Dre Urhahn: Bu tiyatro dünyanın en ünlü plajı
Copacabana'da yapıldı.
Fakat buraya 25 kilometre uzaklıkta,
Rio'nun kuzeyinde
Vila Cruzeiro isimli bir bölge var.
Burada yaklaşık 60.000 kişi yaşıyor.
Rio'da yaşayan insanlar Vila Cruzeiro'yu
genellikle haberlerden tanıyor ve
maalesef Vila Cruzeiro'dan gelen haberler
genellikle iyi haberler değil.
Ancak Vila Cruzeiro aynı zamanda
bizim hikayemizin başladığı yer.
Jeroen Koolhaas: On yıl önce Rio'ya
gecekondu hayatı ile ilgili bir belgesel çekmek için geldik.
Varoşların gayrıresmi topluluklar olduğunu duymuştuk.
Yıllar içinde köylerden kentlere
iş için göç eden insanlar
ile oluşmuş.
Şehir içinde şehirler gibi...
Cinayet, yoksulluk,
polis ve uyuşturucu kartelleri
arasındaki çatışmalarla ünlü.
Bu topluluklarda yaşayan insanların
evlerini, kendi elleriyle,
bir planları olmadan
yaptıklarını gördük.
Hala devam eden dev bir proje gibi...
Bizim geldiğimiz yerde, Hollanda'da,
herşey planlıdır.
Kurallara nasıl uyacağımıza dair bile kurallarımız vardır.
(Gülüşmeler)
DU: Çekimlerin son günü
Vila Cruzeiro'da oturuyorduk,
içki içiyorduk,
bir tepeye bakıyorduk,
tepe evlerle doluydu
çoğu ev bitmemiş görünüyordu.
Tuğla duvarları vardı
ama bazıları
sıvalı ve boyalıydı
ve birden aklımıza bir fikir geldi,
bütün evler sıvalı ve boyalı olsa
nasıl olurdu?
Büyük bir tasarım hayal ettik,
bir sanat eseri...
Böyle bir yerde bunun gibi bir şey
kim beklerdi?
Bu mümkün olabilir mi diye düşündük.
Önce evleri saymaya başladık,
kısa sürede hesabı karıştırdık.
Yine de bu fikre takılmıştık.
JK: Bir arkadaşımız vardı,
Vila Cruzeiro'da bir STK'nın başındaydı.
İsmi Nanko'ydu,
o da bu fikri sevdi.
"Biliyor musunuz buradaki herkesin
evlerinin sıvalı ve boyalı olması
hoşuna gider.
Bu bir ev bittiğinde olur." dedi.
Bizi doğru insanlarla tanıştırdı.
Böylelikle Vitor ve Maurinho ekibimiz oldu
Merkezde üç ev seçtik ve
buradan başladık. Birkaç tasarım yaptık,
herkes bu tasarımı sevdi,
uçurtma uçuran bir çocuk.
Boyamaya başladık, ilk yaptığımız şey
her yeri maviye boyamak oldu,
bu hali bile bize güzel gözüktü
fakat orada yaşayan insanlar nefret ettiler.
"Ne yaptınız?" dediler.
Evimizi polis karakolu ile
aynı renge boyadınız."
(Gülüşmeler)
Bir gecekondu mahallesinde bu iyi bir şey değil.
Bir hücre ile de aynı renk.
Biz de hemen devam edip çocuğu da çizdik,
bitti diye düşünmüştük
gerçekten mutluyduk
fakat küçük çocuklar bize gelmeye başladı
"Uçurtma uçuran bir çocuk var ama
uçurtma nerede?" dediler.
"Bu sanat" dedik.
"Uçurtmayı hayal etmeniz gerekiyor."
(Gülüşmeler)
"Hayır hayır, uçurtmayı görmek istiyoruz." dediler.
Biz de hızlıca uçurtmayı ekledik,
tepenin en üstüne,
böylece çocuğun uçurtma uçurduğu görünüyordu
ve uçurtmayı da görüyordunuz.
Yerel basın bunu yazmaya başladı,
harikaydı,
The Guardian bile bunu yazdı:
"Kötü şöhretli gecekondu mahallesi açık hava galerisi oldu."
JK: Bu başarının getirdiği cesaretle
Rio'da ikinci projemize başladık
ve bu sokağa rastladık.
Çamuru önlemek için beton ile kaplanmıştı,
bunun içinde bir tür nehir gördük,
Bu nehrin Japon tarzı olduğunu hayal ettik
yukarı doğru bir Koi sazanı yüzecekti
Nehri yapmaya karar verdik
Rob Admiraal'i davet ettik.
Kendisi Japon tarzında uzmanlaşmış
bir dövme sanatçısıydı.
Neredeyse bütün yılı bu nehri
boyararak geçireceğimizi bilmiyorduk,
yakınlarda oturan Geovani, Robinho
ve Vitor ile birlikte...
Aynı sokakta yaşayanlardan biri,
Elias bizi ailesiyle birlikte
evinde yaşamaya davet edince
bu mahalleye taşındık.
Bu mükemmeldi.
Maalesef bu süreçte
polis ile uyuşturucu kartelleri arasında
bir savaş daha çıktı.
(Silah sesleri)
Bu zamanlarda bu topluluktaki
insanların birbirine gerçekten
destek olduklarını öğrendik.
Öğrendiğimiz bir önemli unsur daha vardı,
barbekünün önemi. (Gülüşmeler)
Bir barbekü partisi düzenlediğinizde
bir misafirden ev sahibine dönüşüyordunuz
Biz de hemen hemen
her hafta yaptık.
Neredeyse mahalledeki herkesle tanıştık.
JK: Hala tepe ile ilgili fikrimiz vardı.
DU: Evet evet, büyüklüğü
ile ilgili konuşuyorduk, çünkü bu resim
olağanüstü büyük,
olağanüstü detaylıydı.
Bu süreç bizi neredeyse delirtti.
Sonra bu süreci düşündük,
mahallede geçirdiğimiz onca zaman
belki de resim yapmaktan
çok daha önemliydi.
JK: Bu kadar zaman sonra,
tepe ile ilgili fikir hala duruyordu.
Çizimler, modeller yapmaya başladık
ve bir şey farkettik.
Bizim fikirlerimiz, tasarımlarımız,
önceki projeden biraz daha basit olmalıydı
böylece daha çok insanla ve daha kısa sürede
daha çok ev boyayabilirdik.
Rio'nun merkezinde Santa Marta'da
bu fikri deneyebileceğimiz
bir yer bulduk.
Burası için bir tasarım yaptık.
Şöyle görünüyordu...
Bizimle olacak insanları bulduk.
Eğer fikir saçmalık derecesinde büyükse,
insanları yanınıza çekmek daha kolay oluyor. (Gülüşmeler)
Santa Marta'daki insanlar bir araya geldi
bir aydan kısa bir süre sonra
o meydan bu hale geldi.
(Alkışlar)
Bu resim tüm dünyaya yayıldı.
DU: Sonra beklenmedik bir telefon aldık.
Philadelphia Duvar Sanatları Programından.
Bir soruları vardı.
Bu fikir, bu yaklaşımımız,
North Philly'de uygulanabilir miydi?
Burası Amerika'nın en fakir
mahallelerinden biriydi.
Hemen evet dedik.
Nasıl olduğunu bilmiyorduk,
fakat değişik ve zorlu bir iş olacaktı.
Rio'da yaptığımız şeyin aynısını yaptık,
mahalleye taşındık ve
barbekü yapmaya başladık.
(Gülüşmeler)
Projeyi bitirmek iki yıl aldı
ve meydandaki her ev için
ayrı ayrı tasarımlar yaptık.
Bu tasarımları yerli mağazacılar,
bina sahipleri
ve bir düzine genç adam ve kadın ile yaptık.
İşe alındılar ve boyama ile ilgili eğitim aldılar.
Birlikte kendi mahallelerini dönüştürdüler.
Tüm caddeyi dev, renkli bir desene çevirdiler
(Alkışlar)
Sonunda Philadelphia şehri
her birine teşekkür etti,
hepsine başarılarından ötürü ödül verdi.
JK: Böylece bütün sokağı boyamıştık.
Tüm tepeyi boyamak nasıl olurdu?
Fon aramaya başladık.
Ancak pek çok soruyla karşılaştık.
Kaç ev boyayacaktık,
toplam kaç metrekare olacaktı,
ne kadar boya kullanacaktık,
kaç kişi çalışacaktı...
Yıllarca bu fonlar için planlar yazmaya,
bu sorulara yanıt vermeye çalışmıştık,
sonra düşündük,
bu sorulara cevap verebilmek için
işe başlamadan önce tam olarak ne yapacağınızı
bilmeniz gerekiyordu.
Bu şekilde düşünmek belki de bir hataydı.
Öğrendiğimiz sihrin bir kısmını kaybedecektik.
Bir yere gidip,
orada zaman geçirirseniz, projenin
kendi kendine gelişmesine izin verebilir,
kendi hayatı olmasını sağlayabilirsiniz.
DU: Biz de şuna karar verdik.
Planı tüm rakamlardan,
fikirlerden,
varsayımlardan arındırıp,
fikrin kökenine,
tepeyi dev bir sanat eserine
dönüştürme fikrine döndük.
Fon aramak yerine
bir destek kampanyası başlattık,
yaklaşık bir ayda,
1.500 kişi bir araya geldi ve
100.000 Dolar bağışladı.
Bizim için bu inanılmaz bir andı, çünkü -
(Alkışlar) -
çünkü sonunda özgür olduk.
Öğrendiğimiz dersleri, gecekondu
mahallelerin oluştuğu gibi projeler oluşturabilecek
özgürlüğe sahiptik.
Her yönüyle, baştan aşağı,
bir ana plan olmadan.
JK: Geri döndük ve Angelo'yu işe aldık.
Angelo Vila Cruzeiro'da bir sanatçıydı,
Çok yetenekliydi ve oradaki hemen hemen herkesi tanıyordu.
Sonra bizi evine davet eden eski ev sahibimiz
Elias'ı işe aldık,
Elias inşaat konusunda ustadır.
Birlikte nereden başlayacağımıza karar verdik.
Vila Cruzeiro'da bu noktayı seçtik
ve biz şu anda konuşurken evlere sıva yapılıyor.
İşin iyi tarafı, bir sonraki
boyanacak eve onlar karar veriyor.
Baskılı t-shirtleri bile var
afişler hazırlıyorlar,
herkese herşeyi anlatıyorlar,
basına demeç veriyorlar.
Bu makale Angelo hakkında yayınlandı.
DU: Bunlar olurken,
tüm dünyaya bu fikri taşıyoruz.
Philadelphia'daki projemiz gibi
pek çok seminere davet ediliyoruz.
Örneğin Curaçao'da...
Şu anda Haiti'de dev bir proje planlıyoruz.
JK: Gecekondu mahalleleri yalnızca fikrimizin
başlangıç noktası değil,
aynı zamanda bir ana plan olmadan
bunu mümkün kılan yerdi.
Çünkü bu topluluklar resmi değil,
ilham kaynağı bu noktaydı,
toplumsal bir çaba ve insanlar ile birlikte
yüz tane enstrumanı olan
bir orkestra gibi çalışabilir,
bir senfoni yaratabilirsiniz.
DU: Hayalimizin bir parçası olmak isteyen,
bu yolda bizi destekleyen
herkese teşekkür etmek
ve devam etmek istiyoruz.
Çok yakında bir gün
bu duvarlarda renkler yükseldikçe
daha çok insanın bize katılmasını,
bu hayale katılmasını umuyoruz.
Belki bir gün Vila Cruzeiro'nun tamamı
boyanmış olacak.
DU: Teşekkürler.
(Alkışlar)