Hikâyeye göre efsanevi okçu William Tell
kötü bir lord tarafından zor bir işi başarmaya zorlanmış.
William oğlunun başında bir elmayı
okla vurmayı başaramazsa oğlu idam edilecekmiş.
William başarmış fakat hikâyedeki iki değişkeni düşünelim.
Birinci değişkende lord,
William'ın güvenilir okunu çalması için bir hırsız tutuyor,
o da bir köylüden daha kötü bir ok ödünç almak zorunda kalıyor.
Ödünç ok tam tamına ayarlanmamış,
William'ın deneme atışları
hedefin oldukça altına isabet ediyor.
Neyse ki çok geç olmadan bunu düzeltecek zamanı oluyor.
İkinci değişkende ise,
William her geçen saat yeteneklerinden şüphe duymaya başlıyor
ve elinde titreme baş gösteriyor.
Deneme atışları hâlâ elmanın çevresinde toplanıyor
fakat rastgele bir düzen izliyor.
Arada sırada elmaya da isabet ettiriyor
ama elindeki titremeyle hedefi vurabileceğinin garantisi yok.
William, oğlunu kurtarmak için
elindeki gerginliği yatıştırıp hedefi tutturma yetisini geri kazanmalı.
Bu değişkenlerin merkezinde birbiri yerine kullanılan iki terim var:
doğruluk ve kesinlik.
İkisi arasındaki ayrım
aslında bilimsel araştırmalar için oldukça önemli.
Doğruluk, doğru sonuca ne kadar yakın olduğunuzla ilgili.
Doğruluğu tutturmak doğru şekilde ayarlanan araçlar
ve aldığınız iyi eğitimle gelişir.
Diğer yandan kesinlik,
aynı yöntemle sürekli aynı sonucu alabilmenizle ilgilidir.
Kesinlik kazanmak daha az ölçüm gerektiren
sayısı artan araçlarla gelişir.
Çalınan ok hikâyesi de doğruluk değil kesinlikle ilgilidir.
William her ok attığında aynı hatalı sonucu aldı.
Titreyen el değişkeni ise kesinlik değil doğrulukla ilgilidir.
William'ın okları doğru sonuç etrafında toplandı
ama herhangi bir atışın hedefi tutturma kesinliği yoktu.
Gündelik işlerde muhtemelen düşük doğruluk
ve düşük kesinlik oranıyla işlerinizi halledersiniz.
Mühendis ve araştırmacılar ise genellikle mikroskopik düzeylerde doğruluk
ve her denemede haklı olmak için yüksek kesinliğe gerek duyarlar.
Fabrika ve laboratuvarlar daha iyi araç gereçler
ve daha detaylı süreçlerle kesinlik oranını artırıyorlar.
Bu iyileştirmeler pahalı olabilir, o yüzden yöneticiler
her bir proje için kabul edilebilir belirsizliğe karar vermeliler.
Yine de kesinlik konusunda yatırımlar
daha önceden mümkün olanı çok daha ileriye götürmemizi sağlayabilir,
Mars'a ulaşmak gibi.
Buna şaşırabilirsiniz ama NASA uzay araçlarının
başka bir gezegende tam olarak nereye iniş yapacağını bilmiyor.
Nereye iniş yapacaklarını tahmin etmek her zaman kesin bir yanıtı olmayan
ölçümlerle donanmış uzun hesaplamalar gerektiriyor.
Mars atmosferinin yoğunluğu farklı yüksekliklerde nasıl değişir?
Uzay aracı atmosferi hangi açıyla geçecek?
Uzay aracının giriş sonrası hızı ne olacak?
Bilgisayar simülasyonları binlerce farklı iniş senaryosu yürütüyor,
tüm değişkenler için değerleri karıştırıp eşleştiriyor.
Bilgisayar tüm olasılıkları değerlendirip
potansiyel etki bölgesini
iniş elipsi halinde çıkarıyor.
1976'da Mars Viking Lander'ın iniş elipsi
103 x 280 km'ydi, neredeyse New Jersey yüz ölçümü kadar.
Böyle bir kısıtlamayla
NASA ilginç ama riskli iniş bölgelerini görmezden gelmek zorunda kaldı.
O zamandan beri Mars atmosferiyle ilgili yeni bilgiler
uzay aracı teknolojisini geliştirdi
ve daha güçlü bilgisayar simülasyonları belirsizliği büyük ölçüde azalttı.
2012'de Curiosity Lander'ın iniş elipsi
sadece 6 km kalınlığında ve 19 km uzunluğundaydı,
Viking aracının alanından 200 kat daha küçük bir alan.
Bu da NASA'nın daha önce iniş yapılamayacağı düşünülen
bilimin çok ilgili olduğu Gale Krateri'ne tam bir iniş yeri belirlemesini sağladı.
Her ne kadar doğruluk için uğraşsak da
güvenle başarıya ulaşmamızı kesinlik belirliyor.
Bu iki ilkeyi akılda tutarak
yıldızları bile hedef alıp
her seferinde isabet ettireceğimize güven duyabiliriz.