Yale Mezunlar Dergisinde bir yazıda
1970'te Yale'de siyahi bir öğrenci olan
Clyde Murphy'nin hikayesi anlatılıyordu.
Clyde bir başarı hikayesiydi.
Yale ve Columbia hukuk diplomasından sonra
Clyde gelecek 30 yılını ABD'nin
en iyi insan hakları avukatlarından biri olarak harcadı.
Ayrıca o mükemmel bir baba ve kocaydı.
Fakat kişisel ve
mesleki başarısına rağmen
Clyde'ın hikayesinin üzücü bir sonu var.
2010 yılında,
62 yaşında
akciğerindeki kan pıhtılaşmasından hayatına veda etti.
Clyde bu konuda yalnız değildi.
Yale'den pek çok siyahi arkadaşı da
genç yaşta öldü.
Aslında, dergideki yazı şunu gösteriyordu:
Yale'den mezuniyetten 41 yıl sonra,
1970'de Yale'deki siyahi öğrencilerin ölüm oranı
diğer sınıf arkadaşlarının ortalamasından
üç kat daha yüksek.
Bu gerçekten çok çarpıcı.
Amerika son zamanlarda gözlerini
silahsız siyahi adamların
polis tarafından vurulma haberlerine açıyor.
Asıl büyük mesele ise
Birleşik Devletlerde
her yedi dakikada bir siyahinin genç yaşta ölmesiydi.
Yani her gün, siyahilerle beyazların
sağlık koşulları eşit olsaydı ölmeyecek olan
200'den fazla insan ölüyordu.
Son 25 yıldır,
ırkın sağlık için
neden bu kadar önemli olduğunu
anlamayı görev edindim.
Kariyerime başladığımda,
pek çoğu bunun tamamen eğitim ve gelir farklılığına dayanan
ırk ayrımcılığı olduğuna inandı.
Ekonomik durumun sağlık için önemli olduğunu keşfettim
fakat hikaye bundan fazlası.
Örneğin; aynı yaşta olan iki gence bakarsak
siyahiler ile beyazlar arasında 5 yıllık bir fark olduğunu görürüz.
Hatta eğitim seviyesinden kaynaklanan fark
ırktan kaynaklanan farktan daha geniş.
Aynı zamanda, eğitim alanının her kademesinde
beyazlar siyahlardan daha uzun yaşıyor.
Yani liseyi terk etmiş bir beyaz
siyahi akranlarından 3 yıl 4 ay daha fazla yaşıyor
ve hatta bu fark üniversiteden
mezun olanlar arasında daha fazla.
Hepsinden daha şaşırtıcı olan,
lise mezunu beyazlar
üniversite mezunu siyahilerden
daha uzun yaşıyor.
Peki, ırk neden sağlık için bu kadar önemli?
Önemli olması gereken eğitim ve gelirin
ötesinde olan bu şey ne?
1990'ların başında,
Siyahi Amerikalıların sağlığı hakkında
yazılmış bir kitabı incelemem istendi.
25 bölümün neredeyse her birinde
beni fazlasıyla etkileyen,
ırkçılığın siyahilerin sağlığına
zarar verdiğinin söylenmesiydi.
Bütün bu araştırmacılar
ırkçılığın siyahileri kötü etkilediğini söylüyordu,
fakat bir kanıt yoktu.
Bu benim için yeterli değildi.
Birkaç ay sonra,
Washington'da bir konferansta konuşuyordum
ve araştırmaların bir önceliğinin de
ırkçılığın sağlığı nasıl etkilediğini kanıtlamak olduğunu söyledim.
Seyircilerin arasından beyaz bir genç ayağa kalktı
ve ırkçılığın etkili olduğu hususunda benimle hemfikir olduğunu,
fakat asla ölçülemeyeceğini söyledi.
"Öz saygıyı ölçüyoruz,
Irkçılığı aklımıza sokuyorsak
neden ölçülmesi mümkün olmasın." dedim.
Aklımı buna verdim
ve üç ölçek geliştirdim.
İlki büyük ayrımcılık olaylarını yakaladı,
haksız şekilde işten çıkarılmak ya da polis tarafından durdurulmak gibi.
Fakat ayrımcılık genellikle küçük ve göze çarpmayan durumlarda oluyor.
İkinci ölçeğimi olan 'Günlük Ayrımcılık Ölçeği'
9 tane olay örneğinden
oluşuyor;
size diğerlerinden daha az kibar davranılması,
restoranda ya da mağazada daha kötü hizmet almanız
ya da insanların sizden korkmuş gibi davranması.
Bu ölçek,
toplumun değer vermediği insanların
onurunun ve saygınlığının
günden güne azalmasından oluşuyor.
Araştırmalar
ayrımcılığın artmasının
farklı türdeki hastalıkların meydana gelme oranını arttırdığını buldu.
Tansiyondan obeziteye
göğüs kanserinden kalp hastalıklarına
ve hatta genç yaşta ölümlerle bağlantılı.
Dikkat çekici bir şekilde, bazı etkiler çok genç yaşta görülüyor.
Örneğin, siyahi gençler üzerinde yapılan bir çalışma
küçük yaşta yüksek derecede ayrımcılığa maruz kaldığını belirtenlerin
stres hormonlarının,
tansiyonlarının
ve kilolarının 20 yaşında daha yüksek olduğunu buldu.
Fakat
ayrımcılıktan kaynaklanan stres
meselenin sadece bir yönü.
Ayrımcılık ve ırkçılık
sağlığın diğer boyutlarında da görülür.
Örneğin, tıbbi tedavide de bir ayrımcılık var.
1999'da Ulusal Tıp Akademisi
benden siyahların ve diğer azınlıkların
beyazlardan daha kötü kalitede sağlık hizmeti aldıklarını
bilimsel olarak kanıtlamış
bir komitede çalışmamı istedi.
Bu bütün sağlık hizmetleri için doğruydu,
en basit olanından
en komplike olanına kadar.
Bu modelin açıklaması
'imalı ön yargı' ya da
'bilinçsiz ayrımcılık' olarak biliniyor.
On yıllardır sosyal psikologlar tarafından
yapılan araştırmalar şunu gösterdi: Eğer bilinçaltınızda bir gruba karşı
olumsuz bir ön yargınız varsa
ve bu gruptan biriyle tanışırsanız,
o kişiye karşı ayrımcılık yaparsınız.
Farklı davranırsınız.
Bu bilinç dışı bir süreç. Bu otomatik bir işlem.
Göze çarpmıyor, ama normal bir şey.
Bu en iyi niyetli insanlarda bile oluyor.
Fakat daha derine inip
ırkçılığın sağlık üzerindeki etkisini araştırdığımda,
etkiler daha zarar verici oldu.
Sosyal kurumlarda
ayrımcılık olduğuna işaret eden
kurumsal bir ayrım var.
Beyaz ve siyahların farklı muhitlerde
yaşamasına neden olan ırka göre yerleşim bölgelerinin farklıllaşması
kurumsal ırkçılığın basit bir örneği.
Amerika'nın en iyi tutulan sırlarından biri
yerleşik parçalanmaların
Amerika'daki ırk eşitsizliğinin
kaynağını oluşturduğu gerçeği.
Amerika'da yaşadığınız yer,
eğitime, iş imkanlarına, konuta
ve sağlık hizmetlerine
erişiminizi belirler.
ABD'de de 171 büyük şehirde yapılan bir çalışma
beyazların siyahlarla eşit koşullarda
yaşadığı bir tane şehrin dahi olmadığını
ve beyazların şehirlerde yaşadığı en kötü bölgelerin bile
ortalama siyahi bir yerleşimden daha iyi olduğunu ortaya koydu.
Bir başka çalışma ise
eğer yerleşim bölgelerindeki ırka dayalı
farklılaşmaları azaltabilirsek,
gelir, eğitim ve işsizlikteki
siyah-beyaz farkını silebileceğimizi
ve siyah-beyaz yalnız anneler arasındaki
ırkçılıktan kaynaklanan
2/3'lük farkı düşürebileceğimizi ortaya koydu.
Ayrıca, Amerikan kültüründeki
olumsuz yargıların ve siyahlar hakkındaki izlenimlerin
kelimenin tam anlamıyla
nasıl kurumsal ve kişisel ayrımcılık
yarattığını ve bunu sürdürdüğünü öğrendim.
Bir grup araştırmacı,
ortalama bir üniversite eğitimi almış
bir Amerikalının hayatı boyunca okuduğu kitapları,
dergileri ve yazıları içeren bir veri ortaya koydular.
Bu veri,
Amerikalıların büyürken kelimeleri nasıl bir araya getirdiklerini
görmemizi sağlıyor.
Örneğin Amerikan kültüründe siyah kelimesi söylendiğinde onunla birlikte
canlanan kelimeler şunlar:
Fakir,
şiddete meyilli,
dinci,
tembel
neşeli,
tehlikeli.
Beyaz kelimesi söylendiğinde
sıklıkla canlanan kelimeler şunlar:
zengin,
ilerici,
geleneksel,
inatçı,
başarılı
eğitimli.
Bir polis memuru
savunmasız bir siyahiyi gördüğünde
ve onu tehlikeli olarak algıladığında
kötü bir polisle karşı karşıya değiliz.
Sadece,
büyüdüğü toplumda
maruz kaldığını yansıtan
normal bir Amerikalı
görüyoruz.
Kendi tecrübelerime dayanarak
inanıyorum ki sizin ırkınız
kaderinizi belirleyemez.
1970'lerin sonunda Saint Lucia'nın
Kraipler adasından
Amerika'ya yüksek öğrenim
görmek için taşındım
ve son kırk yılda
gayet iyiydim.
Beni destekleyen bir ailem vardı,
çok çalıştım
ve başardım.
Ama başarılı olmak
Michigan Üniversitesi'nden azınlık bursu aldım.
Evet, pozitif ayrıcalıklı bir bebeğim.
Pozitif ayrımcılıksız,
burada olamazdım.
Ama son 40 yılda,
Siyahi Amerikalılar benden daha az başarılı.
1978'de, Birleşmiş Milletlerdeki siyahiler
beyazların gelirinin her dolarında 59 cent kazanıyorlar.
2015'de,
beyaz aileler bir dolar elde ederken
siyahi aileler hala 59 cent kazanıyor
ve kazançta ırk ayrımı çok daha çarpıcı.
Beyazların bir dolar kazanırken
siyahi ailelerin altı sent Latinler yedi sent kazanıyor.
Gerçek şu ki,
ırkçılık
Birleşik Devletler'deki bazı ırk gruplarını sistematik olarak
dezavantajlı duruma getiren gerçekten hileli bir sistem üretiyor.
Plato'ya göre;
en adaletsiz olan şey
eşit olmayan kişilerin eşit muamele görmesidir.
İşte bu nedenle ırkçılığı
ortadan kaldırmaya çalışıyorum.
Yürüyüp geçtiğim kapıları
açmak için hayatlarını bile
feda etmiş olanların omuzlarında durduğum gerçeğini
çok takdir ediyorum.
Bu kapıların açık kalmasını ve herkesin
bu kapılardan geçmesini sağlamak istiyorum.
Robert Kennedy şöyle söylemiş:
"Her seferinde bir erkek" - ya da bir kadın diye ekliyorum -
"bir ideal için ayakta durur
ya da diğer birçoğunu geliştirmek için harekete geçer
veya adaletsizliğe karşı gelir,
ufak bir umut dalgası gönderir
ve bu dalgalanmalar baskı ve direnişin
en güçlü duvarlarını süpürecek bir akım inşa edebilir."
Bugün iyimserim,
çünkü tüm Amerika'da
umut dalgalarını gördüm.
Boston Tıp Merkezi,
tıbbi ekibe avukatlar ekleyerek
doktorların hastaların sağlığını geliştirebilmesini sağladı
çünkü avukatlar hastalarının tıbbi olmayan ihtiyaçlarına hitap ediyorlardı.
Loma Linda Üniversitesi San Bernardino yakınlarında
bir geçit koleji kurdu ve
böylece tıbbi bakım sağlamanın yanı sıra,
ağırlıklı olarak azınlıkta olan
düşük gelirli insanlara
iş olanakları ve mesleki eğitim sağlayarak
düzgün bir işe girebilecek beceriye sahip olmalarını sağladı.
Kuzey Karolina, Şapel Tepeside
Abecedarian Projesi,
doğumdan beş yaşına kadar kaliteli, günlük bakım sağlayarak
30'lu yaşlarda olan siyahlar için
kalp rahatsızlığı riskini düşürmeyi
nasıl garanti altına alabileceklerini bulmuştur.
Wintley Phipps ve ABD Dream Academy,
Birleşik Devletler çapında okul sonrası eğitim merkezlerinde
çocuk mahkumlara ve okulda geride kalan çocuklara
yüksek kalitede akademik zenginleştirme ve
danışmanlık sağlayarak
hapsedilme döngüsünü kırıyor.
Alabama, Huntsville'de
eski bir siyahi kurum olan
Oakwood Üniversitesi,
siyah yetişkinlerin sağlığını nasıl iyileştirebileceğimizi gösteriyor.
Birinci sınıf oryantasyon sürecine
bir sağlık değerlendirmesini dahil ederek
bu öğrencilere sağlıklı seçimler yapmak için
duydukları araçları sunuyor
ve ilerlemelerini izleyebilmeleri için onlara
her yıl bir sağlık raporu sağlıyor.
Ve Atlanta, Georgia'da
Purpose Built Topluluğu suçla mücadele eden, uyuşturucu istilasına uğramış
bir toplu konut projesini,
karışık gelirli konut, akademik performans,
mükemmel bir toplum sağlığı ve tam istihdam
vahası haline dönüştürerek
ırk ayrımcılığının olumsuz
etkilerini ortadan kaldırdı.
Ve son olarak,
Devine çözümü var.
Wisconsin Üniversitesi'nden
Profesör Patricia Devine,
gizli ön yargılarımızla nasıl mücadele edebileceğimizi
ve bunları etkili bir şekilde
azaltabileceğimizi bize gösterdi.
Her birimiz
bir umut dalgası olabilir.
Bu iş her zaman kolay olmayacak,
ancak eski yüksek mahkeme yargıcı Thurgood Marshall
bize: "Muhalefet etmeliyiz.
Umursamazlığa karşı koymalıyız.
Kayıtsız kalmamalıyız.
Nefretten ve düzensizlikten uzak durmalıyız.
Muhalefet etmeliyiz
çünkü Amerika daha iyisini yapabilir,
çünkü Amerika'nın daha iyisini yapmaktan başka çaresi yok." diyor.
Teşekkürler.