Dre Urhahn: Ten teatr stoi na Copacabanie,
najsłynniejszej plaży świata,
ale 25 kilometrów od niej,
w północnej części Rio
leży dzielnica Vila Cruzeiro,
gdzie mieszka około 60 tysięcy osób.
Ludzie z Rio znają
Vila Cruzeiro głównie z wiadomości,
a niestety wiadomości z Vila Cruzeiro
często są nie za dobre.
Ale Vila Cruzeiro to również miejsce,
gdzie zaczyna się nasza historia.
Jeroen Koolhaas: Dziesięć lat temu pojechaliśmy pierwszy raz do Rio,
aby nakręcić film dokumentalny o życiu w fawelach.
Dowiedzieliśmy się, że fawele to nieformalne wspólnoty.
Powstawały przez lata,
kiedy imigranci z terenów wiejskich
przyjeżdżali do miast w poszukiwaniu pracy.
Te odrębne miasta w miastach,
znane z problemów, jak przestępczość, ubóstwo
i brutalne wojny narkotykowe
między policją a gangami.
Uderzyło nas,
że mieszkańcy
zbudowali te dzielnice własnymi rękami,
bez żadnego planu generalnego.
Taki wielki plac budowy.
W Holandii, skąd pochodzimy,
wszystko jest zaplanowane.
Mamy nawet przepisy, jak przestrzegać przepisów.
(Śmiech)
DU: Ostatni dzień filmowania zakończyliśmy
w Vila Cruzeiro,
siedząc z drinkiem,
z widokiem na wzgórze
pełne domów.
Większość z nich wyglądała na niedokończone,
ze ścianami z gołych cegieł,
ale były też domy
otynkowane i pomalowane.
I nagle naszła nas myśl:
"Jakby to wyglądało,
gdyby wszystkie otynkowano i pomalowano?".
Wyobraziliśmy sobie jeden, duży projekt,
jedno dzieło sztuki.
Kto by się tego spodziewał
w takim miejscu?
Czy byłoby to możliwe?
Zaczęliśmy liczyć domy,
ale się pogubiliśmy.
Pomysł jednak pozostał.
JK: Mieliśmy znajomego.
Prowadził organizację pozarządową w Vila Cruzeiro.
Nazywa się Nanko
i spodobał mu się ten pomysł.
Powiedział: "Każdy tutaj
marzy o domu
otynkowanym i pomalowanym;
wtedy dom jest skończony".
Przedstawił nas właściwym ludziom,
Vitor i Maurinho stali się nasza ekipą.
Zaczęliśmy od trzech domów pośrodku dzielnicy.
Zrobiliśmy kilka projektów.
Wszystkim najbardziej spodobał się ten
z chłopcem, który puszcza latawiec.
Najpierw pomalowaliśmy
wszystko na niebiesko
i wyszło całkiem nieźle.
Ale mieszkańcom strasznie się to nie podobało.
Mówili: "Co wy zrobiliście?
Pomalowaliście nam dom
na kolor komisariatu".
(Śmiech)
W faweli to nic dobrego.
Podobnie jak kolor więziennej celi.
Szybko więc domalowaliśmy chłopca
i myśleliśmy, że robota skończona.
Byliśmy szczęśliwi, ale nadal coś brakowało,
bo małe dzieci mówiły:
"Jest chłopiec, który puszcza latawiec,
tylko gdzie ten latawiec?".
Powiedzieliśmy: "To jest sztuka.
Trzeba sobie wyobrazić ten latawiec".
(Śmiech)
A oni na to: "Nie! Chcemy go widzieć".
Szybko umieściliśmy latawiec
na samym wzgórzu,
żeby było widać, co ten chłopiec robi,
i że tam jest latawiec.
Lokalne gazety zaczęły o tym pisać,
co było super.
Później nawet napisał The Guardian:
"Znane slumsy stały się galerią pod gołym niebem".
JK: Zachęceni tym sukcesem
wróciliśmy do Rio na drugą akcję
i natknęliśmy się na tę ulicę.
Była pokryta betonem, żeby zapobiegać powodzi błotnej.
Zobaczyliśmy w niej rzekę.
Wyobraziliśmy sobie rzekę w stylu japońskim,
z karpiem koi płynącym pod prąd.
Postanowiliśmy ją namalować.
Zaprosiliśmy Roba Admiraala,
artystę-tatuażystę
specjalizującego się w stylu japońskim.
Nie wiedzieliśmy, że spędzimy
prawie cały rok na malowaniu rzeki
razem z Geovanim, Robinho i Vitorem,
którzy mieszkali niedaleko.
Nawet zamieszkaliśmy w pobliżu,
kiedy jeden facet z tej ulicy, Elias,
powiedział, że możemy zamieszkać u niego
razem z jego rodziną.
To było świetne.
Niestety w tym czasie
wybuchła następna wojna między policją
a gangami narkotykowymi.
(Film) (Strzały)
Dowiedzieliśmy się, że w takich chwilach
ludzie w dzielnicy trzymają się razem
żeby przetrwać ciężkie czasy.
Dowiedzieliśmy się też czegoś jeszcze:
jak ważne jest grillowanie.
(Śmiech)
Gdy organizujesz grilla,
przekształcasz się z gościa w gospodarza.
Postanowiliśmy więc grillować
prawie co drugi tydzień
i poznaliśmy wszystkich z sąsiedztwa.
JK: Nadal myśleliśmy o tym wzgórzu.
DU: Tak, rozmawialiśmy
o skali projektu,
bo do pomalowania było bardzo dużo,
z mnóstwem szczegółów.
Przez to przedsięwzięcie prawie oszaleliśmy.
Ale stwierdziliśmy,
że może czas spędzony w okolicy
był ważniejszy
niż samo malowanie.
JK: Cały czas
to wzgórze i ten pomysł istniały.
Zaczęliśmy szkicować,
robić modele i coś wymyśliliśmy.
Stwierdziliśmy, że nasze projekty
muszą być trochę prostsze niż ostatni,
żeby włączyć do malowania więcej osób
i domów jednocześnie.
Wypróbowaliśmy to
w centralnej części Rio,
w dzielnicy Santa Marta.
Zrobiliśmy projekt tego miejsca,
który wyglądał tak,
a ludzie się na to zgodzili.
Okazuje się, że jeśli twój pomysł jest absurdalnie wielki,
ludzie łatwiej go akceptują.
(Śmiech)
Ludzie z Santa Marta
zebrali się i w niecały miesiąc
przekształcili ten plac w to.
(Brawa)
Ta wiadomość obiegła świat.
DU: Później dostaliśmy niespodziewany telefon
z Programu Artystycznych Murali w Filadelfii.
Zapytano,
czy nasz pomysł z Rio
można by zrealizować w North Philly,
jednej z najbiedniejszych dzielnic
w Stanach Zjednoczonych.
Zgodziliśmy się bez dwóch zdań.
Nie mieliśmy projektu,
ale to było ciekawe wyzwanie.
Zrobiliśmy dokładnie to, co w Rio.
Zamieszkaliśmy w okolicy
i zaczęliśmy robić grilla.
(Śmiech)
Ukończenie projektu zajęło prawie dwa lata,
stworzyliśmy oddzielne plany
dla każdego domu w alei, którą malowaliśmy.
Wykonaliśmy te projekty
razem z właścicielami lokalnych sklepów, budynków
i z grupą dwunastu młodych mężczyzn i kobiet.
Zatrudniliśmy ich,
zostali przeszkoleni na malarzy
i razem przekształcili swoją dzielnicę,
całą ulicę w ogromną mozaikę kolorów.
(Brawa)
Na koniec, burmistrz miasta Filadelfii
podziękował każdemu z osobna,
doceniając ich dokonania.
JK: Pomalowaliśmy całą ulicę.
A może pomalujemy teraz całe wzgórze?
Zaczęliśmy szukać funduszy,
ale natrafialiśmy na pytania,
typu: ile domów chcemy pomalować?
Ile to jest metrów kwadratowych?
Ile farby zużyjemy
i ile osób zatrudnimy?
Przez lata próbowaliśmy sporządzić
plan finansowy i odpowiedzieć na pytania,
ale potem myśleliśmy,
że w tym celu
trzeba dokładnie znać cel,
zanim się zacznie.
A może to błędne myślenie?
Zniknęłaby część magii, którą odkryliśmy,
że jeśli dokądś jedziesz
i spędzasz tam czas,
przedsięwzięcie samo się rozwija
i zaczyna żyć własnym życiem.
DU: Postanowiliśmy
wziąć ten plan i wymazać z niego
wszystkie liczby,
pomysły i założenia
i powrócić do pierwotnego pomysłu,
czyli przekształcenia wzgórza
w ogromne dzieło sztuki.
Zamiast szukać sponsorów,
sami zaczęliśmy zbiórkę funduszy
i w nieco ponad miesiąc
ponad 1500 ludzi zebrało
więcej niż 100 tysięcy dolarów.
To była niesamowita chwila, bo teraz...
(Brawa)
... wreszcie mieliśmy wolną rękę,
żeby wykorzystać to, czego się nauczyliśmy
i ukończyć projekt tak,
jak była budowana fawela:
całkiem od zera, od podstaw,
bez planu ogólnego.
JK: Wróciliśmy i zatrudniliśmy Angelo,
lokalnego artystę z Vila Cruzeiro.
Bardzo utalentowany facet, który zna tam prawie wszystkich.
Zatrudniliśmy Eliasa, naszego dawnego gospodarza,
który zaprosił nas do domu.
Jest on specem budowlanym.
Razem z nimi zdecydowaliśmy, gdzie zacząć.
Wybraliśmy miejsce w Vila Cruzeiro,
a te domy są właśnie tynkowane.
Dobre jest to,
że sami decydują, które domy są następne.
Drukują koszulki,
wieszają plakaty,
tłumaczą wszystko wszystkim
i rozmawiają z prasą.
Ukazał się ten artykuł o Angelo.
DU: W czasie, kiedy to się dzieje,
pokazujemy ten pomysł światu.
Tak jak z projektem w Filadelfii,
też jesteśmy zapraszani na warsztaty,
na przykład w Curaçao,
a teraz planujemy wielki projekt na Haiti.
JK: Favela nie była więc tylko miejscem,
gdzie zaczął się ten pomysł,
to również miejsce, które umożliwiło
pracę bez planu ogólnego,
bo te dzielnice są nieformalne,
to było inspiracją.
Wspólnym wysiłkiem, razem z ludźmi,
można pracować jak w orkiestrze,
gdzie sto instrumentów
gra razem, żeby powstała symfonia.
DU: Chcemy więc podziękować każdemu,
kto chciał być częścią tego marzenia
i nas wspierał.
I czekamy na ciąg dalszy.
JK: Tak. I wkrótce,
kiedy kolory zjawią się na tych ścianach,
mamy nadzieję, że dołączy więcej ludzi
do nas i tego dużego marzenia.
Może któregoś dnia całe Vila Cruzeiro
będzie pomalowane.
DU: Dziękujemy.
(Brawa)