Յեյլի շրջանավարտների ամսագրում մի հոդված
պատմում էր Քլայդ Մերֆիի մասին,
որը 1970 թվականի աֆրոամերիկացի սևամորթ շրջանավարտներից էր:
Դա մի հաջողակի պատմություն էր:
Ավարտելով Յեյլը և Կոլումբիայի իրավաբանական ֆակուլտետը,
Քլայդը հաջորդ 30 տարիների ընթացքում
Ամերիկայի լավագույն քաղաքացիական իրավունքի փաստաբաններից էր:
Նա լավ ամուսին ու հայր էր:
Սակայն, չնայած իր հաջողություններին
անձնական և մասնագիտական ոլորտներում,
Քլայդի պատմությունը տխուր ավարտ ունեցավ:
2010 թվականին,
62 տարեկան հասակում
Քլայդը մահացավ թոքերում արյան կուտակումից:
Նրա պատմությունը միակը չէր:
Յեյլի նրա սևամորթ դասընկերներից շատերը
ևս մահացան երիտասարդ տարիքում:
Իրականում, հոդվածում նշվում է,
որ Յեյլն ավարտելուց 41 տարի անց
1970 թվականի սևամորթ շրջանավարտների
մահացությունը երեք անգամ ավելի բարձր էր,
քան մնացածներինը:
Ցնցող է:
Ամերիկան վերջերս զգոն է դարձել՝
որպես արդյունք բազմաթիվ բողոքների՝
ոստիկանության անզեն սևամորթների վրա կրակ արձակելու դեմ:
Մեկ այլ մեծ խնդիրը կայանում է նրանում,
որ ամեն յոթ րոպե
մեկ սևամորթ է վաղաժամ մահանում Միացյալ Նահանգներում:
Սա նշանակում է, որ 200-ից ավելի սևամորթ է
մահանում ամեն օր,
նրանք, ովքեր չէին մահանա, եթե առողջապես հավասար լինեին սպիտակամորթներին:
Վերջին 25 տարիների ընթացքում
ես իմ առաքելությունն եմ համարում
հասկանալ, թե ինչու մաշկի գույնը
այդքան մեծ կարևորություն ունի առողջ լինելու հարցում:
Իմ կարիերայի ամենասկզբում
կարծիք կար, որ ամենի պատճառը ռասայական տարբերությունը,
եկամտի չափն ու կրթությունն է:
Ես հայտնաբերեցի, որ տնտեսական կարգավիճակը կարևոր է առողջության համար,
և սա դեռ սկիզբն է:
Օրինակ, եթե մենք նայենք կյանքի սպասելի տևողությանը 25 տարեկան հասակում,
այդ տարիքում 5 տարվա տարբերություն կա սևամորթների և սպիտակամորթների մեջ:
Այդ տարբերությունը կրթության ոլորտում սևերի և սպիտակների միջև
ավելի մեծ է, քան՝ ռասայական:
Միևնույն ժամանակ, կրթության ամեն աստիճանում
սպիտակամորթները սևամորթներից երկար են ապրում:
Այսպիսով, դպրոցն ավարտած սպիտակ երիտասարդները
ապրում են իրենց սևամորթ հասակակիցներից 3.4 տարով ավելի:
Այս տարբերությունն ավելի մեծ է
քոլեջն ավարտողների պարագայում:
Ամենազարմանալին այն է, որ
ավագ դպրոցն ավարտած սպիտակ երիտասարդները
ավելի երկար են ապրում, քան այն սևամորթները, որոնք քոլեջ են ավարտել
կամ համալսարան:
Այսպիսով, ինչու՞ մաշկի գույնն այդքան կարևոր է առողջության համար:
Եկամտից ու կրթությունից բացի, էլ ի՞նչն է,
որ նշանակություն ունի:
Վաղ իննսունականներին
ինձ խնդրեցին վերանայել մի գիրք
սև ամերիկացիների առողջության մասին:
Ինձ ապշեցրեց այն, որ գրքի 25 գլուխներից
յուրաքանչյուրում
ասվում էր, թե ռասիզմն է
սևամորթների առողջությանը վնասող հիմնական գործոնը:
Այդ հետազոտությունները հայտարարում էին, որ
սևամորթների վրա բացասական ազդեցություն ունեցող գործոնը ռասիզմն է,
բայց փաստեր չէին ներկայացնում:
Իմ կարծիքով դա ճիշտ չէր:
Ամիսներ անց
Վաշինգտոնում (ԿՇ), մի կոնֆերանսում ելույթ ունենալիս,
ես ասացի, թե հետազոտության առաջնահերթ նպատակներից է
արձանագրել, թե ինչպե՞ս է ռասիզմը ազդում առողջության վրա:
Մի սպիտակ տղամարդ լսարանից ոտքի ելավ
և ասաց, թե, մինչդեռ ռասիզմը կարևոր փաստ է,
այն երբեք չենք կարող չափել:
"Ինքնագնահատականն ենք չափում", - ասացի ես:
"Բայց ի՞նչ պատճառներ ունենք
ռասիզմը չչափելու համար, եթե մտքներիս տեղ լինի"
Եվ ես մտադրվեցի դա անել
ու մշակեցի երեք ցուցանիշ:
Առաջինը վերաբերվում էր խտրականությանը.
օրինակ՝ աշխատանքից անարդար հեռացնելը կամ անհիմն կանգնեցնելը ոստիկանության կողմից:
Բայց խտրականությանը հանդիպում ենք նաև այլ աննշան դեպքերում,
այսպես, երկրորդ ցուցանիշն է "Առօրյայի խտրականության ցուցանիշը"
այն ներառում է ինը տեսակի միջադեպ.
օրինակ՝
ձեզ պակաս հարգանքով են վերաբերվում, քան մյուսներին,
ռեստորանում, խանութում, ուրիշների համեմատ, ձեզ ավելի վատ են սպասարկում,
կամ մարդիկ կարծես թե վախով են ձեզ վերաբերվում:
Այս ցուցանիշը ընդգրկում է այն ամենը,
ինչի պատճառով հասարակության կողմից չգնահատված մարդկանց
արժանապատվությունն ու հարգանքը
օրեցօր պատառ-պատառ ցնդում է:
Հետազոտությունը ցույց է տալիս,
որ վերին աստիճանի խտրականությունները
ամենատարբեր հիվանդություններ ստանալու ավելի բարձր ռիսկի հետ են կապված.
արյան ճնշումից մինչև գիրություն,
կրծքի քաղցկեղ, սրտանոթային հիվանդություններ,
և նույնիսկ վաղաժամ մահ:
Հետաքրքիր է, որ որոշ հետևանքներ ի հայտ են գալիս շատ վաղ տարիքում:
Օրինակ՝. սևամորթ դեռահասների շրջանակներում կատարված ուսումնասիրություննեը
ցույց տվեցին, որ նրանց մոտ, ովքեր հաճախ են խտրականության զոհ դարձել,
շատ ավելի բարձր են սթրեսի հորմոնները,
արյան ճնշումը,
և քաշը 20 տարեկանում:
Սակայն
խտրականության պատճառով առաջացած սթրեսը
խնդրի միայն մի կողմն է:
Ռասիզմն ու խտրականությունը
առողջությանը վերաբերվող այլ ոլորտներում էլ ազդեցություն ունեն:
Օրինակ՝. բժշկության ոլորտում գոյություն ունի խտրականություն:
1999 թ. Բժշկության Ազգային Ակադեմիան
ինձ հրավիրեց մասնակցելու հանձնաժողովում,
որը, հենվելով գիտականորեն ապացուցված փաստերի վրա, եզրակացրեց,
թե սևերն ու այլ ազգային փոքրամասնությունները
պակաս որակյալ խնամք են ստանում, քան սպիտակները:
Սա վերաբերվում էր բոլոր տեսակի բժշկական ծառայություններին՝
ամենահասարակ ու պարզից՝
մինչև տեխնոլոգիապես բարդ բուժումը:
Սա մի կողմից բացատրվում է
այսպես կոչված "թաքնված կողմնապահության"
կամ "անգիտակից խտրականության" երևույթով:
Հոգեբանների տասնամյակներով կատարած հետազոտությունները
ցույց են տալիս, որ եթե մենք երկար ժամանակ ենթագիտակցորեն
բացասական կարծրատիպեր ենք տածում սոցիալական որևէ խմբի հանդեպ,
այդ խմբի անդամի հանդիպելիս՝
նրա հանդեպ խրտրականորեն ենք տրամադրվում:
Մենք նրան այլ ձև ենք վերաբերվում:
Դա անգիտակից ու ավտոմատ գործողություն է:
Սա աննշան, բայց նորմալ գործողություն է,
որը տեղի է ունենում է նույնիսկ ամենադրական տրոմադրվածություն ունեցող մարդկանց մոտ:
Սակայն, որքան ավելի շատ եմ մտածում
առողջության վրա ռասիզմի ազդեցության մասին,
այնքան ավելի խորն է այն թվում:
Գոյություն ունի ինստիտուցիոնալ խտրականություն,
որը վերաբերվում է
հասարակական հաստատություններում հանդիպող դեպքերին:
Բնակելի տարածքների ռասայական մեկուսացումը,
որի պատճառով սպիտակներն ու սևերը տարբեր թաղամասներում են բնակվում ,
ինստիտուցիոնալ ռասիզմի վառ օրինակ է:
Ամերիկայի մեծ գաղտնիքներից մեկն այն է,
որ հենց ռասայական մեկուսացումն է
հանդիսանում ռասայական անհավասարության
թաքնված պատճառը Միացյալ Նահանգներում:
Ամերիկայում, նրանով, թե որտեղ ես ապրում,
որոշվում է, թե ինչպիսի հնարավորություներ կունենաս
սովորելու, աշխատելու համար,
ինչպիսի պայմաններում կապրես և նույնիսկ ինչ որակի բժշկական օգնություն կստանաս:
Միացյալ Նահանգների 171 ամենամեծ քաղաքների ուսումնասիրությունը եզրակացրեց,
որ չկա նույնիսկ մեկ քաղաք, որտեղ
սևերն ու սպիտակները նույն պայմաններում են ապրում,
և սպիտակներով բնակեցված ամենավատ թաղամասները նույնիսկ
սևամորթների թաղամասներից զգալիորեն ավելի լավ վիճակում են:
Մեկ այլ ուսումնասիրություն
ցույց տվեց, որ եթե մենք կարողանայինք վերացնել
մեկուսացումների տոկոսը,
մեկընդմիշտ կվերանար սև-սպիտակ տարբերությունը եկամուտի,
ուսման և գործազրկության ոլորտներում,
երկու երրորդով կնվազեր միայնակ մայրերին աջակցման հետ կապված
ռասայական տարբերությունը՝
պայմանավորված մեկուսացման երևույթով:
Ես հասկացա նաև,
թե ինչպես են բացասական նախապաշարմունքները,
և մեր մշակույթում սևերի մասին գոյություն ունեցող կարծիքը,
բառիս բուն իմաստով ստեղծում և սնում
ինստիտուցիոնալ և անհատական խտրականությունը:
Հետազոտողների մի խումբ հավաքել և ստեղծել է տվյալների մի բազա՝
բաղկացած այն գրքերից,
ամսագրերից ու հոդվածներից,
որոնք սովորական կրթված ամերիկացին կակարդար իր ողջ կյանքի ընթացքում:
Այս բազան թույլ է տալիս մեզ տեսնել,
թե ինչպես են ամերիկացիները հասկանում բառակապակցությունները՝
այսպիսի հասարակության մեջ մեծանալով:
Այսպես, երբ հանդիպում ենք "սև" բառը,
ո՞ր բառերն են ավելի շուտ գալիս մեր մտքին:
"Աղքատ",
"դաժան",
"կրոնասեր",
"ծույլ",
"կենսուրախ"
"վտանգավոր":
Մինչդեռ, երբ լսում ենք "սպիտակ"
հաճախ մտքներիս են գալիս
"հարուստ",
"առաջադեմ",
"ավանդական"
"հաստատակամ"
"հաջողակ"
"կիրթ" բառերը:
Եվ երբ մի ոստիկան
վատ վերաբերմունք է ցուցաբերում անզեն սևամորթի նկատմամբ,
որն իր տեսակետից դաժան ու վտանգավոր է,
պարտադիր չէ, որ նա ի սկզբանե վատ ոստիկան է:
Հնարավոր է մեր առջև
մի շարքային ամերիկացի է,
և նա արտացոլում է մի վերաբերմունք, որին սովոր է և ականատես,
քանզի մեծացել և կրթվել է
արդի հասարակության մեջ:
Սեփական փորձից ելնելով,
հավատում եմ, որ մեր մաշկի գույնը
մեր ճակատագիրը որոշող գործոնը չպիտի լինի:
Ես գաղթել եմ Միացյալ Նահանգներ
Կարիբյան ծովի Սուրբ Լուսիա կղզուց
1970-ականների վերջին՝
բարձրագույն կրթություն ստանալու,
և վերջին 40 տարիների ընթացքում
հաջողության եմ հասել:
Ունեմ ընտանիք, որն ինձ աջակցում է,
շատ եմ աշխատել
և հաջողության եմ հասել:
Բայց հաջողության հասնելն ինձնից ավելի շատ ջանք պահանջեց:
Փոքրամասնությունների կրթաթոշակ ստացա Միչիգանի համալսարանում:
Այո, ես դրական մտածելակերպ ունեմ:
Առանց դրա
ես այստեղ չէի լինի այսօր:
Սակայն վերջին 40 տարիների ընթացքում,
սևամորթ ամերիկացիները հազիվ թե ինձ պես հաջողակ են եղել:
1978 թ. Միացյալ Նահանգների սևամորթ ընտանիքը
վաստակում էր 59 ցենտ սպիտակամորթ ընտանիքի եկամտի ամեն մի դոլարի համեմատ:
2015 թ. նույնպես
սևամորթ ընտանիքը վաստակում է 59 ցենտ
սպիտակ ընտանիքի եկամուտի մեկ դոլարի համեմատ:
Եւ ռասայական տարբերությունը բարեկեցության առումով ցնցող է:
Քանի որ սպիտակի ունեցած ամեն մի դոլարը
հավասար է սևի՝ վեց, իսկ լատինոսի յոթ ցենտին:
Ճշմարտությունը նրանում է, որ
ռասիզմը
կառուցում է մի կեղծ համակարգ,
որն անընդհատ անբարենպաստ պայմաններ է ստեղծում ԱՄՆ որոշ ռասայական խմբերի համար:
Պլատոնն ասել է, թե
չկա ավելի մեծ անարդարություն, քան
անհավասարների հանդեպ հավասար վերաբերմունքը:
Սա է ռասիզմը խարխլելուն ուղղված
իմ հավատարիմ աշխատանքի պատճառը:
Ես անսահման երախտապարտ եմ նրանց,
ում միահամուռ ուժերով
և նույնիսկ կյանքի գնով բացվել են ուղիներ,
որոնցով առաջ եմ ընթանում:
Ուզում եմ երաշխավորել, որ այդ ուղիները միշտ բաց կլինեն,
և որ ամենքն էլ հնարավորություն կունենան դրանցով քայլելու:
Ռոբերտ Քենեդին ասել է,-
"Ամեն անգամ, երբ տղամարդը", - կամ կինը, ես կավելացնեի,-
"բռնում է ճշմարտության ուղղին,
կամ աշխատում է բարելավել այլոց կյանքը,
կամ ոտքի է կանգնում անարդարության դեմ,
դրանով նա հույսի մի շող է հղում աշխարհին,
իսկ այդ շողերը միանալով ստեղծում են հոսանք,
որը կփլեցնի ճնշման ու դիմադրության ամենաբարձր պատերը:"
Ես լավատես եմ այսօր,
քանզի ողջ Ամերիկայում
նկատել եմ այդ հույսի շողերը:
Բոստոնի բժշկական կենտրոնը
աշխատանքի է հրավիրել փաստաբանների,
որպեսզի բժիշկներն ավելի լավ խնամեն իրենց հիվանդներին,
քանի որ փաստաբաններն անրադառնում են հիվանդների ոչ բժշկական կարիքներին:
Լոմա Լինդա համալսարանը քոլեջ է բացել
Սան Բերնարդինոյի մոտակայքում,
որպեսզի, բժշկական ծառայություններ մատուցելուց բացի,
տա աշխատանք գտնելու համար անհրաժեշտ
հմտություններ ու գիտելիքներ
մասնավորապես ազգային փոքրամասնությունների և անապահով ընտանիքների անդամներին:
Սա կօգնի նրանց ունենալ հմտություններ արժանապատիվ աշխատանք գտնելու համար:
Հյուսիսային Կարոլինայի Չեփլ Հիլ քաղաքում
հասարակ մի ծրագիր է մշակվել՝
նվազեցնելու 30-ից 40 տարեկան սևամորթների
սրտային հիվանդություններ ստանալու ռիսկը՝
ապահովելով զրոյից հինգ տարեկան երեխաների համար
որակյալ ցերեկային խնամք:
Ողջ Ամերիկայում դպրոցական դասապատրաստման կենտրոններում
Ուինթլի Ֆիփսը և ՅուԷս Դրիմ Աքադեմի դպրոցական ծրագիրը
փակում են ազատազրկման ուղին տանող ճանապարհները՝
բարձրորակ գիտելիքներ և ուղղորդում տալով այն դեռահասներին,
ում ծնողները ազատազրկության մեջ են,
ովքեր դպրոցում չեն առաջադիմում:
Ալաբամա նահանգի Հանթսվիլ քաղաքում,
Օքվուդի համալսարանը,
որը ի սկզբանե համարվում է սևերի համալսարան,
մեզ ցույց է տալիս, թե ինչպես է կարելի բարելավել սևամորթների առողջությունը՝
ներառելով բժշկական զննումը
առաջին կուրսեցիների ուղղորդման մեջ,
տալով այդ ուսանողներին այն ամենը, ինչ պետք է
առողջ ընտրություն կատարելու համար,
ամեն տարի նրանց էպիկրիզ տրամադրելով, որպեսզի նրանք կարողանան վերահսկել
իրենց առողջության առաջընթացը:
Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում,
Հատուկ Նշանակության Համայնքները վերացրել են մեկուսացման բացասական ազդեցությունը՝
ձևափոխելով հանցագործության մեջ կորած,
թմրանյութով ներծծված հասարակությունը
հավասար պայմաններում եկամուտ ստացող բնակչության,
ուսումնական առաջադիմության,
հիանալի համայնքային կյանքի և
զբաղվածության օազիսի:
Եւ վերջապես,
գոյություն ունի Դեվայնի լուծումը:
Պրոֆեսոր Պատրիսիա Դեվայնը
Վիսկոնսինի համալսարանից
մեզ ցույց տվեց, թե ինչպես մենք կարող ենք պայքարել
մեր թաքնված վախերի դեմ
և արդյունավետ կերպով նվազեցնել դրանք:
Մեզանից յուրաքանչյուրը
կարող է հույսի մի շող դառնալ:
Այս գործը հեշտ չի լինելու,
բայց Թերգութ Մարշալը, Գերագույն Դատարանի նախկին դատավորը,
ասել է,- "Մենք պետք է հակառակվենք:
Մենք պետք է հակառակվենք անտարբերությանը:
Մենք պետք է հակառակվենք անզգայությանը:
Մենք պետք է հակառակվենք ատելությանն ու անվստահությանը:
Մենք պետք է հակառակվենք,
քանզի Ամերիկան ավելի լավը կարող է դառնալ,
քանզի Ամերիկան այլ ընտրանք չունի, քան ավելի լավը դառնալ:"
Շնորհակալություն:
(Ծափահարություններ)