Hepimiz bir bilim adamı sayesinde,
laboratuvarda doğan bir canavarın,
dünyayı kasıp kavurduğu filmleri görmüşüzdür.
Peki ya bu canavar şehir yok eden dev ve öfkeli bir yaratık değil de,
tüm kıyı ekosistemini yok edebilecek potansiyeldeki
bir avuç su yosunu olsaydı?
Bu, özünde doğal olarak ortaya çıkan
ve tropikal sulara özgü bir su yosunu olan
"Caulerpa taxifolia"nın hikâyesi.
1980'lerde bu canlının daha soğuk ortamlarda yetişebilen bir türü bulundu.
Güzel, parlak yeşil rengiyle birleşen özelliği
ve bakıma ihtiyacı olmadan hızlı yetişebilmesi,
sudaki besinleri ve kimyasalları tüketerek
temiz tuttuğu akvaryumlar için birebirdi.
İleri seçici çoğaltma, onu daha zinde yaptı
ve hemen sonra, akvaryumlarda dünya çapında kullanılmaya başladı.
Ancak bu akvaryumda yetişmiş süper algden bir parçanın Akdeniz'de,
ünlü Monako Oşinografi Müzesi'nin yakınlarında
ortaya çıkması uzun sürmedi.
Deniz biyologları bu su yosununu
müzenin akvaryum sularıyla beraber
kazara okyanusa saldığını düşünürken
müze yöneticileri, bölgeye okyanus akıntılarıyla
geldiğini iddia etti.
Nasıl ortaya çıktığı önemli olmaksızın,
yabancı Caulerpa'nın sayısı hızla ikiye katlandı.
Salgıladığı balıkları uzak tutan bir toksin sayesinde
doğal avcıları yoktu.
Tıpkı efsanevi bir canavar gibi, kopmuş en ufak bir parça bile
tamamen yeni bir koloniye dönüşebilirdi.
Dalgalarla, bot çapalarıyla ve oltalarla temas sonucu parçalanarak
Akdeniz kıyı şehirlerine yayılıp
mercan resiflerini kapladı.
Peki bu istilanın neticesi neydi?
Kime sorduğunuza göre değişir.
Varlığını ilk keşfeden
ve ona Katil Yosun ismini veren biyologun içinde olduğu
birçok bilim insanı Caulerpa'nın yayılımının
balıkların tükettiği su yosunlarına yer bırakmayarak
biyoçeşitliliği azalttığına dair uyarılarda bulundu.
Bunların aksine,
aslında diğer çalışmalar yosunun kimyasal kirleticileri yok ederek
olumlu bir etkisinin olduğunu öne sürdü -
zaten akvaryumların gelişme sebebi buydu.
Ancak doğal bir eko sistemin
yabancı bir türle bozulmaya uğraması
hemen görülemeyen, tahmin edilemez
ve kontrolsüz etkilere sahip olabilir.
Böylece Caulerpa taxifolia, 2000'de
San Diego civarındaki
Agua Hedionda Lagoon, Carlsbad'de
büyük olasılıkla bir akvaryum suyunun
kanalizasyona dökülmesi sonucu bulunduğunda
yayılmadan önce önüne geçme kararı alındı.
Caulerpa kolonisinin üzerine muşambalar gerildi
ve içeriye klor enjekte edildi.
Bu yöntem, muşamba altındaki
tüm canlı hayatını bitirmiş olsa da
yosunun kökünü kazımakta başarılı oldu
ve yerini yerli deniz çayırı almayı başardı.
Hızlı bir cevap sayesinde Kaliforniya yetkilileri
Caulerpa'nın yayılışını önlemeyi başardılar.
Ancak türün başka bir vakasında,
Güneydoğu Avustralya'nın kıyı sulak alanlarında
kontrolsüz olarak yayılmasına olanak tanındı.
Ne yazık ki, bir muşamba Akdeniz'i
ya da Avustralya kıyısını kaplayamaz.
İstilacı türler yeni bir sorun değil,
elbette doğal olarak gerçekleşebilir.
Ancak, eğer bu türler, insan eliyle seçici çoğaltmanın
veya genetik mühendisliğinin sonucu olarak
ortaya çıkıp doğal ortama bırakıldıysa
ekosistemler üzerindeki etkileri
çok daha köklü ve geri alınamaz olabilir.
Yeni teknolojilerin yaygınlaşmasıyla
ve çevreye karşı çeşitli tehditlerle
bilim insanlarının riskleri ve tehlikeleri izleyip değerlendirmesi
her zamankinden daha önemli.
Bizim unutmamamız gereken ise
arka bahçemizde başlayan şey
dünyanın öbür ucundaki eko sistemleri etkileyebilir.