Siku.
Damu.
Hedhi.
Uchafu.
Siri.
Kuficha.
Kwanini?
Utaratibu asilia kibaolojia
ambao kila msichana na mwanamke anapitia kila mwezi
kwa karibia nusu ya maisha yake.
Jambo ambalo ni la umuhimu mkubwa sana
kiasi kwamba kupona na uenezwaji wa spishi zetu unautegemea.
Bado tunauchukulia kama mwiko.
Tunajisikia ugumu na fedheha kuliongelea.
Nilipopata siku zangu mara ya kwanza,
Niliambiwa nifanye iwe siri nisiwaambie wengine--
hata kwa baba yangu au kaka.
Baadaye wakati hili somo limejitokeza vitabuni mwetu,
mwalimu wetu wa baolojia aliiruka mada.
(Kicheko)
Nilijifunza nini kutokana na hili?
Nilijifunza kwamba ni fedheha mno kuongelea jambo hili.
Nilijifunza kufedheshwa na mwili wangu.
Nilijifunza kutokufahamu siku zangu
ili kuweza kubaki na heshima.
Utafiti katika sehemu mbalimbali India
waonyesha wasichana watatu kati ya kumi hawafahamu kuhusu hedhi
wakati wa siku zao za kwanza.
Na baadhi ya sehemu za Rajasthan
hii namba ni kubwa kama wasichana tisa kati ya kumi kutokufahamu
Unaweza kushangazwa kujua
kwamba wasichana wengi nilioongea nao,
waliokuwa hawajui kuhusu siku zao wakati wa hedhi zao za kwanza
walifikiria kuwa wana saratani ya damu
na watakufa muda sio mrefu.
Usafi wa hedhi ni kipengele muhimu cha hatari
kwa maambukizi wa mfumo wa via vya uzazi.
Lakini India, ni asilimia 12 tu ya wasichana na wanawake
wanaweza kupata njia za usafi wa kumudu siku zao.
Ukifanya mahesabu,
asilimia 88 ya wasichana na wanawake hutumia njia zisizo salama kwa siku zao.
Nilikuwa mmoja wao.
Nilikulia kwenye mji mdogo uitwao Garhwa, jimbo la Jharkhand,
ambako hata kununua pedi ilichukuliwa kama fedheha.
Sasa nilipoanza kupata siku zangu,
Nilianza kutumia matambara.
Baada ya kila matumizi niliyafua na kuyatumia tena.
Lakini kuyahifadhi,
Niliyaficha na kuyaweka sehemu yenye giza na unyevu
ilikwamba mtu asijue kuwa niko kwenye hedhi.
Kwa kuyarudia kufua matambara yalikuja kuwa magumu,
na mara nyingi nilipata upele na maambukizi kwa kuyatumia.
Niliyavaa kwa muda wa miaka mitano hadi nilipohama ule mji.
Suala lingine ambalo siku zilileta maishani mwangu
lile la kuwekewa mipaka kijamii
iliyowekwa kwa wasichana wetu na wanawake wakiwa kwenye siku zao.
Nafikiri wote lazma mtakuwa mnajua,
lakini bado nitaelezea kwa wale wachache wasiojua.
Sikuruhusiwa kula au kugusa vitu vichachu.
Sikuruhusiwa kukaa kwenye sofa au kitandani mwa ndugu wa familia.
Nilitakiwa kufua mashuka kila baada ya siku zangu,
hata kama hazikuchafuka kwa madoa.
Nilichukuliwa kama najisi
na kukatazwa kuabudu au kugusa kitu chochote chenye umuhimu kidini.
Ulikutana na matangazo nje ya misikiti
kukataza wasichana na wanawake walio kwenye hedhi.
Chakuchekesha,
wakati wote ni wanawake watu wazima
ndio walioweka vizuizi hivyo kwa wasichana wadogo katika familia.
hata hivyo, wamekua wakikubali vizuizi hivyo kama desturi.
Na katika kukosekana kwa kuingiliwa,
ni imani potofu na kutoeleweka
kunakoenezwa kizazi hata kizazi.
Kwa miaka nilyofanyia kazi taaluma hii,
Nimeshakutana na hadithi
ambapo wasichana walitakiwa kula na kuosha vyombo vyao kwa kutengwa.
Hawakuruhusiwa kuoga wakati wa siku zao,
na katika nyumba nyingine walitengwa hata na ndugu wengine wa familia.
Kiasi cha asilimia 85 za wasichana na wanawake India
walifuata moja au zaidi ya masharti ya mila kwenye siku zao kila mwezi.
Unafikiria hii inafanya nini
katika kujithamini na kujiamini kwa msichana mdogo?
Kiwewe cha kisaikolojia ambacho hili huumiza,
kuathiri haiba yake,
utendaji wake kimasomo
na kila kipengele cha ukuaji katika miaka ya awali ya uumbaji wake?
Nilifuata kwa bidii masharti haya yote ya kimila kwa miaka 13,
hadi mjadala na mshirika mwenzangu, Tuhin,
ulipobadilisha mtazamo wangu kuhusu hedhi milele.
Mwaka 2009, mimi na Tuhin tulikuwa tunasoma stashada katika ubunifu.
Tukapendana
na nilikuwa huru kujadiliana naye kuhusu siku zangu.
Tuhin alijua kidogo kuhusu siku.
(Kicheko)
Alishangazwa kujua kwamba wasichana hupata maumivu makali
na hutokwa damu kila mwezi.
(Kicheko)
Ndio.
Alishtushwa kabisa kujua
kuhusu vizuizi vinavyowekwa kwa wasichana na wanawake walio kwenye hedhi
na familia pamoja na jamii zao wenyewe.
Ili kuweza kunisaidia na maumivu yangu,
alikwenda kwenye mtandao wa intaneti kujifunza kuhusu hedhi.
Aliponielezea alichojifunza,
Niligundua ufahamu mdogo nilionao kuhusu hedhi,
na vitu vingi nilivyoamini vilikuja kuwa ni imani potofu,
Ndipo nilipojiuliza:
kama sisi, tumesoma vizuri hivi,
tumefundishwa vibaya kuhusu hedhi,
kutakuwa na mamilioni ya wasichana huko nje waliofundishwa vibaya, pia.
Kusoma--
kuelewa tatizo vizuri,
Nilifanya utafiti wa mwaka mmoja kujifunza ukosefu wa ufahamu kuhusu hedhi
na chanzo chake nyuma yake.
Wakati kiujumla inaaminika
kwamba kutokufahamu hedhi na kuelewa vibaya ni tatizo la vijijini,
katika utafiti wangu,
Niligundua kwamba ni tatizo la mijini pia.
Na lipo kwa daraja la walioelimika mijini, pia.
Wakati naongea na wazazi wengi pamoja na waalimu,
Niligundua kuwa wengi wao walitaka kuelimisha wasichana kuhusu siku zao
kabla hawajaanza kupata mzunguko wao wa hedhi.
Na--
lakini wenyewe walikosa njia stahiki.
Na kwavile ni mwiko,
wanajisikia kusita na fedheha kuongelea jambo hilo.
Wasichana siku hizi hupata siku zao wakiwa darasa la sita na la saba,
lakini mtaala wetu wa elimu
hufundisha wasichana kuhusu siku zao darasa la nane na la tisa tu.
na kwa vile ni mwiko,
waalimu bado wanairuka mada.
Hivyo shule haziwafundishi wasichana kuhusu siku zao,
wazazi hawazungumzii jambo hilo.
Wasichana wanaenda wapi?
Miongo miwili iliyopita na sasa--
hakuna kilichobadilika.
Nilimshirikisha Tuhin matokeo yangu na tulijiuliza
Itakuwaje tukianzisha kitu
ambacho kitasaidia wasichana kuelewa kuhusu hedhi wao wenyewe --
Kitu ambacho kitawasaidia wazazi na waalimu
kuongelea kuhusu siku za hedhi kwa raha kwa wasichana wadogo?
Wakati wa utafiti wangu,
Nilikuwa nakusanya hadithi nyingi.
Hizi ni hadithi za mambo waliyopitia wasichana kipindi cha siku zao.
Hadithi hizi zitawafanya wasichana wawe wadadisi na kuvutiwa
katika kuongea kuhusu hedhi ndani ya watu wao wa karibu.
Hicho ndio tulichotaka.
Tulitaka kitu ambacho kingewafanya wasichana wawe wadadisi
na kuwasukuma kujifunza.
Tulitaka kutumia hadithi hizi kufundisha wasichana kuhusu siku zao.
Hivyo tukaamua kutengeneza kitabu cha vikatuni
ambapo wahusika wa katuni wataigiza hadithi hizi
na kuwaelimisha wasichana kuhusu hedhi kwa njia ya kufurahisha na kuwashirikisha.
Kuwasilisha wasichana katika hatua zao tofauti za kubalehe,
tunao wahusika watatu.
Pinki, ambaye hajapata siku zake bado,
Jiya anayepata siku zake wakati wa simulizi za kitabu
na Mira ambaye tayari amekuwa akipata siku zake.
Kuna mhusika wa nne, Priya Didi.
Kupitia yeye, wasichana wanakuja kujua kuhusu vipengele kadhaa vya ukuaji
na kusimamia usafi wa hedhi.
Utengenezaji kitabu, ulitumia umakini
hakuna katika vielelezo ambavyo vilikuwa na pingamizi lolote
na hiyo ni nyeti kitamaduni.
Wakati wa majaribio ya sampuli ya awali tuligundua wasichana wakilipenda kitabu.
Walikuwa na hamu ya kukisoma
na kujua zaidi na zaidi kuhusu siku zao wao wenyewe.
Wazazi na waalimu walikuwa hawaoni shida kuongea kuhusu siku
kwa wasichana wadogo kutumia kitabu
na wakati mwingine hata wavulana walivutiwa kukisoma.
(Kicheko)
(Makofi)
Kitabu cha vikatu kilisaidia katika kujenga mazingira
ambapo itasimamisha hedhi kuwa mwiko.
Wengi wa waliojitolea walichukua hii sampuli ya awali kuelimisha wasichana
na kufanya warsha za kuelimisha hedhi katika majimbo matano tofauti India.
na mmoja wa waliojitolea alitumia sampuli hii kuelimisha watawa vijana
na aliipeleka kwenye nyumba ya utawa Ladakh.
Tulitengeneza toleo la mwisho la kitabu, tukakiita "Menstrupedia Comic"
na kukizindua Septemba mwaka jana.
Na mpaka sasa,
zaidi ya wasichana 4,000 wameelimika kwa kutumia kitabu India na --
(Makofi)
Asanteni.
(Makofi)
na nchi nyingine 10.
Mara kwa mara tunakitafsiri kitabu katika lugha tofauti
Na kushirikiana na mashirika ya ndani nchi
na kufanya hiki kitabu kipatikane katika nchi tofauti.
Mashule 15 katika sehemu tofauti India
yamekifanya kitabu hiki kuwa sehemu ya mtaala wa shule zao
kufundisha wasichana kuhusu hedhi.
(Makofi)
Nafurahishwa kuona jinsi wanaojitolea,
watu binafsi, wazazi waalimu, wakuu wa mashule
wamekutana pamoja
na kufanya msukumo huu wa ufahamishaji wa hedhi kwa jamii zao,
wamehakikisha wasichana wanajifunza kuhusu siku zao katika umri sahihi
na kusaidia katika kuvunja mwiko huu
Ninaota maisha ya mbele ambapo hedhi sio laana,
sio ugonjwa,
ila ni mabadiliko katika maisha ya msichana.
Na ninge --
(Makofi)
Na ningependa kumalizia hii
kwa ombi dogo kwa wazazi wote hapa.
Wapendwa wazazi,
kama mtakuwa mnafedheheshwa na hedhi
na mabinti zenu watafedheheshwa, pia.
Hivyo tafadhali muwe na mtazamo chanya katika siku.
(Kicheko)
Asanteni.
(Makofi)