Olafur Eliasson: Zabawa z przestrzenią i światłem

W swoich spektakularnych projektach, jak na przykład "Waterfalls" w nowojorskim porcie, Olafur Eliasson tworzy sztukę korzystając z palety przestrzeni, odległości, koloru i światła. To przepełnione ideami wystąpienie zaczyna się od eksperymentu dotyczącego właściwości percepcji.

Mam studio w Berlinie.

Pozwólcie, że pokażę.

To ten ośnieżony budynek po prawej.

Wykonujemy tam sporo eksperymentów.

Właściwie to bardziej laboratorium niż studio.

Spotykam się tam również sporadyczne z naukowcami.

Prowadzę tam zajęcia w ramach
Berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych

Mamy coroczne spotkania

o nazwie "Życie w przestrzeni."

"Życie w przestrzeni" niekoniecznie stawia pytanie

o to jak tworzymy, ale raczej dlaczego tworzymy.

Spójrzcie proszę na ten krzyżyk w środku.

Nie zwracajcie na mnie uwagi. Patrzcie.

Patrzcie na żółte koło.
Przeprowadzimy później eksperyment.

Kiedy żółte koło zniknie,
pojawi się inna barwa dopełniająca.

Mówię coś a wasze oczy i twój mózg odpowiadają.

Cała idea tej wymiany, kształtowania rzeczywistości

poprzez nakładanie przekazu mojego, waszego...

jak w filmie.

Od dwóch lat, dzięki stypendiom
niemieckiego Ministerstwa Nauki,

pracuje nad takimi właśnie filmami,

które powstają z udziałem widza.

Niekoniecznie uważam treść tego filmu za interesującą.

W istocie,
jeśli chodzi o narrację, ten interesujący nie jest.

Jakkolwiek, jego potencjał

oczywiście

tkwi zgoła gdzie indziej.

Chodzi o zatarcie granicy między

autorem a odbiorcą.

Kto jest odbiorcą i kto

ponosi odpowiedzialność za treść przekazu?

Wydaje mi się, że istnieje pewien społeczny wymiar

tego rodzaju zabiegu.

Kto decyduje czym jest rzeczywistość?

To muzeum Tate Modern w Londynie.

Ekspozycja w pewnym sensie
dotyczyła właśnie tego zagadnienia.

W przestrzeni umieściłem półkolisty, żółty dysk.

Na suficie umieściłem lustro i
wpuściłem trochę sztucznej mgły.

Chciałem sprawić by przestrzeń stała się namacalna.

W przypadku przestrzeni takich rozmiarów

problemem jest rozbieżność

pomiędzy możliwościami ciała do objęcia przestrzeni

jak i przestrzenią sensu stricto.

Umieszczając naturalny element,
w tym przypadku mgłę,

miałem nadzieję nadać przestrzeni namacalność.

Tak aby w efekcie ludzie zauważyli w przestrzeni siebie.

Spójrzcie na tą dziewczynę.

Oczywiście nie obejdzie się bez pomocy kamer.

Tak teraz funkcjonują muzea.

Ale spójrzcie na jej twarz,

jak patrzy na swoje odbicie w lustrze.

"O! To moja stopa."

Myśli, nie będąc jednocześnie pewną,
czy widzi siebie czy nie.

W tym wszystkim zawarte jest pytanie.

Jak skonfigurować relacje miedzy ciałem a przestrzenią?

Jak ją prze-konfigurować?

Skąd wiemy, że bycie w przestrzeni robi jakąś różnicę?

Pamiętacie jak wspominałem na początku,

że chodzi o to dlaczego, a nie w jaki sposób?

A to "dlaczego" oznacza tutaj

jakie konsekwencje niesie z sobą ten krok.

"Dlaczego to ma znaczenie?"

"Dlaczego moja obecność na tym świecie ma znaczenie?"

"I czy ma znaczenie jaki rodzaj działań przepuszczę

przez filtr poczucia odpowiedzialności? "

Czy o to właśnie chodzi w sztuce?

Myślę, że tak.

Nie chodzi o dekorowanie świata, sprawianie,

że wygląda lepiej czy gorzej.

Chodzi o wzięcie odpowiedzialności.

Tak jak kiedy wrzuciłem zielony barwnik do rzeki

w Los Angeles, Sztokholmie, Norwegii czy Tokio;

między innymi.

Oczywiście barwnik, mimo że wygląda przerażająco,

jest nieszkodliwy dla środowiska.

Z innej perspektywy, wygląda również pięknie,

obrazując jakoby miejskie zawirowania,

w tych jakże różnych miejscach świata.

"Zielona Rzeka" była raczej aktywistyczną ideą,

aby uświadomić mieszkańcom

miast,

że przestrzeń jest wielowymiarowa; że ma czas.

Rzeka przepływa przez miasto w określonym czasie.

Woda jest w stanie sprawić,

że tkanka miejska staje się negocjowalna i namacalna.

Negocjowalna w znaczeniu, że jest istotnym

czy decydujesz się podjąć jakieś działanie czy nie.

Istotnym jest, kiedy stwierdzisz :
"Jestem częścią miasta,

mój głos jest istotny,

istotne jest, że mam własny punkt widzenia."

Nieobrazowe postrzeganie sztuki

jest w moim przekonaniu czymś,

nad czym od zawsze pracowano.

Ten zamysł podkreśla, że sztuka może
faktycznie zrewidować związek

między, obecnością na obrazie,

a obecnością w przestrzeni.
Jaka jest między nimi różnica.

Różnica między myśleniem a działaniem.

Oto różne eksperymenty odnośnie tego zagadnienia.
Nie będę ich analizować.

W lewym prawym rogu - Islandia - moje ulubione miejsce.

To eksperymenty filtrujące modele architektoniczne.

Trwają cały czas.

Jeden z nich to projekt dla BMW,

próba stworzenia samochodu

z lodu.

Krystaliczna wieża w centrum,

którą próbuję przekształcić w salę koncertową.

Coś w rodzaju ścieżki do biegania lub spaceru

na szczycie muzeum w Danii,

wykonany z kolorowego szkła,

tak by wraz z ruchem,

zmieniał się kolor horyzontu.

Dwa lata temu w Hyde Parku w Londynie,

przy współpracy z Serpentine Gallery,

stworzyłem tymczasowy pawilon gdzie

ruch był podstawowym warunkiem zwiedzenia pawilonu.

Tego roku, w Nowym Jorku.

Istotną rzeczą charakteryzującą wodę

jest czas jej spadania.

Proste i zasadnicze w znaczeniu.

Wiele spacerowałem w górach Islandii.

Kiedy wkracza się w nową dolinę,

w nowy krajobraz, ma się pewien widok.

Stojąc w bezruchu, krajobraz

niekoniecznie pozwala określić swój ogrom.

Nie do końca można stwierdzić,
na co dokładnie patrzymy.

Zmienia się to w momencie rozpoczęcia ruchu.
Góry zaczynają się poruszać.

Wierzchołki w oddali poruszają się mniej.

Góry na pierwszym planie poruszają się więcej.

Kiedy przystaniecie, zaczynacie się zastanawiać:

"Czy to dolina na godzinną czy

3-godzinną wędrówkę, a może na cały dzień?"

Jeśli pojawi się na horyzoncie wodospad,

patrzycie na niego

i myślicie: " Woda spada tak wolno.

Mój Boże, to tak daleko - gigantyczny wodospad."

Jeśli woda spada szybciej,

znaczy to, że wodospad jest mniejszy
i w mniejszej od nas odległości,

ponieważ prędkość spadającej wody jest dość stała.

A wasze ciała instynktownie to wiedzą.

Oznacza to, że wodospad jest
narzędziem pomiaru przestrzeni.

Oczywiście, tak kultowe miasto jak Nowy Jork,

chętnie eksperymentuje z istotą przestrzeni.

Możnaby odnieść wrażenie,

że chce być tak duże, jak to tylko możliwe.

Interesujące, że dodając

środek pomiaru,

spadająca woda nagle oddaje odległość:

"O, Brooklyn jest tak daleko, a odległość

między Brooklynem a Manhattanem,
jest w tym wypadku mniejsza

niż odległość do East River."

Czyli, nie chodziło tylko
o przeniesienie natury do miast,

ale o nadanie im wielowymiarowości.

Dlaczego?

Ponieważ uważam, że to istotne.

Dużo bardziej istotnym jest posiadanie ciała,

które czuje się częścią przestrzeni,

aniżeli ciałem, które odbiera obraz en face.

"Ha ha, jest tu obraz ale jakie to ma znaczenie?"

Jakie są tego konsekwencje?

Jeśli mam poczucie przestrzeni,

jeśli wiem, że jest ona namacalna

i połączona z czasem,

jeśli istnieje wymiar czasu.

Mogę wtedy wpłynąć na przestrzeń

i nagle nabiera znaczenia

tworzenie przestrzeni dostępnych.

Ktoś mógłby stwierdzić,

że chodzi o wspólnotę, zbiorowość,

bycie razem.

Jak tworzy się przestrzeń publiczną?

Co dokładnie oznacza słowo "publiczna"?

Jeśli o mnie chodzi,

myślę, że odnosi się ono do istotnych rzeczy:

idee parlamentarne, demokracja, przestrzeń publiczna,

bycie razem, bycie jednostką.

Jak tworzy się idea będąca

uosobieniem tolerancji dla indywidualizmu

a zarazem zbiorowości,

bez polaryzacji tych zjawisk

na dwa przeciwległe bieguny?

Oczywiście polityczne agendy na świecie

obsesyjnie próbują tego dokonać,

wcisnąć je w wykluczający się schemat.

Ja twierdzę, że dzisiejsza kultura i sztuka,

właśnie dlatego jest tak interesująca,

ponieważ dowodzi,

że możliwe jest stworzenie

przestrzeni wrażliwej zarówno na

indywidualizm

jak i zbiorowość.

Chodzi o przyczynowość i konsekwencje,

o to jak łączymy

myślenie i działanie.

Co znajduje się pomiędzy tymi czynnościami?

Według mnie to

doświadczanie.

Ale nie jako forma

rozrywki.

Doświadczanie okraszone odpowiedzialnością.

Doświadczając stajemy się częścią świata.

A mając w nim udział, współdzielimy odpowiedzialność.

Także, sztuka postrzegana w ten sposób

ma niesamowite znaczenie

w dzisiejszym świecie,

w szczególności teraz.

To wszystko. Dziękuję bardzo.

(Oklaski)