Çocuklarda hastalık belirtisi hafif ateş,
baş ağrısı ve kas ağrıları ile başlıyor.
Arkasından kusma ve ishal geliyor.
Sonra ağızdan, burundan ve diş etlerinden kan gelmeye başlıyor.
Ardından düşük tansiyona bağlı organ yetmezliğinden ölüm gerçekleşiyor.
Tanıdık geldi mi?
Ebola olduğunu düşünüyorsanız
aslında, bu durumda, o değil.
Hiç bir etkili tedavisi veya aşısı olmayan
ve her yıl 22.000 insanı öldüren,
sivrisinekden gelen bir hastalık olan dengue ateşinin son hali.
Bu rakam, bildiğimiz kadarıyla
yaklaşık son 40 yılda Ebola
yüzünden ölen insan sayısının iki katı.
Son zamanlarda haberlerde sık gördüğümüz kızamık hastalığına gelince,
ölenlerin sayısı on kat daha fazla.
Fakat geçtiğimiz yıl,
bütün manşetleri ve korkuyu üzerine alan Ebola oldu.
Çok açık ki, son derece yerleşmiş bir şey var,
bizi diğer hastalıklardan daha çok
korkutan ve aklımızı alan birşey.
Fakat tam olarak ne?
Aslında, Ebola'ya yakalanmak zor,
ama yakalanırsanız, korkunç bir ölüm riski fazla.
Neden?
Çünkü şu anda, etkili bir tedavi yöntemi veya aşımız yok.
Ve dahası, bu bir ipucu.
Belki bir gün olabilir.
Haklı olarak Ebola'dan korkuyoruz,
çünkü diğer hastalıklar kadar insan öldürmüyor.
İşin aslı, grip veya kızamık gibi virüslerden daha az bulaşıcı.
Ebola'dan, bizi öldürdüğü ve bunu tedavi edemediğimiz için korkuyoruz.
Ebola'nın getirdiği kesin kaçınılmazlıktan korkuyoruz.
Ebola'nın modern tıp bilimini aşan bir kaçınılmazlığı var.
Ama durun bi saniye, neden böyle?
Ebola'yı 1976 dan beri biliyoruz.
Neler yapabileceğini biliyoruz.
Şimdiye kadar olan 24 salgında
onu incelemek için çok fırsatımız vardı.
Oysa, on yıldan fazla bir süredir
aşı adaylarımız vardı
Neden o aşılar klinik denemelere şimdi giriyorlar?
Bu durum salgın hastalıklar için aşı geliştirmemizle ilgili
temel bir probleme gidiyor.
Şuna benzer şekilde oluyor:
Bu hastalıklar için en çok riskte olan insanlar
aynı zamanda aşıyı almak için en az parası olanlar.
Bu durum, gelişmiş ülkelerde
çok sayıda insan risk altında olmadıkça
firmaları aşıları geliştirmeye teşvik etmiyor.
Ticari açıdan çok riskli.
Ebola için kesinlikle bir piyasa yok,
geç evre klinik deneylerde iki aşımızın olmasının tek sebebi
bir şekilde yanlış anlaşılan korku.
Ebola 11 Eylül ve şarbon saldırılarına kadar
oldukça göz ardı edildi,
birdenbire insanlar Ebola'yı potansiyel bir
bioterrörizm silahı olarak algıladı.
Peki Ebola aşısı neden bu noktada tam olarak geliştirilmedi?
Çünkü bir noktada virüsü silaha çevirmek gerçekten zordu,
-- veya zor olduğu düşünüldü--
ama başlıca sebep, geliştirilmesindeki maliyet riski.
Asıl olay da bu.
Acı gerçek şu ki, aşıları
patojenin(mikrop) yol açacağı risklere göre değil,
ekonomik açıdan ne kadar riskli olup olmadığına göre geliştiriyoruz.
Aşı geliştirmek pahalı ve karmaşık birşey.
İyi bilinen bir antijeni alıp
uygulanabiilir aşıya dönüştürmenin bile maliyeti yüzlerce milyon doları bulabilir.
Neyse ki Ebola gibi hastalıklarda
bu engellerin bazılarını kaldırmamız için yapabileceğimiz şeyler var.
İlk olarak, bütünüyle çökmüş bir piyasayı fark etmek.
Bu durumda, eğer aşı istiyorsak
teşvik veya bir takım sübvansiyon sağlamak zorundayız.
Ayrıca, bizi en çok tehdit eden hastalıkların
hangileri olduğunu bulmakta daha iyi olmalıyız.
Ülkelerin kendi içinde imkanlar yaratarak,
o ülkelerin, patojenleri toplayıp kategorize edebilen kendi epidemiolojik
ve laboratuvar sistemlerini kurmasına olanak sağlayabiliriz.
Elde edilen veriler coğrafik ve genetik
çeşitliliği anlamak için kullanılabilir,
sonra da bağışıklık gelişiminin nasıl değiştiğini
ve ne tür tepkiler vermemiz gerektiğini
anlamamıza yardımcı olmak için kullanılabilir .
Bunlar yapılabilir şeyler ama,
tamamıyla çökmüş bir piyasayla mücadele etmek için,
salgın hastalıklara bakış açımızı ve önleme yöntemimizi değiştirmek zorundayız.
Bir hastalığın küresel bir tehdide dönüştüğünün
kanıtını görene kadar beklemeye son vermeliyiz.
Ebola için,
salgın bir hastalığın paranoyak korkusu,
birkaç vakanın refah ülkelere taşınmasının ardından
küresel toplumu bir araya getirdi
ve sıkı calışan aşı şirketlerinin çabalarıyla
şimdi elimizde bunlar var:
Ebola ülkelerinde etkinlik testlerinde olan iki Ebola aşısı--
(Alkış)
ve arkasından gelen yapım aşamasında olan aşılar.
Her yıl, nerdeyse hiç gerçekleşmeyecek olan bir tehditten
bizi koruması için sürekli devriye gezen nükleer denizaltı filosuna
milyarlarca dolar harcıyoruz.
Fakat, somut ve evrimsel açıdan
kesin olan bulaşıcı salgın hastalıkları önlemek için
hemen hemen hiçbir şey harcamıyoruz.
Ve emin olun ki, bu soru ''acaba'' değil, ''ne zaman'' olacak sorusu.
Bu virüsler evrim geçirmeye devam edecek
ve dünyayı tehdit edecek
ve aşılar buna karşı en iyi savunmamız.
Yani, Ebola gibi salgınları önleyebilmeyi istiyorsak,
aşı geliştirme ve stok üretme yatırımında
elimizi taşın altına koymaliyız,
Ve buna nihai silahımız olarak bakmalıyız
kullanılabilirliğinden emin olduğumuz birşey,
ama aynı zamanda, dua edelim de asla kullanmak zorunda kalmayalım.
Teşekkürler.
(Alkış)