستند.
خوب، میتوانید تصور کنید؟
وای!
(خنده)
یک پنج هزارم ضخامت یک تار مو،
در کل ۸ متر.
این دستاوردی عظیم است.
ما را به دقتی که به آن نیاز داریم خواهد رساند.
خوب، این دقت بالا چه کمکی به ما میکند؟
خوب تلسکوپ GMT، اگر قادر به تصور آن باشید--
اگر یک سکه در دست بگیرم، که از قضا یک سکه دارم،
و به تصویر روی آن نگاه کنم، از اینجا آن را میبینم
نوشته روی سکه، چهره روی آن را هم میبینم.
به نظرم حتی در ردیف جلو هم نمیتوانید آن را ببینید.
اما اگر از تلسکوپ ماژلان استفاده کنیم،
از تمام قطر ۲۴ متری آن که بزرگتر از این سالن خواهد بود،
و ۳۰۰ کیلومتر آن را دورتر قرار دهیم،
مثلا اگر در سائو پاولو بود هم میتوانست این چهره را ببیند.
این نتیجه دقت بسیار بالا و قدرت آن است.
و اگر ما--
(تشویق)
اگر فضانوردی به کره ماه سفر کند، ۴۰۰٫۰۰۰ کیلومتر دورتر از ما،
و یک شمع روشن کند -- تنها یک شمع --
بوسیله تلسکوپ ماژلان قادر به تشخیص آن خواهیم بود.
بسیار شگفت انگیز.
این تصویری شبیه سازی شده از خوشهای در یک کهکشان نزدیک است.
"نزدیک" از نظر اخترشناسی، همه چیز نسبی است
دهها میلیون سال نوری آنسوتر.
این احتمالا شکل این خوشه است.
به آن چهار نقطه نورانی نگاه کنید،
و حالا آن را با تصویری از تلسکوپ هابل مقایسه کنید.
جزئیات ضعیفی را مشاهده میکنید که در حال نمایان شدن هستند.
و در نهایت -- و چقدر دراماتیک -- این چیزی است که تلسکوپ ماژلان خواهد دید.
خوب، دوباره به آن تصاویر نگاه کنید.
این تصویری است که بوسیله قذرتمند ترین تلسکوپ حال حاضر دیده میشود،
و دوباره، این چیزی است که تلسکوپ ماژلان خواهد دید.
دقت بسیار بالا.
خوب، در چه نقطهای قرار داریم؟
ما هم اکنون قله کوه را در شیلی آماده کردهایم.
آنجا را منفجر کردیم.
اولین آینه را امتحان کردیم و جلا دادیم.
آینههای دوم و سوم را قالب ریزی کردهایم.
و در حال شروع قالب ریزی آینه چهارم هستیم.
تعداد زیادی مصاحبه در سال جاری داشتیم،
هیئتهای بین المللی با ما مصاحبه کردند،
و گفتند، "آماده مرحله ساخت و ساز هستید."
و ما برنامه داریم که این تلسکوپ را اول با همین چهار آینه بسازیم.
میخواهیم به سرعت وارد مرحله تحقیقات شویم، و شروع به جمع آوری دادههای علمی کنیم --
چیزی که ما اخترشناسان به آن "اولین پرتو" میگوییم، در سال ۲۰۲۱.
و کل تلسکوپ در میانه دهه آینده به اتمام خواهد رسید،
با تمام هفت آینه.
بنابراین، ما آمادهایم تا به جهان دوردست بنگریم،
به سپیده دم کیهان.
قادر خواهیم بود که سایر سیارات را با جزئیات دقیق مطالعه کنیم.
اما برای من، هیجان انگیز ترین نکته در ساخت تلسکوپ ماژلان
امکان کشف چیزهایی است
که هیچ ایدهای درباره آنها نداریم-- حتی تصور آن را هم نمیکنیم،
چیزهای کاملا جدید.
و امیدوارم با ساخت تجهیزاتی از این دست،
الهام بخش زنان و مردان جوانی باشیم تا برای دستیابی به ستارهها تلاش کنند.
بسیار متشکرم.
آبریگادو.
(تشویق)
برونو جیوسانی: متشکرم، وندی.
همینجا باش، چون یک سوال از تو دارم.
تو به تجهیزات دیگری اشاره کردی.
خوب تلسکوپ ماژلان در حال افراشته شدن است همین طور آلما و سایرین در شیلی
و همین طور جاهای دیگر، مثل هاوایی.
این یک همکاری، یا کامل کردن یکدیگر است و یا یک رقابت؟
میدانیم که در سطح سرمایه گذاری رقابت وجود دارد اما در مورد خود علم چطور؟
وندی فریدمن: از نظر علمی، آنها مکمل هم هستند.
تلسکوپهایی که در فضا هستند، آنهایی که روی زمین قرار دارند،
تلسکوپها با ظرفیتهای طول موج متفاوت،
حتی تلسکوپهای مشابه، با تجهیزات متفاوت --
همگی به نقاط مختلفی از پرسش ما نگاه دوختهاند.
پس زمانی که دیگر سیارات را کشف کنیم، میتوانیم آن مشاهدات را با هم مقایسه کنیم،
میتوانیم اتمسفرها را تشخیص دهیم،
و با دقت بسیار بالا به آسمان نگاه کنیم.
پس، آنها در جهت کمال هم کار میکنند.
درباره سرمایه گذاری حق با تو است، رقابت وجود دارد؛
اما از نظر علمی، در جهت تکامل هستیم.
ب ج : ممنون از تو، وندی، که به TEDGlobal آمدی.
و ف : متشکرم.
(تشویق)