Sana tüm hastalıkların,
soğuk algınlığı, grip, faranjit gibi şeylerin
havadaki zehirli buhar bulutlarından geldiğini söyleseydim?
Muhtemelen bunun saçma olduğunu düşünürdün
ve merak etme, zaten tamamen yanlış.
Ama insanlar gerçekten de birkaç yüzyıl boyunca böyle düşündüler.
Buna "miasma teorisi" dediler
ve halktan tıp kurumlarına kadar herkes bunu kabul etti.
Ama 1840'larda,
Londra'daki tahrip edici kolera salgınının ortasında,
küçük bir grup bilim adamı bundan şüphelenmeye başladı.
İlk mikroskoplar küçük mikroorganizmaların varlığını ortaya çıkarmıştı
ve bu bilim adamları da,
hastalıklara yol açanların bu mikroplar olduğunu öne sürdü,
buna da "mikrop teorisi" dediler.
Çoğu insan kendi varsayımlarına bağlı kalıp
bu teoriye sertçe karşı çıksa da
teorinin destekleyenleri,
ikna edici verilerle onları haksız çıkarmaya kararlıydı.
İddiaların başında da Dr. John Snow adlı bir hekim vardı.
Dr. Snow koleralı hastaların
şiddetli kusma ve ishal yaşadığını gözlemlemişti.
Yani akciğerlerin aksine bağırsakla ilgili semptomlar
ve hastalığın yiyecek içeceklerle bulaşabileceğini düşünmüştü,
havayla değil.
Geçmiş salgınları araştırdıktan sonra,
koleranın kirli su kaynaklarıyla bulaştığına
emin oldu.
1854 yazının sonlarına doğru
kolera Soho bölgesini, Londra'da kendi mahallesine çok yakın bir mahalleyi,
aniden vurduğunda
Dr. Snow cevabı bulmaya çok yaklaşmıştı.
Salgında ölenlerin kayıtlarını istemişti
ve daha ilk haftadan 83 ölüm olduğunu görmüştü.
Ölenlerin her birinin yaşadığı yeri haritada gösterip
bunlardan 73 tanesinin,
Broad Street'teki su pompası yakınında oturduğunu bulmuştu.
Dr. Snow pompanın kapatılmasını şiddetle önermişti.
Mikrop teorisinin rağbet görmediğini bildiği için de
durumu hükümet görevlilerine anlatırken
mikroorganizmalar yerine,
koleranın sudaki bir zehirden yayıldığını söylemişti.
Görevliler ikna olmamıştı;
ama yine de ek bir önlem olarak,
pompanın kapatılmasını kabul etmişlerdi.
Su pompası kapatılınca,
neredeyse hemen yeni enfeksiyon vakaları azalmıştı.
Bu başarısından destek alan Dr. Snow,
kirli su pompası ve hastalık arasındaki
bağlantıyı göstermeye kararlıydı.
Soho'dan uzakta yaşamasına rağmen koleradan ölen bir dul kadının
söylentisine ulaşmıştı; ama bu kadının
ona Broad Street pompasından her gün su getiren bir hizmetçisi vardı,
kadın o suyun tadını sevdiği için.
Ayrıca, Broad Street pompasının yakınında yer alan
bir düşkünler eviyle karşılaşmıştı.
Burada yüzlerce kişi barınmasına rağmen
bunların sadece çok azı hasta olmuştu.
Dr. Snow bunu,
evin kendi su kuyusu olmasına bağlamıştı.
Son olarak, Dr. Snow salgının ilk kurbanlarından biri olabilecek
bir bebeği duymuştu.
Çocuğun kirli bezlerinin
Broad Street su pompasının hemen yanındaki
bir lağım kuyusuna atıldığını öğrenmişti.
Dr. Snow vakasını tekrar sunduğunda bile,
belediye görevlileri teorisini küçümseyerek reddetmişlerdi.
Londra'nın su şebekesinde insan atığı olduğunu
ya da yüzlerce yıllık miasma teorisi hakkında yanıldıklarını
kabul etmek istemiyorlardı.
1884'te Dr. Robert Koch Dr. Snow'un çalışmalarının
doğruluğunu kanıtlayana kadar bu böyle gitti.
Dr. Koch koleraya yol açan bakteriyi izole etmişti.
Koch saf kültürler üretmek için bir yöntem geliştirmişti
ve bir dizi deneyle
hastalığa belli bir bakterinin yol açtığını
kesin olarak kanıtlamıştı.
Mikrop teorisine büyük katkılar yapanlardan biri de
üretken bilim adamı Louis Pasteur'dü.
Mikroorganizmalar üzerindeki çalışması ilk aşıların geliştirilmesini sağlamıştı.
Veri temelli araştırmaya dayanan düşündürücü varsayımlarıyla
bu bilim adamları, asırlık bir teoriyi itibarsızlaştırıp
halk sağlığına inanılmaz faydalı olacak bir devrimi ateşlediler.
Ama tüm bunlar akla şu soruyu getiriyor:
Acaba bugün bizden sonrakilerin saçma bulacağı
ne gibi bilimsel inançlarımız var?
Herhangi bir bilim adamının söyleyeceği gibi
bir soru, başlamak için mükemmel bir yerdir.