En sevdiğiniz şarkının nakaratı kaç defa tekrar ediyor?
Ve bir düşünün, o nakaratı kaç defa dinlemiş olabilirsiniz?
Bir nakaratı 100'lerce defa duymadıysanız bile onlarca defa duymuş olmanız mümkün
ve bu, Batı'da popüler olan şarkılara özgü bir durum değil.
Tekrarlama, dünyaki farklı kültürlerde üretilen her müziğin ortak özelliğidir.
Peki, müziğin tekrarlamaya bu denli tabi olmasının sebebi ne?
Sebebi psikologların "salt maruz kalma etkisi" dedikleri durumdan kaynaklanıyor.
Kısacası insanlar önceden maruz kaldıkları şeyleri tercih etme eğilimindedirler.
Örneğin, radyoda çalan, aslında beğendiğimizi söyleyemeyeceğimiz
bir şarkıyı daha sonra markette, sinemada
ve sokakta tekrar duyarız.
Eninde sonunda şarkının ritmine ve sözlerine eşlik eder,
hatta şarkıyı indiririz.
Salt maruz kalma etkisi sadece şarkılar için geçerli değildir.
Bu etki şekillerden, Super Bowl reklamlarına kadar her şeyde geçerlidir.
Peki, müzikte tekrarın bu denli yaygın olmasının sebebi nedir?
Psikologlar, bu sorunun cevabını araştırmak için insanlardan
tekrarların olmadığı besteleri dinlemelerini istediler.
Dinleyiciler, bu eserlerin belli kısımlarının orijinal versiyonlarını
ve tekrarların dijital olarak eklendiği versiyonlarını dinlediler.
Orijinal parçalar 20. yüzyılın
en saygın bestekârları tarafından bestelenmiş olsa da
ve tekrarlı versiyonlar ses kurgusuyla özensizce bir araya getirilmiş olsa da,
dinleyiciler tekrarlı versiyonların daha keyifli, daha ilginç olduğunu
ve bir sanatçı tarafından bestelenmiş olabileceğini belirttiler.
Müzikteki tekrarlamanın etkisi kaçınılmazdır.
The Muppets Show klasiği olan "Mahna Mahna"yı bir düşünün.
Daha önce duyduysanız,
ben "Manha Manha"yı söylemeye başlayınca bana eşlik etmemeniz,
"Do doo do do do" diyerek devam etmemeniz neredeyse imkânsız.
Tekrarlama, müziğin her parçasını
çok etkili bir biçimde kendisini takip eden parçaya bağlar.
Böylece, birkaç nota duyduğunuzda, devamını aklınızda canlandırırsınız.
İçinizden şarkıya eşlik edebilir
ve farkında olmadan, mırıldanmaya başlayabilirsiniz.
Güncel araştırmalara göre, insanlar genellikle müziğin tekrar eden
kısımlarını duyduklarında dans edip ritm tutmaya başlıyorlar.
Tekrar, bizi müziğe aktif birer katılımcı olarak davet eder,
pasif bir dinleyici olarak değil.
Araştırmalar aynı zamanda,
dinleyicilerin müzikteki tekrarlamalarda farklı özelliklere dikkat ettiklerini,
her yeni dinleyişlerinde farklı bir sese odaklandıklarını göstermekte.
İlk dinleyişinizde bir cümlenin melodisini fark etmişseniz,
cümle tekrarlandığında gitaristin perdeyi nasıl değiştirdiğine dikkat edersiniz.
Bu, dilde de "anlamsal doyum" denen durum olarak ortaya çıkar.
"Atlas" gibi bir kelimeyi sıkılana kadar tekrar etmek
kelimenin anlamı hakkında düşünmeyi bırakıp,
bunun yerine seslere odaklanmanıza yol açar: "L"nin "T"den sonra gelmesi gibi.
Böylece, tekrarlama yeni ses dünyalarını keşfetmenizi sağlar,
ilk dinleyişte fark edemediklerinizi keşfedebilirsiniz.
"T"nin ardından gelen "L" estetik olarak "atlas" kelimesine özgü olmayabilir,
ama gitaristin perdeyi değiştirmesinin önemli bir anlamı olabilir.
Konuşma eyleminden müziğe geçen illüzyon
bir cümleyi birkaç defa tekrarladığımızda dinleyicilerin dikkatinin nasıl,
sesin seviyesi, süresi gibi özelliklerine yöneldiğini görmemizi sağlar;
yani konuşurken yapılan tekrarlar,
bir süre sonra kulağa şarkı söyleniyormuş gibi gelmeye başlar.
Benzer bir etki de gelişigüzel ses sekanslarında ortaya çıkar.
İnsanlar, tekrarlı döngüler hâlinde dinledikleri gelişigüzel sekansları
bir defa dinledikleri gelişigüzel sekansa göre daha melodik olarak değerlendirirler.
Tekrarlama, parça parça müzikler olarak düşündüğümüz seslere
aşina olmamızı, sesleri dinlemeye başlamamızı,
bir sonraki nota ile imgesel bir bağ kurmamızı sağlar.
Bu şekilde dinleme durumu, aklımıza takılan müziklere karşı duyarlılığımızla,
müziğin belli kısımlarının aklımızde yer etmesi
ve bozuk plak gibi tekrar etmesiyle de bağlantılıdır.
Eleştirmenler müzikteki tekrarlardan çoğunlukla utanç duymuş,
onu çocuksu ve basit bulmuşlardır,
ama tekrarlama, utandırıcı olmaktan çok uzaktır, aksine çok önemli bir rolü vardır
müziğe dair düşüncelerimize yön veren deneyimlerimizi geliştirir.