Dre Urhahn: Dit theater is gebouwd op Copacabana,
het beroemdste strand ter wereld,
maar 25 kilometer hier vandaan
in de noordelijke zone van Rio
ligt de gemeenschap Vila Cruzeiro,
waar 60.000 mensen wonen.
De mensen hier in Rio
kennen Vila Cruzeiro voornamelijk van het nieuws
en nieuws van Vila Cruzeiro
is helaas vaak geen goed nieuws.
Maar Vila Cruzeiro is ook de plek
waar ons verhaal begint.
Jeroen Koolhaas: Tien jaar geleden kwamen we voor het eerst naar Rio
om een documentaire te maken over het leven in de favela's.
We leerden dat favela's informele gemeenschappen zijn.
Ze ontstonden over de jaren
toen immigranten van het platteland
in de steden werk kwamen zoeken.
Een soort stad binnen de stad,
bekend om hun problemen met misdaad, armoede,
en de gewelddadige drugsoorlog
tussen de politie en de drugsbendes.
Wat ons opviel, was dat dit gemeenschappen waren
die de bewoners met eigen handen hadden gebouwd,
zonder overkoepelend plan,
als een gigantisch werk in uitvoering.
Bij ons thuis, in Nederland,
is alles gepland.
We hebben zelfs regels hoe je de regels moet volgen.
(Gelach)
DU: Op de laatste filmdag waren we in Vila Cruzeiro.
We gingen zitten om iets te drinken,
terwijl we uitkeken over een heuvel
met een hele hoop huizen,
en de meeste huizen zagen er onaf uit.
Ze hadden muren van kale baksteen,
terwijl andere huizen geplamuurd en geverfd waren.
Opeens kregen we een idee:
hoe zou het zijn als alle huizen
geplamuurd en geverfd waren?
En toen stelden we ons één groot ontwerp voor,
één groot kunstwerk.
Wie zou zoiets verwachten
op een plek als deze?
We dachten: is dat überhaupt mogelijk?
Dus we begonnen de huizen te tellen,
maar raakten snel de tel kwijt.
Het idee beklijfde echter.
JK: We hadden een vriend.
Hij runde een ngo in Vila Cruzeiro.
Zijn naam was Nanko
en hij vond het ook een goed idee.
Hij zei: "Iedereen hier zou best graag
zijn huis bepleisterd en geverfd hebben.
Dan is een huis pas echt af."
Hij introduceerde ons bij de juiste mensen,
en Vitor en Maurinho werden onze ploeg.
We kozen drie huizen midden in de gemeenschap
en begonnen daar.
We maakten verschillende ontwerpen
en iedereen vond de jongen met de vlieger het beste.
We begonnen met schilderen
en allereerst verfden we alles blauw
en dachten dat het er al best goed uitzag.
Maar zij haatten het. De bewoners haatten het.
Ze zeiden: "Wat heb je gedaan?
Je hebt ons huis in dezelfde kleur geschilderd
als het politiebureau."
(Gelach)
Dat wil je niet in een favela.
Dezelfde kleur ook als een gevangeniscel.
Dus we schilderden met enige spoed de jongen
en toen we dachten klaar te zijn.
We waren heel tevreden.
Maar nog steeds was het niet goed.
Kleine kinderen vroegen ons: "Daar staat een jongen te vliegeren,
maar waar is zijn vlieger?"
We zeiden: "Het is kunst.
De vlieger fantaseer je er zelf bij."
(Gelach)
Ze zeiden: "Nee, nee, nee, wij willen de vlieger zien!"
Dus we installeerden snel een vlieger
bovenaan de heuvel,
zodat je echt de vlieger
van de jongen kon zien.
De plaatselijke media pikten het op,
wat geweldig was,
en toen schreef zelfs The Guardian erover.
"Beruchte sloppenwijk wordt openlucht-galerie."
JK: Aangemoedigd door dit succes
gingen we terug naar Rio voor een tweede project.
We ontdekten een straat
die bedekt was met beton tegen modderstromen,
en we zagen er een soort rivier in.
We stelden ons een rivier voor in Japanse stijl
met koi (karpers) die stroomopwaarts zwommen.
We besloten die rivier te schilderen
en nodigden Rob Admiraal uit,
een tattoo-kunstenaar
gespecialiseerd in de Japanse stijl.
We konden niet vermoeden
dat we bijna een jaar zoet zouden zijn met het schilderen van die rivier,
samen met Geovani, en Robinho en Vitor,
die vlakbij woonden.
We verhuisden zelfs naar de wijk,
toen één van de jongens uit de straat, Elias,
ons vertelde dat we in zijn huis konden wonen
samen met zijn familie,
wat fantastisch was.
Helaas brak er net weer een oorlog los
tussen de politie en de drugsbendes.
(Video) (Pistoolschoten)
We leerden dat mensen
in zo'n gemeenschap elkaar steunen
in dergelijke tijden van nood.
Maar we leerden ook iets anders belangrijks:
het belang van barbecues. (Gelach)
Als je een barbecue organiseert,
verander je van een gast in een gastheer,
dus we besloten er vrijwel om de week een te organiseren
Hierdoor leerden we iedereen in de buurt kennen.
JK: Maar daar lag die heuvel nog.
DU: Ja, we hadden het over de schaal,
want deze schildering was immens groot
en waanzinnig gedetailleerd,
zodat het proces ons zelf ook bijna tot waanzin dreef.
Maar we dachten
dat de tijd die we in de wijk hadden doorgebracht
misschien nog wel belangrijker was
dan de schildering zelf.
JK: Na al die tijd
was het idee van die heuvel er dus nog,
en we maakten wat schetsen, modellen,
en we bedachten dat
onze ideeën en ontwerpen
wat eenvoudiger moesten zijn dan dat laatste project
zodat we met meer mensen konden schilderen
en meer huizen tegelijk konden doen.
We kregen de kans om dit te proberen
in een gemeenschap midden in Rio, Santa Marta,
en we maakten voor deze plek dit ontwerp.
We vonden mensen die wilden meedoen
want het bleek dat als je idee belachelijk groot is,
het makkelijker is om mensen te laten meedoen. (Gelach)
De mensen van Santa Marta
werkten samen aan dat plein
en na een dikke maand zag het er zo uit.
(Applaus)
Dit beeld ging de hele wereld rond.
DU: Toen kregen we een onverwacht telefoontje
van het Philadelphia Mural Arts Program.
Zij vroegen of dit idee,
onze aanpak
misschien ook zou werken in Noord-Philly,
een van de armste buurten van de VS.
We zeiden direct ja.
We hadden geen idee hoe,
maar het leek een heel interessante uitdaging.
We deden hetzelfde als in Rio,
we gingen in de buurt wonen
en begonnen te barbecueën.
(Gelach)
Het duurde bijna twee jaar voor het project af was.
We maakten individuele ontwerpen
voor elk huis aan die straat dat we schilderden,
samen met de lokale winkeliers, de huiseigenaren,
en een team van zo'n 12 jonge mannen en vrouwen.
Ze kwamen in dienst, werden getraind als schilders
en samen transformeerden ze hun eigen buurt,
de hele straat, in een gigantisch mozaïek van kleur.
(Applaus)
Na afloop bedankte de gemeente Philadelphia
elk van hun
en bewees hen eer voor wat ze bereikt hadden.
JK: Nu hadden we een hele straat geverfd.
De heuvel lag nog op ons te wachten.
We gingen op zoek naar financiering,
maar kwamen enkel vragen tegen.
Hoeveel huizen gaan jullie schilderen?
Hoeveel vierkante meter is dat?
Hoeveel verf gebruiken jullie
en hoeveel mensen nemen jullie in dienst?
We hebben jarenlang geprobeerd om plannen te schrijven
voor de financiering en om die vragen te beantwoorden,
maar toen dachten we:
om al die vragen te beantwoorden,
moet je precies weten wat je gaat doen
nog voordat je er bent en begint.
Misschien is het fout om zo te denken.
Het zou afbreuk doen aan wat we hadden geleerd:
als je ergens heen gaat
en er tijd doorbrengt,
kun je het project organisch laten groeien,
en een eigen leven laten leiden.
DU: We besloten dus
om dit plan te ontdoen van alle
cijfers en ideeën en vooroordelen
en terug te gaan naar het basisidee:
een heuvel veranderen in een gigantisch kunstwerk.
En in plaats van zoeken naar financiering,
begonnen we een crowdfunding-campagne.
Ruim een maand later
hadden 1500 mensen
ruim 100.000 dollar gedoneerd.
Voor ons was dat een ongelofelijk moment –
(Applaus)
want nu hadden we eindelijk de vrijheid
om alle opgedane kennis te gebruiken
in een project dat was opgebouwd
zoals een sloppenwijk dat is:
van de grond af,
zonder vooropgezet plan.
JK: Dus we gingen terug en we namen Angelo in dienst,
een lokale kunstenaar uit Vila Cruzeiro,
heel getalenteerd en hij kende bijna iedereen daar.
Ook namen we Elias in dienst,
bij wie we in huis hadden gewoond.
Hij weet alles van bouwen.
Samen met hen besloten we waar te beginnen.
We kozen een plek in Vila Cruzeiro
en op dit moment worden daar huizen bepleisterd.
Het mooie is dat zij bepalen
welk huis ze als volgende gaan doen.
Ze printen zelfs t-shirts,
hangen spandoeken op,
leggen alles aan iedereen uit
en praten met de pers.
Dit artikel verscheen over Angelo.
DU: Terwijl dit gebeurt,
verspreiden wij het idee over de hele wereld.
Als vervolg op ons project in Philadelphia
zijn we uitgenodigd om workshops te geven
in bijvoorbeeld Curaçao,
en momenteel bereiden we een enorm project voor in Haïti.
JK: De sloppenwijk was dus niet alleen de plek
waar dit idee begon:
het was ook de plek die het mogelijk maakte
om zonder vooropgezet plan te werken.
Deze gemeenschappen zijn informeel --
dat was de inspiratie --
en als gemeenschap, samen met de mensen,
kun je bijna werken als in een orkest,
met honderden instrumenten
die gezamenlijk een symfonie uitvoeren.
DU: We willen iedereen bedanken
die hier deel van wilde uitmaken
en ons wilde steunen.
We gaan het voortzetten.
JK: Ja, en binnenkort
als al deze muren een kleurtje krijgen,
zullen hopelijk nog meer mensen
zich bij onze droom voegen,
en misschien dat op een dag
heel Vila Cruzeiro geverfd zal zijn.
DU: Dank je wel.
(Applaus)